C 756/51

Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy na posiedzeniu jawnym dnia 8 października 1952 r. w sprawie z powództwa Bolesława C. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w G. i Franciszkowi K. o odszkodowanie i rentę po rozpoznaniu rewizji powoda i pozwanej Spółdzielni na wyrok Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 10 kwietnia 1951 r. II. C. 29/51.1) zaskarżony wyrok w części zasądzającej od pozwanych Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w G. i Franciszka K. solidarnie sumę 9.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę moralną zmienia i w tej części i powództwo oddala,2) zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zasądzenie renty ponad 100 zł miesięcznie oraz co do orzeczenia o kosztach procesu uchyla i w tym zakresie sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania odsyła,3) w pozostałych częściach obie rewizje stron oddala.Z uzasadnienia Powód, Bolesław C. nieletni działający przez swoją matkę Marię C, żądał zasądzenia od pozwanych Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w G. i Franciszka K. solidarnie kwoty 500.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną, kwoty 252.000 zł tytułem kosztów utrzymania i wychowania przez 7 lat od chwili wniesienia pozwu, względnie zasądzenia renty alimentacyjnej po 3.000 zł miesięcznie. W toku procesu powód rozszerzył powództwo, żądając zapłaty kwoty 504.000 zł tytułem kosztów utrzymania przez okres 7 lat, względnie zasądzenia renty alimentacyjnej w kwocie 6.000 zł miesięcznie.Powód w uzasadnieniu swoich żądań podał, iż w dniu 22 kwietnia 1949 r. pozwana Spółdzielnia poleciła pozwanemu Franciszkowi K., który był szoferem w tejże Spółdzielni dostarczenie towarów do sklepów filialnych jej samochodem ciężarowym, przydzielając mu do pomocy w ładowaniu towarów Zygmunta D. W czasie podróży pozwany K. na pewnym odcinku trasy zezwolił temu ostatniemu, znajdującemu się w stanie podchmielonym na prowadzenie samochodu. D. prowadząc samochód nieprawidłowo, spowodował śmierć ojca powoda, Mirosława C. Pozwany K. i D. za nieumyślne spowodowanie śmierci Mirosława C. prawomocnym wyrokiem Sądu Karnego zostali skazani na karę pozbawienia wolności. Zmarły Mirosław C. był kasjerem i zarabiał 17.500 zł miesięcznie. Powód jest synem zabitego Mirosława C, urodzonym 2 grudnia 1949 r. i w chwili wypadku znajdował się w łonie matki.Pozwani żądali oddalenia powództwa.Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 10 kwietnia 1951 r. zasądził od pozwanych - Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w G. oraz Franciszka K. solidarnie na rzecz powoda do rąk jego matki Marii C. kwotę 9.000 zł z odsetkami oraz rentę alimentacyjną po 100 zł miesięcznie, w pozostałej części powództwo oddalił i nałożył koszty procesu na pozwanych w 2/3 i na powoda w 1/3 części.Powyższy wyrok zaskarżyli skargami rewizyjnymi: powód oraz pozwana Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska", przy czym powód żądał zmiany zaskarżonego wyroku przez zasądzenie od pozwanych solidarnie sumy 15.000 zł i renty alimentacyjnej po 200 zł miesięcznie, zarzucając naruszenie art. 166 k.z. i art. 39 § 1 k.r. przez błędną wykładnię, względnie niewłaściwe zastosowanie tych przepisów oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, a pozwana Spółdzielnia żądała uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji, ewentualnie zmiany wyroku i oddalenie powództwa, zarzucając naruszenie norm prawa formalnego i materialnego, a mianowicie art. 153, 447, 162 i 157 § 3 k.z., art. 39 kod. rodz. i art. 337, 242, 293 i 371 § 3 k.p.c.W szczególności zaś strona pozwana zarzucała:1) że powód, który urodził się po śmierci swego ojca, nie mógł być na jego utrzymaniu, a więc Sąd zasądzając rentę naruszył art. 162 k.z.2) że Sąd nie rozważył pojęcia krzywdy moralnej, gdyż u powoda nie powstała jeszcze ewentualność krzywdy moralnej przez utratę ojca, która mogłaby dopiero powstać w przyszłości.3) że Sąd nie odliczył od przyznanej renty (100 zł) renty sierocej i dodatku rodzinnego, które powód pobiera.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:...Bezzasadny jest zarzut, że skoro powód urodził się po śmierci swego ojca, nie był na jego utrzymaniu, a więc, że renta z art. 162 k.z. mu się nie należy.Aczkolwiek powyższy przepis stanowi, że renta należy się osobom, do których utrzymywania zmarły był zobowiązany z mocy ustawy i które rzeczywiście utrzymywał, to jednak wykładnia tego przepisu w tym sensie, iż prawo do renty służy tylko dzieciom nieletnim urodzonym przed śmiercią ojca byłaby zbyt formalistyczna i sprzeczna z duchem kodeksu rodzinnego, z którego wynika, że rodzice obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dzieci i starać się o ich utrzymanie i wychowanie. Sąd Najwyższy przyjmuje, iż prawidłowa wykładnia art. 162 § 1 k.z. w omawianej kwestii każe uznać, że dziecko poczęte winno być przyrównane do dziecka urodzonego i że ma ono na równi z tym ostatnim prawo do renty z mocy cytowanego przepisu. Należy mieć na uwadze, że z okoliczności danego wypadku wynika, iż poczęte dziecko, gdyby się urodziło przed śmiercią ojca, byłoby niewątpliwie na jego utrzymaniu.Przechodząc do pozostałych zarzutów skargi rewizyjnej pozwanej Spółdzielni, a mianowicie dotyczących: krzywdy moralnej (zarzut 2), ustalenia wysokości renty (zarzut 3), należy rozważyć następujące okoliczności.Jak to już wyjaśnił Sąd Najwyższy w swym orzeczeniu w składzie siedmiu sędziów z dnia 15 grudnia 1951 r. C. 15/51 (OSN 1953/I poz. 3) wiążącym obecny skład Sądu Najwyższego, zasądzenie odszkodowania za krzywdę moralną na rzecz rodziny zmarłego należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia w Państwie Ludowym, chyba że z krzywdą moralną łączy się szkoda materialna nie ulegająca zasądzeniu z mocy art. 162 k.z. Ponieważ w danym wypadku powodowi została zasądzona renta z powyższego przepisu, roszczenie jego o sumę z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę moralną jest nieuzasadnione w tej części. Mając na względzie przepis art. 386 k.p.c. należało zaskarżony wyrok zmienić i powództwo oddalić, przy czym nie tylko w stosunku do pozwanej Samopomocy Chłopskiej, która wniosła rewizję, lecz i w stosunku do współpozwanego Franciszka K., chociaż ten ostatni rewizji nie wniósł, a to z mocy przepisu art. 381 k.p.c., który zezwala na rozpoznanie sprawy przez Sąd rewizyjny z urzędu w stosunku do osób, które orzeczenia nie zaskarżyły, o ile zachodzi współuczestnictwo materialne, co w danym wypadku ma miejsce.Zarzut dotyczący wysokości renty ze względu na otrzymywanie renty sierocej jest słuszny. Sąd winien był poczynić ustalenia, czy i w jakiej wysokości powód pobiera taką rentę i odliczyć ją od renty, będącej przedmiotem niniejszej sprawy. Natomiast żądanie odliczenia zasiłku rodzinnego nie znajduje usprawiedliwienia. Zasiłek rodzinny nie jest świadczeniem stałym, uzależniony bowiem jest od tego, czy zobowiązany do utrzymania dziecka pracuje, a ponadto ma na celu ułatwienie utrzymania rodzin, które posiadają członków niezarobkujących.