II CNP 9/16

Sygn. akt II CNP 9/16 POSTANOWIENIE Dnia 24 sierpnia 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 sierpnia 2016 r. skargi E. Z. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt I ACa (…) wydanego w sprawie z powództwa E. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Okręgowemu w P. o ochronę dóbr osobistych, 1) odrzuca skargę, 2) zasądza od skarżącej na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 900,- (dziewięćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania skargowego. 2 UZASADNIENIE Powódka E.Z. wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 8 listopada 2013 r., oddalającego apelację od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 7 września 2010 r., którym oddalono powództwo o ochronę dóbr osobistych i zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Okręgowemu w P. Skarżąca wskazała, że przedmiotem zaskarżenia jest wyrok w całości, wyodrębniając jako samodzielny przedmiot zaskarżenia błędne – jej zdaniem – rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, w szczególności o zwrocie opłaty od skargi kasacyjnej. Skarżąca podniosła, że wyrok jest niezgodny z art. 417 § 1 k.c., art. 4171 § 2 k.c., art. 4241b k.p.c., art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 4241b k.p.c., art. 40 prawa o ustroju sądów powszechnych, art. 24 k.c. oraz art. 79 § 1 pkt 1 lit. e ustawy o kosztach postępowania w sprawach cywilnych. Powódka przyznała, że wprawdzie wniesienie skargi kasacyjnej od zaskarżonego orzeczenia było możliwe, ale w konkretnych okolicznościach sprawy jej zdaniem byłoby nieracjonalne i nierozsądne gdyż po pierwsze - Sąd Najwyższy uchylając pierwszy wyrok Sądu Apelacyjnego nie odniósł się do zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 4241b k.p.c. i art. 4171 § 2 k.p.c., co nasuwa wniosek, że zaakceptował pogląd sądu odwoławczego o niemożności badania zgodności z prawem wytyków judykacyjnych, po drugie – wniesienie skargi kasacyjnej było niecelowe z uwagi na wątpliwą skuteczność oraz możliwość wydłużenia postępowania. Podniosła, że wystąpiła bezpośrednio ze skargą konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego, który postanowieniem z dnia 17 września 2014 r. odmówił nadania skardze dalszego biegu, a postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r. nie uwzględnił zażalenia na powyższe postanowienie. Motywując wystąpienie wyjątkowego wypadku w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. stwierdziła, że niezgodność z prawem wynika z naruszenia konstytucyjnych praw skarżącej do: ochrony godności i dobrego imienia, w tym także dobrej zawodowej reputacji (art. 30 Konstytucji), prawa do równego traktowania przez władzę publiczną (art. 32 Konstytucji), prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia bez 3 nieuzasadnionej zwłoki przez niezawisły sąd (art. 45 Konstytucji), prawa do równej dla wszystkich ochrony prawnej praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji), prawa do naprawienia szkody (w tym także niemajątkowej) wyrządzonej działaniem władzy publicznej (art. 77 ust. 2 Konstytucji). Sąd Najwyższy zważył: Zgodnie z art. 4241 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe (§ 1), a w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych (§ 2). Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest środkiem prawnym mającym, poprzez zakwestionowanie zgodności z prawem orzeczenia, przesądzić jedną z przesłanek deliktowej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Stanowi ona nadzwyczajny, sformalizowany środek procesowy, zatem regulujące ją przepisy powinny być wykładane ściśle (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2006 r., I CNP 14/06, nie publ., z dnia 28 marca 2007 r., II CNP 124/06, nie publ., z dnia 25 marca 2009 r., V CNP 93/08, nie publ., z dnia 3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08, nie publ.). Zgodnie z ugruntowanym poglądem judykatury niezgodność musi mieć charakter kwalifikowany, a nadto oczywisty. Orzeczenie niezgodne z prawem to widocznie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, albo wydanie w wyniku rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawnej, uchybiające ogólnie przyjętym standardom rozstrzygnięć, któremu towarzyszy rażąco błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie prawa (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego 4 z dnia 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, OSNC 2007, nr 11, poz. 174; z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35; z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17). Oznacza to, że podstawą uwzględnienia skargi nie może być każde uchybienie przepisom prawa, nawet jeżeli wystąpiło w toku postępowania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2007 r., II CNP 129/07, nie publ., z dnia 29 października 2008 r., IV CNP 45/08, nie publ.). Zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c., do elementów konstrukcyjnych skargi należą: oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, przytoczenie i uzasadnienie podstaw skargi, wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, uprawdopodobnienie powstania szkody w wyniku wydania zaskarżonego orzeczenia oraz wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w innym trybie nie było i nie jest możliwe. Wykładnia gramatyczna art. 4241 § 2 k.p.c. jednoznacznie wskazuje, że przewidziany w nim wyjątek od zasady określonej w § 1 uzależnia dopuszczalność skargi od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: istnienia wyjątkowego wypadku, który uniemożliwił wniesienie środka odwoławczego lub środka zaskarżenia oraz występowania niezgodności z prawem o kwalifikowanym charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. Pojęcie wyjątkowych wypadków uzasadniających złożenie skargi odnosi się zarówno do przyczyn niezgodności z prawem orzeczenia, jak i okoliczności wskazujących dlaczego strona nie wykorzystała możliwości jego zaskarżenia (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2006 r., II CNP 85/06, z dnia 9 czerwca 2006 r., IV CNP 47/06). Judykatura i piśmiennictwo zgodnie przyjmują, że wyłącznie zaistnienie okoliczności stanowiących niezawinioną przez stronę i jej pełnomocnika usprawiedliwioną przyczynę niewykorzystania wszystkich dostępnych środków prawnych może świadczyć o wystąpieniu przesłanki „wyjątkowości”. Świadoma rezygnacja strony z wniesienia skargi kasacyjnej (bez względu na to czy wynikająca z subiektywnego przeświadczenia o braku podstaw do jej wniesienia, wątpliwości co do jej skuteczności) czy zawiniona przez nią niemożność skorzystania z tego środka czynią skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem niedopuszczalną (por. postanowienia Sądu Najwyższego 5 z dnia 23 stycznia 2008 r., V CNP 187/07, z dnia 9 maja 2008 r., I CNP 19/08, z dnia 20 kwietnia 2007 r., IV CNP 37/07, z dnia 22 marca 2007 r., II CNP 35/07, z dnia 7 lutego 2008 r., IV CNP 217/07, z dnia 26 czerwca 2009 r., V CNP 37/09, z dnia 24 lipca 2007 r., IV CNP 124/07, z dnia 30 maja 2008 r., III CNP 22/08). Wszelkie zaniechania i uchybienia w tym względzie, zarówno strony, jak i jej pełnomocnika, obciążają stronę. Stanowisko to jednoznacznie potwierdzają dalsze judykaty podkreślające, że nawet wadliwa informacja o treści orzeczenia przekazana stronie przez pełnomocnika, nie jest okolicznością wyłączającą winę strony w uchybieniu czynności procesowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2016 r., III CNP 1/16). Wyjaśniono, że przyczyny muszą mieć charakter wyjątkowy w znaczeniu obiektywnym, co oznacza, że chodzi o szczególne okoliczności obiektywnie uniemożliwiające stronie wniesienie środka zaskarżenia, a nie o okoliczności subiektywne, wynikające z woli lub zaniedbań strony, zatem strona wnosząca skargę musi wykazać, że nieskorzystanie przez nią z przysługującego środka prawnego nastąpiło z nadzwyczajnych powodów, takich jak ciężka choroba, katastrofa, klęska żywiołowa czy wyjątkowe okoliczności leżące po stronie osób trzecich, które obiektywnie rzecz biorąc uniemożliwiły wniesienie środka zaskarżenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2016 r., II CNP 37/15, z dnia 4 grudnia 2015 r., II CNP 31/15, z dnia 15 października 2015 r., IV CNP 18/15). Zdaniem Sądu Najwyższego subiektywna ocena skarżącej co do „nieracjonalności i nierozsądnej” możliwości wykorzystania przysługującego jej nadzwyczajnego środka zaskarżenia, umotywowana w sposób przedstawiony wyżej, nie zasługuje na uwzględnienie. Konsekwentnie oznacza to, że nie wystąpiły okoliczności niezawinione i usprawiedliwiające zaniechanie wykorzystania przez skarżącą przysługujących środków prawnych, kwalifikowane jako normatywny wyjątek w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. W tym stanie rzeczy badanie kolejnej przesłanki dotyczącej naruszenia praw konstytucyjnych skarżącej jest zbędne i niecelowe. Z tych względów Sąd Najwyższy odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku (art. 4248 § 2 k.p.c.). Na wniosek Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, zawarty w odpowiedzi na skargę, 6 Sąd Najwyższy zasądził od skarżącego na jej rzecz zwrot kosztów postępowania (art. 98 w zw. z art. 108 § 1 i art. 42412 w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.). aj