II CO 1/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gabrieli W. przeciwko Franciszkowi i Mariannie L. o wydanie wymiaru, po rozpoznaniu rewizji pozwanych od wyroku Sądu Powiatowego w Śremie z dnia 17 lipca 1953 r.,przejął sprawę do rozpoznania, oddalił rewizję i zasądził na rzecz Gabrieli W. od Franciszka i Marianny L. koszty postępowania rewizyjnego w kwocie 156 zł.Uzasadnienie faktyczneAntonina K. żądała zobowiązania Franciszka i Marianny L. do wydania szeregu świadczeń w naturze, a w razie ich niewydania wnosiła o zasądzenie 2.618 zł 50 gr jako równowartości 2/3 części świadczeń w naturze za jeden rok od 15 października 1951 r., zastrzeżonych na jej rzecz dożywotnio na podstawie umowy z dnia 15 maja 1922 r. i obciążających nieruchomość pozwanych. W toku sprawy powódka zmarła w dniu 6 października 1952 r., ustanawiając testamentem jako spadkobierczynię swą wnuczkę Gabrielę W.Sąd Powiatowy w Śremie wyrokiem z dnia 17 lipca 1953 r. częściowo uwzględnił powództwo, zasądzając 1/2, a nie 2/3 umówionych świadczeń, a w razie ich niewydania zasądził 1.932 zł 80 gr. W uzasadnieniu wyroku Sąd Powiatowy przytoczył, że pozwani zalegają ze spornymi świadczeniami, które za poprzedni okres czasu prawomocnie zostały ograniczone do połowy ich umówionej ilości. Art. 606 k.z. nie ma, zdaniem Sądu Powiatowego, zastosowania względem zaległych świadczeń dożywotnich.W rewizji Franciszek i Marianna L. domagają się zmiany powyższego wyroku, oddalenia powództwa i zasądzenia kosztów procesu, zarzucając Sądowi Powiatowemu naruszenie art. 606 k.z., art. 1 § 2 pr. spadk. i art. 337 k.p.c. przez uznanie, że świadczenia dożywotnie mogą stanowić przedmiot spadkobrania.W odpowiedzi Gabriela W. wnosi o oddalenie rewizji i zasądzenie kosztów procesu.Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 23 grudnia 1953 r. przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, czy art. 606 k.z. powinien być tak interpretowany, że również roszczenie o zaległe świadczenia wszelkiego rodzaju (np. zaległe naturalia i raty pieniężne), wynikające z umowy o dożywocie, gaśnie z chwilą śmierci dożywotnika.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania na mocy art. 388 § 1 k.p.c.Sąd Powiatowy ustala, że umowa, mocą której skarżący zostali obciążeni świadczeniami dożywotnio na rzecz Antoniny K., była zawarta przed wejściem w życie Kodeksu zobowiązań, mianowicie w 1922 r. Z mocy jednak art. X § 2 przep. wpr. k.z., jeżeli zdarzenie powodujące przejście praw nastąpiło po wejściu w życie Kodeksu zobowiązań, należy do zobowiązań stosować przepisy Kodeksu zobowiązań. Ponieważ zaskarżony wyrok ustala, że Antonina K. zmarła dnia 6 października 1952 r., zdarzenie powodujące przejście jej praw do świadczeń z umowy z 1922 r. na Gabrielę W. nastąpiło po wejściu w życie Kodeksu zobowiązań i dlatego jego przepisy należy stosować do zobowiązań wynikających z tej umowy. Kodeks zobowiązań w art. 606 przewiduje niemożność przelania przez dożywotnika na inną osobę praw, które wynikają z umowy o dożywocie, tzn. z umowy o dożywotnie utrzymanie zbywcy nieruchomości, które w zasadzie obejmuje przyjęcie dożywotnika do wspólności domowej przez nabywcę nieruchomości. Niemożność ta jest wynikiem ściśle osobistego charakteru uprawnień dożywotnika, która nie istnieje jednak w stosunku do ściśle osobistych również uprawnień wierzyciela renty z umowy o rentę, to znaczy z umowy o oznaczone świadczenia okresowe w pieniądzach lub innych rzeczach zamiennych (art. 592 k.z.). Z ustaleń zaskarżonego wyroku nie wynika, aby umowa o świadczenia periodyczne dożywotnie na rzecz Antoniny K. była umową o dożywocie w rozumieniu art. 599 i n. k.z. Ustalenia te wskazują, że na rzecz Antoniny K. w umowie były dożywotnio zastrzeżone tylko oznaczone świadczenia okresowe w rzeczach zamiennych, co stanowi cechę umowy o rentę, a nie umowy o dożywocie. Ponadto, Kodeks cywilny ziem zachodnich z 1896 r. przewiduje tylko umowę o rentę (§ 759 i n.), a nie umowę o dożywocie, nie jest więc prawdopodobne, aby zawarta pod jego rządem umowa odpowiadała warunkom umowy o dożywocie przewidzianym w Kodeksie zobowiązań. Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie brak jest w ogóle dostatecznych podstaw do uznania, że sporne roszczenie jest roszczeniem z umowy o dożywocie, a nie z umowy o rentę. Wskutek tego nie ma do niego zastosowania art. 606 k.z. Wyżej przytoczone zagadnienie prawne nie ulega więc rozstrzygnięciu w niniejszej sprawie.O ile zaś chodzi o sporne roszczenia, to chociaż prawo pobierania renty jest również prawem ściśle osobistym, lecz z tego wynika tylko, że wygasa ono ze śmiercią wierzyciela renty dożywotniej. Samo prawo poboru renty nie jest więc przedmiotem dziedziczenia. Zaległe jednak za czas przed śmiercią wierzyciela renty dożywotniej raty tej renty wchodzą do aktywów masy spadkowej jako wierzytelność spadkodawcy i wskutek tego przechodzą na spadkobierców. Pogląd ten pośrednio potwierdza art. 594 k.z., skoro przewiduje on prawo do raty renty płatnej w dniu, w którym jej wierzyciel jeszcze żył, to znaczy takiej renty, o którą spór mogą toczyć już tylko jego spadkobiercy, jeżeli nie została ona uiszczona w terminie.Z powyższych względów nie jest słuszny zarzut rewizji, dotyczący niemożności dziedziczenia spornych roszczeń, i rewizja ulega oddaleniu z zasądzeniem kosztów procesu żądanych przez Gabrielę W.