III CZP 84/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN H. Dąbrowski (sprawozdawca).Sędziowie SN: K. Piasecki, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mariana S. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń II Inspektorat w K. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 30 listopada 1979 r. sygn. akt II Cr 1101/79 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle postanowień zarządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1974 r. w sprawie ustalania wysokości szkód w pojazdach samochodowych objętych obowiązkowymi ubezpieczeniami komunikacyjnymi (M.P. Nr 42, poz. 259) dopuszczalne jest - przy ustalaniu wysokości odszkodowania z tytułu auto-casco - uwzględnienie wzrostu wartości samochodu wskutek jego poważnych napraw, przeprowadzonych przed powstaniem szkody?"podjął następującą uchwałę:Świadczenie z tytułu ubezpieczenia auto-casco podlega ustaleniu według zasad określonych w zarządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1974 r. w sprawie ustalania wysokości szkód w pojazdach samochodowych objętych obowiązkowymi ubezpieczeniami komunikacyjnymi (M.P. Nr 42, poz. 259) także w razie napraw samochodu dokonanych przed powstaniem szkody.Uzasadnienie faktycznePowód w dniu 22.VIII.1971 r. nabył samochód marki "Syrena 104". W dniu 24.III.1977 r. samochód skradziono. Sprawców kradzieży nie wykryto.Państwowy Zakład Ubezpieczeń wyliczył wysokość świadczenia z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia auto-casco na podstawie przepisów zarządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1974 r. w sprawie ustalania wysokości szkód w pojazdach samochodowych objętych obowiązkowymi ubezpieczeniami komunikacyjnymi (M.P. Nr 42, poz. 259) i wypłacił powodowi kwotę 27.580 zł. Zdaniem powoda, skradziony samochód - wobec przeprowadzenia w piątym roku eksploatacji poważnych napraw połączonych z wymianą szeregu części - przedstawiał wartość co najmniej 57.580 zł. Przeto powód wystąpił z powództwem o zasądzenie od pozwanego PZU kwoty 30.000 zł z odsetkami.W toku postępowania przed Sądem Rejonowym pozwany PZU przyznał, iż przy wyliczaniu świadczenia według zasad określonych w wymienionym zarządzeniu Ministra Finansów omyłkowo przyjęto dłuższy od rzeczywistego okres eksploatacji samochodu. Strona pozwana wniosła zatem o oddalenie powództwa ponad uznaną z tytułu wskazanej omyłki kwotę 6.040 zł.Wyrokiem z dnia 10.IX.1979 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa Śródmieście w Krakowie zasądził od pozwanego PZU na rzecz powoda kwotę 15.000 zł z odsetkami, a w pozostałej części powództwo oddalił. Sąd Rejonowy przyjął, iż przeprowadzenie generalnego remontu samochodu i wynikające stąd jego odnowienie uzasadnia ocenę, iż rzeczywista wartość samochodu była wyższa od ustalonej według zasad określonych w powoływanym zarządzeniu Ministra Finansów. Z tych względów, mając również na uwadze, iż powód po wykonaniu remontu eksploatował samochód, dochodząc do bardzo dużej liczby przejechanych kilometrów, Sąd Rejonowy uwzględnił częściowo powództwo ponad kwotę uznaną przez stronę pozwaną.Powyższy wyrok został zaskarżony przez obie strony.W związku z rozpoznawaniem ich rewizji Sąd Wojewódzki w Krakowie przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone wyżej zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W systemie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych uregulowanych rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. (Dz. U. Nr 46, poz. 274; zm.: Dz. U. z 1975 r. Nr 30, poz. 160 i z 1978 r. Nr 1, poz. 1) tylko w obowiązkowym ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej (OC) odszkodowanie podlega ustaleniu na zasadach ogólnych. Z tytułu tego ubezpieczenia, zgodnie z postanowieniem § 16 wymienionego rozporządzenia, przysługują świadczenia, jeżeli posiadacz lub kierowca pojazdu mechanicznego jest zobowiązany - na podstawie obowiązkowego prawa - do odszkodowania za szkody wyrządzone przez ruch pojazdu mechanicznego. Wobec wskazanego odwołania się do przepisów prawa cywilnego przepisy tego prawa rozstrzygają o podstawach odpowiedzialności (art. 436 k.c.) oraz o zakresie obowiązku odszkodowawczego (art. 361-363 k.c.). Odpowiedzialność odszkodowawcza zakładu ubezpieczeń jest zakreślona granicami odpowiedzialności posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego. W powyższym ubezpieczeniu obowiązuje zasada pełnego odszkodowania. Powołane rozporządzenie nie określa sumy ograniczającej zakres obowiązku odszkodowawczego zakładu ubezpieczeń.Odmiennie kształtowane są podstawy i granice odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń w pozostałych obowiązkowych ubezpieczeniach komunikacyjnych. Decydują o tym warunki tych ubezpieczeń określone samodzielnie w przepisach powołanego rozporządzenia i aktów normatywnych wydanych na podstawie tego rozporządzenia.Jeśli chodzi o obowiązkowe ubezpieczenie auto-casco (AC), a warunki tego ubezpieczenia mają zastosowanie w niniejszej sprawie, to - zgodnie z tym, co wyżej powiedziano - nie obowiązuje tu zasada pełnego odszkodowania. Zarówno w przypadku szkody częściowej, jak i w przypadku szkody całkowitej odszkodowanie ubezpieczeniowe nie może przekraczać maksymalnej kwoty określonej w § 30 ust. 1 wymienionego rozporządzenia. Z ustalonej zaś wysokości szkody - z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w § 30 ust. 2 rozporządzenia - potrąca się udział własny posiadacza pojazdu w pokryciu szkody w kwocie określonej, zgodnie z postanowieniem § 30 ust. 3 rozporządzenia, przez Ministra Finansów.Sposób ustalenia wysokości szkody, która w razie szkody całkowitej, tj. w razie całkowitego zniszczenia, kradzieży lub rabunku pojazdu - obejmuje kwotę równą różnicy między wartością pojazdu w dniu wypadku a wartością pozostałości, określa zarządzenie Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1974 r. w sprawie ustalania wysokości szkód w pojazdach samochodowych objętych obowiązkowymi ubezpieczeniami komunikacyjnymi (M. P. Nr 42, poz. 259) wydane na podstawie upoważnienia zawartego w § 40 ust. 2 powołanego rozporządzenia z dnia 28 listopada 1974 r.Według postanowień ust. 1 załącznika do wskazanego zarządzenia wartość pojazdu w dniu wypadku stanowi różnica między obowiązującą w handlu detalicznym w tym dniu ceną nowego pojazdu tej samej marki, typu i modelu oraz serii a kwotą amortyzacji wynikającą z przebiegu pojazdu (tabela - ust. 14) oraz kwotą amortyzacji wynikającą z okresu eksploatacji pojazdu. Podane w dalszych postanowieniach powołanego zarządzenia szczegółowe zasady wyliczenia wartości pojazdu mają zastosowanie, wobec braku odmiennych postanowień, bez względu na to, czy i ewentualnie w jakim zakresie dokonano remontu samochodu przed powstaniem szkody. Okoliczność, że wyliczenie szkody według zasad określonych w wymienionym zarządzeniu może być mniej korzystne aniżeli ustalenie szkody na zasadach ogólnych, nie ma znaczenia dla oceny zakresu odszkodowania z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia auto-casco, gdyż w tym ubezpieczeniu nie zasady ogólne, lecz zasady określone samodzielnie w powołanym rozporządzeniu z dnia 28 listopada 1974 r. i zarządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1974 r. rozstrzygają o zakresie odszkodowania ubezpieczeniowego.Z powyższych względów na przedstawione zagadnienie prawne należało udzielić odpowiedzi zawartej w sentencji niniejszej uchwały.