2 CR 946/62

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefanii R. przeciwko Zakładowi Elektrotechniki Motoryzacyjnej w P. i Konradowi U. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 30 maja 1961 r. zmienił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo w stosunku do pozwanego Zakładu Elektrotechniki Motoryzacyjnej w P. tylko w ten sposób, że zasądzoną rentę obniżył do kwoty 600 zł miesięcznie a w pozostałej części rewizję tego pozwanego oddalił (...).Uzasadnienie faktyczneMąż powódki został w dniu 16 grudnia 1958 r. najechany przez samochód stanowiący własność pozwanych Zakładów a prowadzony przez pozwanego Konrada U. Pozwany U. został skazany prawomocnym wyrokiem karnym za nieumyślne spowodowanie śmierci męża powódki, co z mocy art. 7 k.p.c. wiąże sąd cywilny. Pozwane Zakłady odpowiadają za wypadek na podstawie art. 152 i 153 § 1 k.z.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że roszczenie powódki o wynagrodzenie szkód poniesionych przez śmierć męża jest, co do zasady usprawiedliwione w stosunku do obu pozwanych.Powódka liczy obecnie 70 lat, przed śmiercią męża nie pracowała i obecnie z uwagi na wiek pracować nie może. Była na utrzymaniu męża, który prowadził warsztat szewski. Denat opłacał j w latach 1956-1958 podatki odpowiadające rocznemu obrotowi 36 000 zł a dochodowi 16 200 zł" Sąd uznał, że denat przeznaczał na utrzymanie żony połowę swych dochodów, tj. po 675 zł miesięcznie i zasądził na rzecz powódki dożywotnią rentę w tej wysokości. Ponadto Sąd zasądził kwotę 10 000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną związaną ze stratą męża, który utrzymywał powódkę. Powyższe kwoty zostały zasądzone od obu pozwanych solidarnie na zasadzie art. 146 k.z. Powództwo w pozostałej części Sąd oddalił, jako nadmierne, a koszty procesu wzajemnie zniósł.W rewizji od powyższego wyroku pozwane Zakłady wnoszą o jego zmianę względnie uchylenie i oddalenie powództwa, przy czym wskazują podstawy rewizyjne wymienione w art. 371 § 1p. 3 i 4 k.p.c. (...)Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje.Skarżące Zakłady zarzucają w swojej rewizji mylne przyjęcie za podstawę obliczenia renty dla powódki dochodów brutto zmarłego w kwocie 16 200 zł zamiast dochodów netto w kwocie 14 645 zł oraz nierozważenie, że denat w dacie wypadku liczył 70 lat i nie byłby już długo utrzymywał powódki, co czyni bezzasadnym zasądzenie renty dożywotniej.W związku z tymi zarzutami pełnomocnik powódki przedstawił na rozprawie rewizyjnej zaświadczenie Wydziału Finansowego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. Nr Fin. III//2-14/61, stwierdzają, że Bolesław R. (mąż powódki) osiągnął w 1958 r. dochód netto w stosunku rocznym w kwocie 15 310 zł oraz odpis aktu zejścia Bolesława R., z którego wynika, że w dacie zgonu liczył 68 lat. Powyższe dokumenty Sąd Najwyższy zaliczył w poczet dowodów na podstawie art. 18 ustawy o zm. przep. postęp, cyw. (w brzmieniu dekretu z 18 stycznia 1956 r. Dz. U. z 1956 r. Nr 2, poz. 13).Zarzuty rewizji Sąd Najwyższy uznał tylko za częściowo uzasadnione.Przy przyjęciu za podstawę obliczenia renty dla powódki dochodów netto jej męża w kwocie 15 310 zł rocznie renta ta wynosiłaby 638 zł miesięcznie (15 310 zł: 12;2). Zgodnie z art. 162 § 2 k.z. renta należna osobom, do których utrzymywania zmarły był obowiązany z mocy ustawy i które rzeczywiście utrzymywał, powinna być obliczona m.in. stosownie do prawdopodobnej długości życia zmarłego a także do prawdopodobnego czasu trwania prawa do alimentacji.Z powyższego przepisu nie wynika, aby w żadnym przypadku nie było możliwe zasądzenie renty dożywotniej osobom, o których mowa w art. 162 § 2 k.z. Czas trwania renty zależy bowiem od okoliczności sprawy. Można uznać np. że brak byłoby podstaw do zasądzenia renty dożywotniej, gdyby ze względu na znaczną różnicę wieku między osobą zobowiązaną a uprawnioną do alimentacji należało przyjąć za oczywiste, że osoba uprawniona przeżyje osobę zobowiązaną. Czas trwania renty musiałby wówczas być ograniczony do okresu prawdopodobnej długości życia osoby zobowiązanej do alimentacji. Gdy jednak osoba uprawniona do alimentacji jest starsza od osoby, która była obowiązana do jej utrzymywania, albo, gdy różnica wieku jest nieznaczna, zasądzenie renty dożywotniej będzie usprawiedliwione i nie będzie się sprzeciwiać treści art. 162 § 2 k.z.W danej sprawie powódka liczyła w dacie wypadku lat 66 a jej mąż 68 lat. Niewielka różnica wieku między małżonkami nie pozwala na przyjęcie, aby prawdopodobna długość życia zmarłego wskutek tragicznego wypadku męża powódki odbiegała w sposób istotny od prawdopodobnego czasu trwania prawa do alimentacji samej powódki. Brak jest przeto podstaw do ograniczenia czasu trwania renty, jak tego chce skarżący.Sąd Najwyższy wziął jednak pod uwagę, że zmarły liczył w dacie wypadku 68 lat i że jego możliwości pracy zarobkowej zmalałyby w przyszłości, renta zaś dożywotnia stanowiąc pewną przeciętną powinna uwzględniać okoliczności, mające wpływ na jej przyszłą wysokość. Dlatego też Sąd Najwyższy - w częściowym uwzględnieniu zarzutów rewizji - określił wysokość renty na kwotę 600 zł miesięcznie i w tym tylko kierunku z mocy art. 386 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok.Rewizja pozwanych Zakładów zarzuca ponadto dowolność przyznania powódce zadośćuczynienia za krzywdę moralną w kwocie 10 000 zł. Zarzut ten Sąd Najwyższy uznał za nieuzasadniony. Powódka, osoba w podeszłym wieku, utraciła męża i towarzysza życia, na którego pomoc i opiekę mogła była liczyć. Jej sytuacja życiowa wskutek śmierci męża uległa pogorszeniu. Powódka ma wprawdzie dorosłe dzieci, lecz z nimi nie mieszkała i na pomoc męża miała prawo liczyć w pierwszym rzędzie. Zasądzenie zadośćuczynienia znajduje przeto uzasadnienie w przepisie art. 166 k.p.c. i zgodne jest ze stałym orzecznictwem sądowym.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy rewizję pozwanych Zakładów w pozostałej części (poza obniżeniem renty) oddalił na podstawie art. 383 k.p.c. (...)Rewizja pozwanego U. zasługuje na częściowe uwzględnienie.