I C 2277/52

Uzasadnienie faktyczneWładysława R. i Wiesława R. (ostatnia urodzona w 1947 r.) wytoczyły powództwo przeciw Skarbowi Państwa domagając się zasądzenia im renty w sumie 60 zł miesięcznie na rzecz pierwszej i 150 zł miesięcznie na rzecz drugiej powódki oraz 10.000 zł i 20.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę moralną. W uzasadnieniu pozwu powódki twierdziły, że w dniu 22 X 1950 r. poniósł śmierć Teodor R., mąż Władysławy R. i ojciec małoletniej Wiesławy R., który będąc zatrudniony w charakterze palacza uległ podczas kąpieli zatruciu tlenkiem węgla w łazience przeznaczonej dla palaczy, w której ulatniał się gaz na skutek wadliwych urządzeń technicznych.Sąd Wojewódzki uwzględnił w całości żądanie powódek o zapłatę renty, jeśli zaś chodzi o roszczenie z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę moralną zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Władysławy R. 3.000 zł, a na rzecz małoletniej powódki 7.000 zł.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany ponosi odpowiedzialność za wyrządzoną powódkom szkodę z mocy art. 196 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z dnia 28 III 1933 r. i art. 1 rozporządzenia Prez. R. P. o bezpieczeństwie i higienie pracy z dnia 16 III 1928 r. i przy zastosowaniu art. 162 § 2 k. z. orzekł o obowiązku płacenia powódkom renty.Gdy zaś chodzi o zadośćuczynienie, Sąd Wojewódzki z powołaniem się na przepis art. 166 k z. uznał, że zasądzenie powódkom sum w wysokości określonej w sentencji znajduje uzasadnienie w tymże przepisie, stwierdzając, że utrata jedynego opiekuna i żywiciela dotknęła powódki nie tylko pod względem uczuciowym, lecz również materialnie, albowiem powódki "będąc osobiście upośledzone w możliwościach zarobkowych ze względu na chorobę i wiek poniosły także materialny uszczerbek na skutek nagłej i niespodziewanej utraty swego żywiciela, który w drodze domniemanego awansu mógłby im dostarczyć środków do życia w wysokości wyższej, niż w chwili swej przedwczesnej śmierci". W motywach dotyczących renty Sąd Wojewódzki ustalił, że powódka Władysława R. jest chora na serce i ogólnie wyczerpana, zaś małoletnia powódka jest bardzo wątła, chorowita i wymaga specjalnej opieki.Wyrok Sądu Wojewódzkiego, o ile dotyczy zasądzenia na rzecz powódek zadośćuczynienia za krzywdę moralną, zaskarżył imieniem Skarbu Państwa Urząd Zastępstwa Prawnego, żądając zmiany wyroku w zaskarżonej części i oddalenia powództwa w tym zakresie, przy czym oparł podstawę rewizyjną na obrazie prawa materialnego przez zasądzenie powódkom zadośćuczynienia za krzywdę moralną wbrew zasadzie uchwalonej przez Sąd Najwyższy w Składzie Siedmiu Sędziów z dnia 1/15 XII 1951 w sprawie nr C-15/51 (Zb. Orz. 1/53).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja skarżącego jest uzasadniona.W uchwale zapadłej w Składzie Siedmiu Sędziów z dnia 1/15 XII 1951 nr C-15/51 (patrz. Zb. Orz. 1/53) Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną: "Zasądzenie zadośćuczynienia za krzywdę moralną na rzecz członków rodziny zmarłego należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym, chyba że z krzywdą moralną łączy się szkoda materialna, nie ulegająca zasądzeniu z mocy art. 162 k. z.".Ani stan faktyczny przedstawiony w pozwie, ani zawarte w uzasadnieniu wyroku ustalenia faktyczne nie dają żadnych podstaw do wniosku, jakoby w przypadku istniała szkoda materialna, która by nie znajdowała zaspokojenia w ramach art. 162 k. z. Przytoczone w motywach Sądu Wojewódzkiego okoliczności dotyczące stanu zdrowia obu powódek znalazły uwzględnienie w postaci zasądzonych im rent, a tym samym szkodę materialną, wynikłą wskutek utraty środków utrzymania, których dostarczał im zmarły, wyrównuje renta odpowiadająca wysokości utraconych korzyści w zakresie utrzymania (art. 162 k. z.). W wypadku zaś zmiany okoliczności, zawartych po wydaniu wyroku, zasądzającego rentę, przepis art. V ust. 2 przep. wpr. k. p. c. dopuszcza powództwo o zmianę świadczeń.Nie przekonujący jest też dalszy argument Sądu Wojewódzkiego, że zasądzenie powódkom zadośćuczynienia uzasadnia fakt domniemanego awansu ich żywiciela, którą to drogą mógł zwiększyć skalę swych zarobków. Jest prawdą, że w obecnych warunkach społeczno-gospodarczych przed każdym pracownikiem otwarta jest droga do awansu, co normalnie rzecz biorąc pociąga za sobą zwyżkę zarobków. Ten moment nie może jednak w świetle cytowanej uchwały Sądu Najwyższego uzasadniać tezy o doznaniu przez powódki tego rodzaju szkody materialnej, która nie ma pokrycia w art. 162 k. z. O ile bowiem prawdopodobieństwo awansu i związanego z tym wzrostem zarobków zmarłego jest w okolicznościach sprawy dostatecznie skonkretyzowane, może ono być uwzględnione przy określeniu wysokości renty przewidzianej w art. 162 k. z. W przeciwnym zaś razie, tj. gdy brak przesłanek do podwyższenia renty ze względu na teoretyczne tylko szanse podwyższenia możliwości zarobkowych zmarłego, tego rodzaju szanse nie mogą też uzasadniać dopuszczalności zasądzenia zadośćuczynienia za krzywdę moralną. Odmienne bowiem stanowisko, wobec niewątpliwej trafności tezy Sądu Wojewódzkiego, że przed każdym człowiekiem pracy w Polsce Ludowej szanse awansu stają otworem, czyniłoby z wyjątku dopuszczonego w uchwale Składu Siedmiu Sędziów S. N. zasadę, a tym samym wypaczałoby treść tej uchwały.Gdy więc zasądzenie zadośćuczynienia było prawnie nie uzasadnione, a ustalenia zawarte w zaskarżonym wyroku wystarczają do orzeczenia co do istoty sprawy, na mocy art. 386 k. p. c. Sąd Najwyższy wyrok w zaskarżonej części zmienił i orzekł jak w sentencji.