2 CR 817/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława i Agnieszki M. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "V" w W. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 21 marca 1957 r. zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej zadośćuczynienia w ten sposób, że zamiast kwoty 6.000 zł zasądził od pozwanej na rzecz powodów 12.000 zł z 8% od dnia 21 marca 1957 r.; uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o rentę i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania w innym składzie;poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSyn powodów Władysław M. zatrudniony u pozwanej w charakterze smarowacza, uległ w czasie pracy w dniu 9 listopada 1954 r. z winy pozwanej nieszczęśliwemu wypadkowi, w wyniku którego zmarł.Na tej podstawie powodowie domagają się zasądzenia od pozwanej na ich rzecz renty w kwocie po 300 zł miesięcznie twierdząc, że zmarły przyczyniał się za życia do ich utrzymania, gdyż stale oddawał im cały swój zarobek wynoszący 700-800 zł miesięcznie.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powodów 6.000 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił. Ustalił, że powód będąc w 70% niezdolny do pracy na skutek choroby zawodowej (pylica płuc), od 1950 r. pobiera rentę inwalidzką w kwocie 639 zł miesięcznie i ma na swym utrzymaniu żonę w wieku lat 60 - powódkę w sprawie niniejszej. Innych źródeł dochodu powodowie nie posiadają. Władysław M. w chwili śmierci miał lat 22, mieszkał z rodzicami i oddawał im zarobione pieniądze, które "szły na utrzymanie rodziny."Na podstawie tych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że zmarły nie miał ustawowego obowiązku utrzymywania powodów, skoro nie byli oni w niedostatku w rozumieniu art. 73 k.r., brak jest zatem przesłanki z art. 162 § 2 k.z. do zasądzenia na ich rzecz jakiejkolwiek renty, mimo iż odpowiedzialność pozwanej za wypadek opiera się na przepisie art. 134 k.z.Ten ostatni fakt oraz to, że powodowie wskutek śmierci syna ponieśli jednak "stratę materialną", uzasadnia natomiast, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zasądzenie na ich rzecz zadośćuczynienia w kwocie 6.000 zł.W rewizji powodowie domagają się zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia renty w wysokości wymienionej w pozwie oraz dodatkowo 34.000 zł z tytułu zadośćuczynienia, bądź uchylenia tegoż wyroku w powyższym zakresie i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 162 § 2 i § 3, 166 k.z. oraz art. 73 ks.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słusznie przede wszystkim zarzuca rewizja, że Sąd Wojewódzki przyjmując, iż pod pojęcie "niedostatku" podpada tylko brak środków utrzymania w ogóle, naruszył przepis art. 73 k.r. Pojęcie niedostatku jest względne. Nie odnosi się ono bowiem do takiego tylko stanu, gdy uprawniony do alimentacji nie posiada żadnych środków utrzymania, lecz określa także i taką sytuację materialną osoby uprawnionej, gdy nie może ona w pełni zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb.Wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego, w takiej właśnie sytuacji znajdują się powodowie.Nie można bowiem w świetle zasad doświadczenia życiowego uznać, że kwota 639 zł, którą pobiera powód tytułem renty, była wystarczająca na pokrycie niezbędnych nawet kosztów utrzymania dwojga osób zwłaszcza, jeśli się weźmie pod uwagę, że powód jest poważnie chory (pylica płuc) i wymaga dobrego odżywiania się. Zmarły syn stron miał zatem ustawowy obowiązek przyczyniania się do utrzymania swych rodziców, a skoro obowiązek ten faktycznie wykonywał, oddając im zarobione pieniądze, przeto nie może być mowy o braku przesłanek z art. 162 § 2 k.z. do zasądzenia na ich rzecz stosownej renty. Odmienny wniosek Sądu Wojewódzkiego nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy i w konsekwencji - narusza powołany wyżej przepis k.z.Podniesiony zarówno w odpowiedzi na pozew jak i na rozprawie rewizyjnej zarzut pełnomocnika pozwanej, że przepis art. 162 k.z. nie może mieć w sprawie niniejszej w ogóle zastosowania, ponieważ powodom odmówiono wypłaty renty rodzinnej z ubezpieczenia społecznego, jest chybiony. Na uzasadnienie tego zarzutu pełnomocnik pozwanej, powołuje się na treść art. 25 ust. 3 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, z którego jego zdaniem wynika, że zakład pracy odpowiedzialny jest wobec osób trzecich tylko wówczas, gdy są one uprawnione do świadczeń przewidzianych w tym dekrecie.Stanowisko to nie jest jednakże trafne.Osoby uprawnione do świadczeń w myśl dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Tekst jednolity: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97), zgodnie z powołanym przepisem (obecnie art. 24 ust. 2 według numeracji jednolitego tekstu tegoż dekretu ogłoszonego w dzienniku ustaw) mają jedynie prawo do renty uzupełniającej, tj. do żądania zasądzenia od uspołecznionego zakładu pracy kwoty, o którą wynagrodzenie szkody należne w myśl przepisów prawa cywilnego przewyższa świadczenia przysługujące im z tytułu ubezpieczenia społecznego, i to pod warunkiem, że choroba, niezdolność do pracy lub śmierć pracownika spowodowane zostały naruszeniem przez zakład pracy jego obowiązków wynikających z przepisów o ochronie życia i zdrowia pracowników.Przepis ten, jak wynika z jego treści, dotyczy tylko kręgu wymienionych w nim osób (uprawnionych do świadczeń przewidzianych w dekrecie), nie ma on natomiast zastosowania do takich osób, które z tych czy innych względów nie posiadają uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Osoby te mogą dochodzić od uspołecznionych zakładów pracy odszkodowania na zasadach ogólnych prawa cywilnego, wymienionych w przepisach kodeksu zobowiązań. Rozszerzająca wykładnia omawianego przepisu jest (niedopuszczalna zarówno z uwagi na jego szczególny charakter jak i na system naszego ustawodawstwa, które dla odpowiedzialności uspołecznionych zakładów pracy za wypadki w zatrudnieniu, tj. wobec osób polegających ubezpieczeniu społecznemu, przyjmuje inne zasady od przewidzianych ogólnie w k.z.Brak jakichkolwiek ustaleń co do zakresu obowiązku alimentacyjnego, jaki spoczywałby na zmarłym Władysławie M. wobec powodów a w szczególności co do wysokości niezaspokojonych ich potrzeb wskutek śmierci syna, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo o rentę i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).Uzasadniony częściowo jest także i następny zarzut rewizji.Sąd Wojewódzki, zasądzając na rzecz powodów, w oparciu o art. 329 k.p.c., zadośćuczynienie za krzywdę moralną w kwocie 6.000 zł, naruszył przepis art. 166 k.z. Sumy tej nie można bowiem uznać za stosowną, w rozumieniu tego przepisu, do doznanej przez powodów krzywdy wskutek utraty syna, liczącego lat 22, który, będąc najmłodszym dzieckiem, razem z nimi mieszkał i wspomagał ich materialnie. Jednakże i żądanie powodów zasądzenia im z tego tytułu kwoty 40.000 zł jest oczywiście wygórowane. Zadośćuczynienie, zgodnie z przyjętym w orzecznictwie sądów poglądem, nie może służyć celom kapitalizacyjnym, lecz powinno być przeznaczone na cele konsumpcyjne, stąd też wysokość jego winna być w każdym przypadku umiarkowana. Wychodząc z powyższych założeń, Sąd Najwyższy określił wysokość należnego powodom zadośćuczynienia na kwotę 12.000 zł i na podstawie art. 386 k.p.c. orzekł jak w sentencji.