IV CR 371/86

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN A. Gola.Sędziowie SN: Ł. Grygołajtys, J. Niejadlik (spraw.)SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 1986 r. sprawy z powództwa D. W. przeciwko Skarbowi Państwa Prezydentowi Miasta J. w J. o podwyższenie renty na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu wojewódzkiego w (...) dnia. 3 czerwca 1986 r. sygn. akt I C (...).uchyla zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo ( pkt 1, 2, 3 ) oraz w części orzekającej o kosztach procesu (pkt 5) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneDnia 22 marca 1985 r. doszło do wypadku, w którym poniósł śmierć mąż powódki Z. W. (ur. 18.12. 1929 r.), ostatnio zatrudniony na stanowisku inspektora kopalń. Za następstwa tego wypadku ponosi odpowiedzialność Urząd. Miejski w J. W związku ze śmiercią męża powódka D. W. (ur. 20 października 1932 r.) uzyskała rentę rodzinną od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) a z mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 30 lipca 1970 r. II.C. (...)- rentę uzupełniającą z art. 446 § 2 k.c. w kwocie po 350 zł miesięcznie i. (różnica między 1/3 (...) jej męża, pomniejszona o faktycznie uzyskiwane wynagrodzenie za pracę i rentę rodzinną/ od pozwanego Skarbu Państwa. Ich syn - partycypujący w 1/3 w dochodach rodziny - usamodzielnił się przed 1980 r.Powódka domagała się w pozwie podwyższenia tej renty stosownie (...) w pierwszym wyroku. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że jest ona i w stanie zaspokoić usprawiedliwione potrzeby z własnych dochodów. Według Sądu Wojewódzkiego, podwyższoną rentę wyznacza - poczynając od 1 lutego 1981 r. - powódce różnica między połową sumy zarobków osiąganych przez nią i zarobków jakie by osiągał mąż gdyby żył, pomniejszona o jej faktyczne zarobki i pobieraną rentę rodzinną. Wysokości renty rodzinnej i zarobków małżonków, strona pozwana nie zakwestionowała. Stosując ten sposób obliczenia, uznał Sąd Wojewódzki, że podwyższona renta powódki sięga: za okres od dnia 1 lutego 1981 r. do 31 grudnia 1981 r. kwoty po 3.383 zł miesięcznie, - za okres od dnia 1 stycznia 1982 r. do 31 grudnia 1982 r. kwoty po 7.082,00 zł miesięcznie, - za okres od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 31 grudnia 1983 r. kwoty po 18.636,00 zł miesięcznie, - za okres od dnia 1 stycznia 1984 r. do dnia 31 grudnia 1984 r. kwoty po 23.940 zł miesięcznie. Za ten czas skapitalizował rentę zasądzając na rzecz powódki w wyroku kwotę 471.761,00 zł. Poza tym, zasądził Sąd Wojewódzki na jej rzecz po 30.950 zł miesięczni tytułem renty za czas od dnia 1 stycznia 1985 r. do dnia 29 lutego 1985 r. - za okres od. dnia 1 marca 1985 r. do dnia 31 grudnia 1985 r. po 16.949, 00 zł miesięcznie, a za okres od dnia 1 stycznia 1986 r. do dnia 28 lutego 1986 r. kwotę po 253 zł miesięcznie (mąż przeszedłby na emeryturę).Oddalił zaś powództwo o podwyższenie renty za dalszy okres w powołaniu się na to, że po 1 marca 1986 r. dochody powódki przewyższają emeryturę, jaką by otrzymywał Z. W., gdyby żył.W rewizji powołującej podstawę zaskarżenia z art. 368 pkt 1 k.p.c. - pozwany Skarb Państwa wnosił o uchylenie albo o zmianę tego wyroku i o oddalenie powództwa również w pozostałej części.Rewizja jest uzasadniona.Rację ma skarżący, że renta z art. 446 par 2 k.c. zmierza do wynagrodzenia małżonkowi szkody, spowodowanej utratą roszczeń alimentacyjnych wskutek śmierci współmałżonka. Zakres roszczenia alimentacyjnego sprowadza się. do dostarczania uprawnionemu małżonkowi środków utrzymania (art. 128 k.r.o.). O tym, czy istnieje roszczenie odszkodowawcze z § 2 art. 446 k.c. decydują usprawiedliwione potrzeby upragnionego oraz zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego. To wskazuje, że renta odszkodowawcza nie przysługuje małżonkowi, który z własnych środków był w stanie zaspokoić usprawiedliwione potrzeby ( m.in. w zakresie mieszkania, ubrania, wyżywienia, leczenia, opieki) w chwili śmierci współmałżonka. Zakres usprawiedliwionych potrzeb małżonka zwiększa wychowywanie przez niego niesamodzielnego dziecka małżonków. Toteż, mając na względzie, że po śmierci męża na powódkę spadł obowiązek wychowywania syna i zapewnienia mu takiego startu życiowego, jakiego by oczekiwał gdyby wspólnie zadbali o to oboje rodzice, poprzednim wyroku uznał Sąd Wojewódzki, że zwiększonych stąd potrzeb powódki nie mogą zaspokoić nie niskie przecież jej dochody. W konsekwencji, przyznał jej od Urzędu Miejskiego w J. kwotę po 350 zł miesięcznie tytułem uzupełniającej renty odszkodowawczej.Trudno się zgodzić z poglądem zaskarżonego wyroku, że w rozpoznawanej sprawie wiązał Sąd Wojewódzki sposób ustalenia renty, przyjęty w poprzednim wyroku. Ta problematyka - oderwana od zasady i stopnia odpowiedzialności dłużnika - jest problematyką powiązaną z wysokością renty uzupełniającej. Okoliczności rzutujące na wysokość takiej renty, z upływem czasu ulegaj, zmianom. Nie da się więc wykluczyć, że przy związaniu sposobem ustalenia renty z art. 446 § 2 k.c. w pierwszym wyroku, mogłoby dojść do podwyższenia tej renty do wysokości przekraczającej aktualne usprawiedliwione potrzeby uprawnionego małżonka. To zaś przemawia za poglądem, że Sąd, rozpoznając sprawę o zmianę wysokości renty uzupełniającej (art. 907 § 2 k.c.) przyznanej pozostałemu przy życiu małżonkowi ( art. 4462 k.c.), nie jest związany sposobem jej obliczenia zastosowanym w wyroku zasądzającym rentę (różnica między połową dochodu małżonków a faktycznymi dochodami tego małżonka). Od ustaleń tego wyroku co do zasad i stopnia odpowiedzialności dłużnika, odstąpić jednak nie można skoro tak, to rzeczą Sądu Wojewódzkiego było wyjaśnienie czy w międzyczasie doszło do takiej zmiany okoliczności natury majątkowej i osobistej, która by usprawiedliwiała podwyższenie renty odszkodowawczej, uprzednio przyznanej powódce. Do odmiennych wniosków nie mógł- sam przez się-prowadzić postulat równej stopy życiowej małżonków (art. 23, 27 k.r.o.), jako że nie można go odrywać od rozsądnie ocenianych potrzeb małżonka uprawnionego do alimentów Tymczasem Sąd Wojewódzki, koncentrując się wyłącznie na okolicznościach natury majątkowej, w ogóle nie zajął się problematyką usprawiedliwionych - w świetle ogólnej stopy życiowej społeczeństwa - potrzeb powódki. Można mniemać, że w tym okresie czasu jej usprawiedliwione potrzeby były mniejsze (syn się już usamodzielnił), a niewadliwe ustalenia wskazują, że wzrastały sukcesywnie dochody powódki. Obligowało to Sąd Wojewódzki do rozważenia, czy z własnych dochodów - sięgających w 1981 r., kwoty po 15.220 zł miesięcznie, w 1982 r. kwoty po 17.706 zł miesięcznie w 1983 r. kwoty po 18.697 zł miesięcznie, w 1984 r. kwoty po 23.910 zł miesięcznie, w 1985 r. kwoty po 30.950 zł do 37.278 zł miesięcznie - była powódka w stanie zaspokoić swe rozsądnie ocenione usprawiedliwione potrzeby. Nie można przecież było odrywać się tu od treści obowiązku alimentacyjnego oraz pomijać tego, że samotna i nie utrzymująca nikogo powódka, osiągała w spornym okresie czasu dochody przekraczające więcej aniżeli połowę krajową średnią zarobków pracowniczych.Wytknięte uchybienia uniemożliwiają odparcie zarzutu, iż przedwcześnie uznał Sąd Wojewódzki, że również po 1 lutego 1981 r., istniało roszczenie alimentacyjne i - w konsekwencji - szkoda powódki. Zachodzą zatem podstawy rewizyjne z art. 368 pkt 1, 3 i 5 k.p.c.Zarzuty skarżącego idą jeszcze dalej. Określając wysokość renty za czas od 1 lutego 1981 r. do 31 grudnia 1984 r. przeoczył - można mniemać - Sąd Wojewódzki, że i w tym okresie czasu Urząd Miejski w Jaworznie płacił powódce po 350 zł miesięcznic tytułem renty z pierwszego wyroku. Skapitalizowana za ten czas renta winna więc odpowiadać kwocie 455.311 zł, nie zaś - jak zasądzono - kwocie 471.311 zł. Błędnie też, na skutek omyłki rachunkowej, uznał ten Sąd, że za styczeń i luty 1983 r. rentę powódki wyznacza kwota 21.068 zł; sprostowanie omyłki wskazuje, że po-winna to być kwota 20.112,50 zł. Renta zasądzona za okres od marca do grudnia r. też powinna być pomniejszona o 350 zł, jako że do końca tego roku otrzymywała powódka rentę w dotychczasowej wysokości od Urzędu Miejskiego w J.Mając na uwadze powyższe, uchylił Sąd Najwyższy zaskarżony wy rok (art. (...) par. 1 k.p.c.).