II CR 1316/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj.Sędziowie SN: J. Sokołowski (spr.), T. Żyznowski.Protokolant: M. Czarnecka.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 1989 r. sprawy z powództwa Andrzeja G. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w N. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 31 maja 1989 r., sygn. akt IC 27/89,zmienia zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu (punkty 1 i 2 sentencji) w ten sposób, że oddala powództwo i zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 590.540 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje.Uzasadnienie faktyczneSamochód powoda marki Datsun uległ rozbiciu w kwietniu 1988 r. Strona pozwana wypłaciła powodowi w dwóch ratach zrealizowanych do listopada 1988 r. kwotę 2.947.864 zł tytułem odszkodowania w ramach ustawowego ubezpieczenia komunikacyjnego autocasco za szkodę tzw. całkowitą, co powód kwestionował i co stało się przyczyną wytoczenia powództwa. Uważał bowiem, że szkoda nie jest całkowita.W toku postępowania powód rozszerzył powództwo do kwoty 8.424.000 zł, godząc się z oceną wielkości szkody przez stronę pozwaną, jednakże uważając, że taka kwota przysługuje mu tytułem odszkodowania w następstwie zmiany zasad rozliczania szkód zaszłych po 28 grudnia 1988 r.Pozwany obliczył odszkodowanie, ustalając wartość pojazdu przy zastosowaniu przelicznika dla firm zachodnich "2", stosownie do pisma PZU Departament Ubezpieczeń Komunikacyjnych i Osobowych z dnia 30 czerwca 1988 r., którego podstawę prawną stanowił § 25 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 1985 r. w sprawie ubezpieczeń ustawowych komunikacyjnych (Dz. U. Nr 6, poz. 20). Wymieniony Departament PZU w piśmie z 5 stycznia 1989 r. wyjaśnił, że gdy chodzi o pojazdy produkcji zachodniej należy, korzystając z odpowiednich zestawień cenowych stosować, poczynając od 28 grudnia 1988 r. wyższy współczynnik, tj. "6" przy likwidacji szkód oraz zawieraniu ubezpieczeń autocasco.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda dochodzoną kwotę mając na uwadze, że w momencie wprowadzenia możliwości zastosowania współczynnika 6,0 przy ustalaniu wartości pojazdu, proces likwidacji szkody nie był jeszcze prawomocnie zakończony. Powód nie zgodził się z wypłaconym mu odszkodowaniem i dlatego wystąpił z powództwem, a wprowadzony nowy współczynnik ma zastosowanie do szkód likwidowanych po 28 grudnia 1988 r. W niniejszym przypadku nie ma - zdaniem Sądu - podstaw do uznania, że szkoda poniesiona przez powoda została zlikwidowana przed wymienioną datą, skoro proces jej likwidacji po tej dacie był jeszcze w toku. Powodowi przysługuje więc dochodzone odszkodowanie (§ 23 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 1985 r.).Strona pozwana domaga się w rewizji zmiany zaskarżonego orzeczenia i oddalenia powództwa, zarzucając naruszenie prawa materialnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istota sporu sprowadza się do tego, według jakiej daty należy określić wartość pojazdu, której to kwocie ma być równe odszkodowanie wypłacone przez zakład ubezpieczeń. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, który podzielił w tym zakresie pogląd wyrażony przez powoda, decydujące znaczenie ma zakończenie procesu likwidacji szkody, co następuje dopiero w postępowaniu sądowym w przypadku wytoczenia powództwa przez poszkodowanego. Wysokość odszkodowania powinna więc być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania (daty orzekania w procesie).Powołany przez Sąd Wojewódzki przepis § 23 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 1985 r. w sprawie ubezpieczeń ustawowych komunikacyjnych (Dz. U. Nr 6, poz. 20) w wyciągu istotnym dla rozstrzygnięcia sporu brzmi następująco: "§ 23. W razie całkowitego zniszczenia pojazdu... (szkoda całkowita), zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w kwocie równej wartości pojazdu w dniu ustalenia przez zakład ubezpieczeń tego odszkodowania".To ustalenie odszkodowania, a właściwie ustalenie świadczenia ubezpieczeniowego, następuje w toku likwidacji szkody, czyli postępowania likwidacyjnego, które kończy się wydaniem przez zakład osobie uprawnionej decyzji o wypłacie (lub nie) świadczenia, jego wysokości itd. Jest to w istocie orzeczenie o charakterze techniczno-ubezpieczeniowym, propozycja ugodowego załatwienia sprawy, którą podmiot uprawniony może przyjąć lub nie. Jeżeli nie zgadza się on z decyzją zakładu ubezpieczeń, może wnosić o jej skontrolowanie przez organ nadrzędny, może też dochodzić roszczenia bezpośrednio na drodze sądowej. Wykorzystanie przez powoda tej możliwości i wytoczenie powództwa odszkodowawczego skłoniło Sąd I instancji do wniosku, że likwidacja szkody nastąpiła dopiero w postępowaniu sądowym, a więc po 28 grudnia 1988 r., co usprawiedliwia zastosowanie wyższego współczynnika (6,0) przy ustalaniu wartości pojazdu. Z poglądem takim nie można się jednak zgodzić.Ze względu na to, że w ubezpieczeniu autocasco mamy do czynienia z przyjęciem przez zakład ubezpieczeń ciężaru wyrównania ściśle określonej szkody na zasadach ustalonych w warunkach tego ubezpieczenia, a nie z naprawieniem przez sprawcę szkody doznanej przez osobę poszkodowanego, zachodzą rozbieżności pomiędzy szkodą w rozumieniu przepisów prawa cywilnego a szkodą w rozumieniu prawa ubezpieczeniowego. Dotyczą one przykładowo zakresu uszczerbku majątkowego podlegającego wynagrodzeniu, czy przesłanki związku przyczynowego określonego w Kodeksie cywilnym. Sprawczy związek przyczynowy został w ubezpieczeniu AC zastąpiony związkiem normatywnym, wypływającym z przepisów rozporządzenia. W następstwie tych rozbieżności kierowanie się zasadami prawa cywilnego dopuszczalne jest tylko z zastrzeżeniem, że warunki (ustawowe, umowne) omawianego ubezpieczenia nie przewidują nic innego, tzn. nie określają np. własnych zasad ustalania szkody.W świetle prawa ubezpieczeniowego przy szkodzie całkowitej ustalenie jej wysokości następuje na podstawie obowiązujących w dniu ustalenia odszkodowania cen nowych pojazdów. Według cytowanego § 23 rozporządzenia RM z 6 lutego 1985 r., wypłaca się odszkodowanie w kwocie równej wartości pojazdu w dniu ustalenia przez zakład ubezpieczeń tego odszkodowania.Ustalenie takie następuje oczywiście w toku likwidacji szkody, a więc postępowania likwidacyjnego ubezpieczeniowego, zakończonego wydaniem przez zakład ubezpieczeń osobie uprawnionej decyzji, w niniejszym przypadku o wypłacie świadczenia. Powód decyzję i świadczenie otrzymał przed wprowadzeniem zastosowania nowego współczynnika.W rezultacie należy dojść do wniosku, że przy ustalaniu odszkodowania należnego uprawnionemu z tytułu ubezpieczenia autocasco w razie całkowitego zniszczenia pojazdu, mają zastosowanie przede wszystkim przepisy prawa ubezpieczeniowego i umowy ubezpieczenia. Określenie tego odszkodowania przez zakład ubezpieczeń na podstawie § 23 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 1985 r. w sprawie ubezpieczeń ustawowych komunikacyjnych (Dz. U. Nr 6, poz. 20) w toku ubezpieczeniowego postępowania likwidacyjnego, wyłącza możliwość stosowania art. 363 § 2 k.c. przy orzekaniu o roszczeniu poszkodowanego dochodzonym na drodze sądowej.Odmienna wykładnia § 23 wymienionego Rozporządzenia z dnia 6 lutego 1985 r. sprowadzająca się do tezy, że szkoda nie została zlikwidowana przed 28 grudnia 1988 r., gdyż jej likwidacja trwała do wydania orzeczenia w postępowaniu sądowym, nie znajduje usprawiedliwienia w przepisach prawa ubezpieczeniowego. Skarżący wykazał zatem naruszenie przez zaskarżony wyrok prawa materialnego, a więc istnienie podstawy rewizyjnej wymienionej w art. 368 pkt 1 k.p.c.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 390 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekł co do istoty sprawy.