1 CR 969/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Konic. Sędziowie: J. Krzyżanowski (sprawozdawca), W. Bendetson.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Franciszka O. przeciwko Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu Wólka P. o 35.000 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 27 czerwca 1957 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej roszczenie o 17.500 zł i w tym zakresie sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie w innym składzie; poza tym rewizje oddalił.Uzasadnienie faktyczneW dniu 23 maja 1956 r. dwudziestoletni syn powoda Tadeusz G. został zabity w czasie zajęć służbowych przez traktor pozwanego Państwowego Gospodarstwa Rolnego w W., w którym był zatrudniony. Według twierdzeń pozwu Tadeusz G. zarabiał ostatnio w PGR 1.500 zł miesięcznie i pomagał powodowi, dając mu co najmniej 300 zł miesięcznie.Powód ma gospodarstwo rolne o powierzchni 2,68 ha i ma na utrzymaniu żonę i dwoje pełnoletnich dzieci. Utrata comiesięcznej pomocy ze strony syna pogorszyła sytuacje materialną powoda. W tych warunkach powód domagał się zasądzenia od pozwanego na jego rzecz kwoty 55.000 zł z tytułu skapitalizowanej renty oraz zadośćuczynienia za krzywdę moralną. Pozwany na rozprawę nie stawił się, nie nadesłał też żadnych wyjaśnień. Sąd Wojewódzki wyrokiem zaocznym oddalił powództwo w całości, wychodząc z założenia, ze Tadeusz G. nie był obowiązany do alimentowania powoda, który jest człowiekiem zdrowym i zdolnym do pracy (48 lat) i posiadającym własne gospodarstwo rolne. W tych warunkach gdyby nawet zmarły dawał powodowi jakiekolwiek kwoty, do czego nie był obowiązany, to żądanie powoda zasądzenia renty jest w świetle art. 162 k.z. bezzasadne.Również nie przysługuje powodowi zadośćuczynienie za krzywdę moralną, skoro nie poniósł on straty materialnej, która nie podlegałaby zasądzeniu z mocy art. 162 k.z., jak wskazano bowiem wyżej, jest on człowiekiem w sile wieku, zdolnym do pracy i nie posiada nikogo na utrzymaniu. Skoro bezzasadność roszczeń wynikała z własnych twierdzeń powoda, Sąd uznał za zbędne badanie okoliczności śmierci Tadeusza G.W rewizji od powyższego wyroku powód wnosi o jego uchylenie bądź zmianę i uwzględnienie powództwa w całości z zasądzeniem kosztów procesu za obie instancje. Skarżący zarzuca wyrokowi:1) obrazę art. 345 § 1 i 2 k.p.c. przez oddalenie powództwa, które wobec braku sprzeczności w twierdzeniach faktycznych i zarzutów ze strony pozwanego powinno było być zasądzone wyrokiem zaocznym,2) obrazę art. 162 k.z. przez nierozważenie, że przepis ten uzasadnia roszczenie o rentę, skoro udowodniono, że zmarły dostarczał środków utrzymania krewnemu, a zasądzeniu renty nie stoi na przeszkodzie fakt, że żądającym renty jest ojciec, a nie dalszy krewny,3) obrazę art. 166 k.z. przez oddalenie żądania zadośćuczynienia, pomimo że Sąd odmówił odszkodowania z art. 162 k.z., co zgodnie z powołaną w wyroku judykaturą Sądu Najwyższego uprawniało powoda do domagania się zadośćuczynienia za krzywdę moralną.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym strona powodowa sprecyzowała swe żądanie w ten sposób, że z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę moralną domaga się kwoty 17.500 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezzasadny jest pierwszy zarzut rewizji dotyczący obrazy art. 345 k.p.c. Stosownie do § 3 cytowanego przepisu niestawiennictwo pozwanego na rozprawie i niezłożenie przez niego wyjaśnień prowadzi jedynie do przyjęcia przez sąd za prawdziwe oświadczeń faktycznych przytoczonych w pozwie, jeżeli nie są one sprzeczne z dowodami w sprawie. Jednakże samo przyjęcie oświadczeń faktycznych powoda za prawdziwe nie zwalnia sądu orzekającego od obowiązku rozważenia, czy oświadczenia te uzasadniają należycie i w całości żądania pozwu i czy uwzględnienie tych żądań nie naruszałoby obowiązujących przepisów, które sąd musi szanować. Pomimo przeto istnienia przesłanek formalnych do wydania wyroku zaocznego sąd nie może uwzględnić wniosku powoda o wydanie wyroku zgodnego z żądaniem pozwu, gdy żądanie to oceni jako bezzasadne i nie znajdujące usprawiedliwienia w obowiązujących przepisach.Chybiony jest i drugi zarzut obrazy art. 162 k.z. Istotną przesłanką art. 162 k.z., i to zarówno jego § 2, jak i § 3 jest to, żeby osoba domagająca się renty pozostawała rzeczywiście na utrzymaniu zmarłego, a więc by świadczenia, które otrzymywała od zmarłego, stanowiły niezbędne dla niej źródło utrzymania, a nie tylko pomoc w gospodarstwie, mającą na celu podniesienie zasobności tego gospodarstwa lub polepszenie warunków bytowych tej osoby. Celem bowiem tych przepisów jest wyrównanie, w granicach tam przewidzianych, szkody, jaką poniosły osoby bliskie zmarłemu przez śmierć ich żywiciela, a wyrażającej się w utracie środków niezbędnych do utrzymania.Skoro Sąd Wojewódzki prawidłowo ustalił i skarżący ustaleń tych nie podważa, że powód, człowiek w sile wieku, zdrowy i posiadający własne gospodarstwo rolne, nie pozostawał na utrzymaniu syna, który nie mając ustawowego obowiązku alimentowania powoda, pomagał mu jedynie, przekazując miesięcznie pewne kwoty ze swego zarobku, przeto trafnie i bez zarzucanego naruszenia art. 162 k.z. żądanie renty oddalił.Uzasadniony jest natomiast ostatni zarzut rewizji naruszenia art. 166 k.z. przez nierozważenie, że przez śmierć syna powód, niezależnie od szkody moralnej, poniósł straty materialne nie ulegające zaspokojeniu w ramach art. 162 k.z.Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale Całej Izby Cywilnej z dnia 29 stycznia 1957 r. Co 37/56 (OSP z 1958 r., poz. 2), żądanie zadośćuczynienia za krzywdą moralną na podstawie art. 166 k.z. może być uzasadnione w tych wypadkach, gdy utrata osoby najbliższej łączy się z pogorszeniem sytuacji życiowej uprawnionego.Jak uczy bowiem doświadczenie życiowe, śmierć osoby najbliższej, niezależnie od cierpienia spowodowanego samym faktem śmierci, może się stać samoistnym źródłem dalszych, mniej lub więcej trwałych krzywd i cierpień pozostałych członków rodziny, którzy stają się w takich wypadkach sami poszkodowanymi. Szkoda rzeczywista może nastąpić zwłaszcza wówczas, gdy utrata dotyczy osoby, która swym współdziałaniem w gospodarstwie lub świadczeniami ponad obowiązek alimentacyjny dostarczała pomocy rodzicom. W tych warunkach śmierć poszkodowanego wpływa w sensie ujemnym na sytuację życiową jego najbliższych członków rodziny i powodować może szkodą materialną, która nie mieszcząc się w ramach art. 162 k.z., uzasadniać może żądanie z ich strony zadośćuczynienia na podstawie art. 166 k.z.Ponieważ Sąd Wojewódzki zasad tych nie miał na uwadze, a przytaczając w uzasadnieniu, że zmarły dawał pewne kwoty powodowi, nie poczynił ustaleń niezbędnych dla określenia wysokości mogącego przypaść powodowi zadośćuczynienia, wyrok w części oddalającej żądanie zadośćuczynienia, określonego przez stronę powodową na kwotę 17.500 zł, z powodu naruszenia art. 166 k.z. oraz art. 236, 326 i 336 § 2 k.p.c. podlega uchyleniu i sprawa w tym zakresie przekazaniu do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.Z tych względów i na zasadzie art. 383 i 384 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.