II CR 1116/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Prezesa Sądu Wojewódzkiego w K.) przeciwko Mieczysławowi F. o 45 022,09 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. Ośr. zam. Radom z dnia 31 października 1960 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa reprezentowany przez Prezes Sądu Wojewódzkiego żądał zasądzenia od pozwanego kwoty 45 022 zł 09 gr z odsetkami na tej podstawie, że pozwany w czasie od r. 1951 do 10 maja 1952 r. przywłaszczył sobie z powierzonych mu, jako komornikowi Sądu Powiatowego, przez dłużników i wierzycieli w związku z prowadzeniem spraw egzekucyjnych pieniędzy kwotę ponad 40 000 zł. Między innymi pozwany nie pokazał do depozytu sądowego wpłaconej przez Michała D. kwoty 100 000 zł w starej walucie. Skarb Państwa na skutek wytoczonego przeć niemu powództwa musiał pokryć tę szkodę w wysokości 4 363 zł w nowej walucie łącznie z odsetkami i kosztami procesu.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo częściowo, a mianowicie zasądził tylko kwotę 31 045 zł zł 59 gr z odsetkami, obciążył pozwanego obowiązkiem uiszczenia wpisu od powództwa, a poza tym oddalił powództwo. Według uzasadnienia wyroku zasądzona suma 31 045 zł 59 gr składa się z następujących pozycji: a) z kwoty 1 449 zł stanowiącej przywłaszczony przez pozwanego a należny Skarbowi Państwa 60% udział w opłatach i innych należnościach, b) z kwoty 4 863 zł wypłaconej przez Skarb Państwa na pokrycie szkody wyrządzonej przez pozwanego, c) z kwot 14 479 zł i 10 253 zł stanowiących wyegzekwowane przez pozwanego a przez niego przywłaszczone należności Skarbu Państwa. Co do pozostałej dochodzonej sumy 13 976 zł 50 gr Sąd Wojewódzki ustalił, że są to należności osób trzecich (wierzycieli i dłużników), a przywłaszczenie tej sumy nie wyrządziło szkody Skarbowi Państwa. Poszkodowani nie zgłosili dotychczas żądania wyrównania szkody. Wyrok zaskarżył Skarb Państwa w części oddalającej powództwo, co do kwoty 13 976 zł 50 gr. Wnosząc o zmianę wyroku i zasądzenie również tej kwoty skarżący zarzucił naruszenie art. 528 § 2 k.p.c. oraz § 3 ust. 2 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 27 czerwca 1957 r. w sprawie pokrywania niedoborów kasowych jednostek budżetowych (M. P. 1957 r. Nr 60 poz. 369).Rewizja wywodzi, że oddalenie powództwa nie jest uzasadnione, jeżeli się weźmie z jednej strony pod uwagę solidarną odpowiedzialność Skarbu Państwa z art. 528 § 2 k.p.c. wobec osób, którym komornik wyrządził szkodę swym niedbalstwem lub złą wolą, a z drugiej strony wynikający z przepisów cyt. wyżej rozporządzenia obowiązek pokrycia ze środków budżetowych kwot przywłaszczonych przez komornika. Dalej podnosi rewizja, że roszczenia poszkodowanych wierzycieli i dłużników nie są dotychczas przedawnione, skoro szkoda wynikła z przestępstwa (art. 283 § 4 k.z.). Prócz tego na rozprawie rewizyjnej przedstawiciel Skarbu Państwa zarzucił, że sumy wpłacone komornikowi należy uznać w tych wypadkach, gdy mogą być wypłacone nie Skarbowi Państwa, lecz innym osobom, za stanowiące majątek Skarbu Państwa, a wreszcie, że zasady współżycia wymagają uwzględnienia powództwa w całości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Poglądu skarżącego nie da się de lege lata obronić.Przepis art. 528 § 2 k.p.c., nakładający na Skarb Państwa solidarną z komornikiem odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez komornika, jest niewątpliwie jednym z przypadków odpowiedzialności za cudzy czyn. Odpowiedzialność Skarbu Państwa nie zależy od tego, czy dopuszczono się winy w wyborze komornika lub nadzorze nad nim. Ponieważ w samym przepisie art. 528 k.p.c. nie unormowano zagadnienia regresu Skarbu Państwa do komornika, muszą wejść w tym względzie w zastosowanie przepisy art. 147 k.z. W myśl zaś tego przepisu osobie odpowiadającej za cudzy czyn służy "roszczenie zwrotne" do sprawcy szkody. W pojęciu "roszczenia zwrotnego" mieści się jako założenie wyrównanie szkody poszkodowanemu. Samo zatem powstanie odpowiedzialności Skarbu Państwa, samo powstanie długu, nie uzasadnia w tych okolicznościach zasądzenia od sprawcy szkody uiszczenia sumy potrzebnej na zapłatę tego długu.Niesłusznie również powołuje się powód na przepisy zarządzenia Ministra Finansów z dnia 27 czerwca 1957 r. (M. P. 1957 r. Nr 60 poz. 369). Pomijając kwestię, czy przepisy tego zarządzenia dotyczą także niedoborów spowodowanych przez komornika, w każdym razie należy podnieść, że w myśl tych przepisów powód powinien był bezzwłocznie pokryć szkodę ze środków budżetowych. Jest niesporne w sprawie, że takie pokrycie dotychczas nie nastąpiło, a zarazem zarządzenie to nie zawiera żadnych odchyleń od przepisu art. 147 k.z., którego zresztą dla braku upoważnienia ustawowego nie mogłoby zmienić.Nietrafny jest pogląd, jakoby sumy przyjęte lub wyegzekwowane przez komornika od dłużników i wierzycieli, choćby nie należały się Skarbowi Państwa, stanowiły od chwili przyjęcia ich przez komornika majątek Skarbu Państwa i w razie przywłaszczenia ich poszkodowanym bezpośrednio był Skarb Państwa. W przepisach kodeksu postępowania cywilnego i innych, dotyczących komorników, brak jest normy, upoważniającej do takiej konstrukcji, a przeciwnie z art. 528 k.p.c. wynika jej niedopuszczalność.Kwestia, czy roszczenia poszkodowanych są już przedawnione, czy nie, nie ma znaczenia dla wyniku sprawy, co wynika z poprzednich rozważań.Jeżeli chodzi o zasady współżycia społecznego, nie przemawiają one za uwzględnieniem powództwa w całości. Wprawdzie w okolicznościach sprawy jest rzeczą niemal pewną, iż poszkodowani nie wystąpią w ogóle z powództwem ani przeciw komornikowi, ani przeciw Skarbowi Państwa, a wskutek tego komornik nie będzie zmuszony do zwrotu kwoty 13976 zł 50 gr będącej podmiotem rewizji - skoro jednak obowiązujący stan prawny zna instytucję przedawnienia i przywiązuje wagę do bierności wierzycieli, ewentualne zatrzymanie korzyści przez pozwanego, choć pochodzi z przywłaszczenia, nie wystarcza do zmiany zaskarżonego wyroku, zgodnego z prawem. Z tych zasad rewizję oddalono (art. 383 k.p.c.).