I CR 239/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN B. Bladowski.Sędziowie SN: C. Bieske (spraw), M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 1 września 1986 r. sprawy z powództwa G. P. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji "W." S.A. w W. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 24 marca 1986 r., sygn. akt (...):uchyla zaskarżony wyrok w części zasądzającej w punkcie pierwszym rentę w kwocie przewyższającej 5.000 zł miesięcznie z odsetkami oraz w części orzekającej o kosztach i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach instancji rewizyjnej, poza tym rewizję oddala.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 24 marca 1986 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie zasądził od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji "W." S.A. w W. na rzecz powoda G. P. rentę w kwocie 13.000 zł miesięcznie od dnia 15 grudnia 1983 r. począwszy, płatną z góry do dnia piątego każdego miesiąca z 8% w razie uchybienia terminu płatności, w pozostałej części powództwo oddalił i orzekł o kosztach procesu. Sąd ten za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.W dniu 15 grudnia 1983 r. zmarła żona powoda K. P. na skutek potrącenia na przejściu dla pieszych przez samochód prowadzony przez obywatela Iraku.Powód, urodzony w 1914 r., emeryt od lat siedmiu, pozostał sam, jest on bezdzietny i nie ma nikogo z rodziny, kto mógłby się nim opiekować. Powód choruje na nadciśnienie tętnicze, zaburzenia krążenia tętniczego w kończynach dolnych na tle zmian zapalno-miażdżycowych, przepuklinę mosznową prawostronną, przewlekły stan zapalny dróg moczowych, zwyrodnienie mięśnia sercowego i zmiany zapalne stawów. Powód cierpi na stany gorączkowe, stany depresyjne i nerwicę sytuacyjną. Schorzenia powoda są trwałe i czynią powoda niezdolnym do prowadzenia gospodarstwa domowego, czynienia zakupów. Oprócz pomocy przy wykonywaniu tych czynności powód wymaga stałej codziennej pieczy nad stanem jego zdrowia, nieomal ciągle jest obłożnie chory. Utrzymuje się z emerytury, którą aktualnie pobiera w wysokości 12.910 zł.Żona powoda K. P., urodzona w 1926 r., do chwili śmierci była osobą pełnosprawną, pracowała w Domach Towarowych i uzyskiwała zarobki wyższe od emerytury powoda, prowadziła wspólne gospodarstwo domowe dla siebie i powoda i opiekowała się powodem.Po śmierci żony powód korzysta z płatnych usług różnych osób i ponosi z tego tytułu wydatki przeciętnie w wysokości 13.000 zł miesięcznie.Pozwane Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji "W." wypłaciło powodowi z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej odszkodowanie w kwocie 130.000 zł.Zdaniem Sądu I instancji jednorazowe odszkodowanie w kwocie 130.000 zł jest w sytuacji życiowej powoda stosowne w rozumieniu art. 446 § 3 k.c., w zakresie więc żądania z tego tytułu dalszej kwoty 170.000 zł, żądanie pozwu podlega oddaleniu.Zdaniem Sądu I instancji usprawiedliwione jest żądania powoda zasądzenia na jego rzecz renty na podstawie art. 446 § 2 k.c. Powód był uprawniony do alimentacji ze strony współmałżonki i faktycznie z tej alimentacji korzystał, gdyż zmarła, której zarobki były wyższe od emerytury powoda, łożyła na utrzymanie powoda, a ponadto ponosiła osobiste starania we wspólnym gospodarstwie domowym i osobiście sprawowała opiekę nad powodem. Powód poza kosztami utrzymania musi mieć na bieżąco zaspakajane potrzeby osobiste, wynikające z jego złego stanu zdrowia. Do potrzeb tych należą wszakże czynności porządkowe, przygotowywanie potraw, robienie zakupów oraz sprawowanie opieki jakiej wymaga osoba chora.Własna emerytura powoda nie pozwala mu na zaspokojenie tych potrzeb, żądanie powoda o rentę jest więc zdaniem Sądu I instancji uzasadnione.Zdaniem Sądu I instancji w uwzględnieniu powszechnie stosowanych cen usług, które są wysokie, zeznania powoda co do wydatków ponoszonych na usługi w przeciętnej wysokości 13.000 zł miesięcznie są w pełni wiarygodne.Wyrok ten zaskarżyło rewizją poznane Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji "W." i powołując podstawy zaskarżenia wymienione. w art. 368 pkt 1 i 5 k.p.c. wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów postępowania za instancję rewizyjną.Powód wniósł o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 446 § 2 k.c. zobowiązany do świadczenia renty wchodzi niejako w miejsce zmarłego i ma realizować obowiązek alimentacyjny zmarłego. Obowiązek alimentacyjny zmarłego określają przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W konkretnej sytuacji, gdy współżycie powoda z żoną było zgodne i ustało wskutek jej nagłej śmierci należy uznać, że ma zastosowanie art. 27 k.r.o., z którego wynika, że małżonek ma w stosunku do drugiego małżonka roszczenie o zaspokojenie potrzeb rodziny według równej stopy życiowej. W tym przypadku bowiem powód, który nie ponosi winy za zerwanie pożycia małżeńskiego, nie powinien być w położeniu gorszym niż małżonek rozwiedziony w sytuacji określonej w art. 60 § 2 k.r.o., kiedy to w razie orzeczenia rozwodu na żądanie małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia uzasadnione jest zobowiązanie go do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, nawet nie znajdującego się w niedostatku, jeżeli jego sytuacja majątkowa uległa wskutek rozwodu istotnemu pogorszeniu.Pozwany podniósł w rewizji, iż przed rewaloryzacją emerytur i rent w marcu 1986 r. w dacie wyrokowania nie mógł powołać dowodu na okoliczność o jaką kwotę wzrosła emerytura powoda. Skoro emerytura powoda została zrewaloryzowana i na podstawie art. 74 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) i na podstawie ustawy z dnia 30 stycznia 1986 r. o podwyższeniu emerytur i rent w 1986 r. (Dz. U. Nr 1, poz. 1), zasądzenie renty za 1986 r. bez uwzględnienia tej rewaloryzacji nastąpiło z naruszeniem art. 446 § 2 k.c. Konieczne było bowiem wyjaśnienie, czy i w jakim zakresie powód jest w stanie zaspokoić swe usprawiedliwione potrzeby zwiększoną emeryturą.Wykazane zatem zostały podstawy rewizji z art. 368 pkt 1 i 6 k.p.c. Skoro jednak pozwany w rewizji podniósł, że według jego doświadczeń renty uiszczane przez tego pozwanego na podstawie art. 446 § 2 k.c. wynoszą od 3 do 5 tysięcy złotych miesięcznie, biorąc pod uwagę wiek i stan zdrowia powoda, oraz wynikające z niego usprawiedliwione potrzeby, Sąd Najwyższy uznał, że powodowi przysługiwać będzie co najmniej renta w tej wysokości, uchylił więc wyrok Sądu I instancji jedynie w części zasądzającej na rzecz powoda rentę w wysokości przewyższającej 5.000 zł miesięcznie i oddalił rewizję w pozostałej części.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien Sąd I instancji zastosować się do cytowanych wyżej wskazań, a ponadto na okoliczność rozmiaru usprawiedliwionych potrzeb powoda przeprowadzić dowód z zeznań świadków zaspokajających te potrzeby, o których mowa w załączniku do pisma pozwanego z dnia 28 sierpnia 1986 r.