II CR 138/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SSN M. Zakrzewska.Sędziowie SN: T. Bielecki, R. Czarnecki (spr.).Protokolant: M. Czarnecka.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Sztejn.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 1985 r. na rozprawie sprawy z wniosku Karola B. z udziałem Krystyny B. o uznanie orzeczenia sądu zagranicznego na skutek rewizji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Legnicy z dnia 27 grudnia 1984 r. sygn. akt I Co 16/84oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneKarol B. domaga się uznania na obszarze Polski wyroku Sądu Okręgowego powiatu Cook, Stanu Illinois, USA, z dnia 9 VIII 1963 r. orzekającego rozwód jego małżeństwa z Krystyną B., zawartego w Polsce w 1970 r.Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego, w marcu 1980 r. Karol B. wyjechał do USA. W lipcu 1983 r. Krystyna B. otrzymała ogłoszenie z prasy USA, które zawierało informacje, że jej mąż wniósł sprawę o rozwód, a także - pouczenie o skutkach, gdyby do dnia 25 IV 1983 roku nie złożyła odpowiedzi na pozew lub nie stawiła się w biurze Sądu. Skierowała więc pismo do Sądu w USA, w którym nie wyraziła zgody na rozwód i podała, że jej mąż wyjeżdżając z kraju, pozostawił ją z dwojgiem dzieci, po czym - otrzymała informacje o zapadnięciu wyroku, a w końcu - o możliwości doręczenia jego odpisu po uiszczeniu opłaty w wysokości 5 dol. Opłaty tej nie uiściła i wyrok nie został jej doręczony. W wyroku tym z dnia 9 VIII 1983 r. uznano, że w sprawie Krystyna B. była powiadomiona przez publikację, że brak odpowiedzi na pozew oraz jej niestawiennictwo poczytuje się za wyrażenie zgody na rozwód oraz że obciąża ją wina opuszczenia męża i rozkładu małżeństwa. Na gruncie powołanych ustaleń Sąd Wojewódzki przyjął, że Krystyna B. była pozbawiona możności obrony (art. 1146 § 1 pkt 3 k.p.c.), że wezwanie na rozprawę nie zostało jej należycie doręczone (art. 1147 § 2 k.p.c.) oraz że wyrok jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego w PRL (art. 1146 § 1 pkt 5 k.p.c.). Oddalił więc wniosek o uznanie tego wyroku.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji Karola B., Sąd Najwyższy zważył co następuje:Z założeń regulacji prawnej w przedmiocie uznawania orzeczeń sądów zagranicznych (art. 1145 i nast. k.p.c.) wypływa wniosek co do niedopuszczalności kontroli merytorycznej orzeczeń takich sądów. Niemniej, art. 1146 § 1 pkt 5 k.p.c. stanowi, że orzeczenie podlega uznaniu jeżeli nie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego PRL.Do zasad tych należą również podstawowe zasady polskiego prawa procesowego. Co się tyczy jednej z nich, mianowicie - zasady prawdy obiektywnej, to skoro art. 1145 i nast. k.p.c. przewidują uznawanie orzeczeń sądów zagranicznych także państw niesocjalistycznych, a orzeczenia w systemach procesowych tych państw z reguły mogą poprzestać na prawdzie formalnej, to niezadośćuczynienie prawdzie obiektywnej nie może samo przez się wyłączać możliwości uznawania tych orzeczeń w Polsce. Inaczej mówiąc - postulat respektowania zasady prawdy obiektywnej nie może iść za daleko.Jednakże w odniesieniu do praw, które nie podlegają dyspozycji osób zainteresowanych, jakimi są prawa stanu cywilnego m.in. - w odniesieniu do prawa do stanu małżonka w stosunku do oznaczonej osoby, orzeczenie sądu zagranicznego naruszające rażąco zasadę prawdy obiektywnej uzasadnia ocenę, że orzeczenie to jest sprzeczne z podstawową zasadą porządku prawnego PRL w rozumieniu art. 1146 § 1 pkt 1 k.p.c.Wyrok zaoczny Sądu Okręgowego Stanu Illinois z dnia 9 VIII 1983 roku rozwiązujący małżeństwo opiera się, poza domniemaniami, jedynie na twierdzeniach Karola B. Co więcej - w sposób jawnie sprzeczny z zasadą prawdy obiektywnej przyjmuje, że nie mąż opuścił żonę, lecz że żona opuściła męża i na tle tego nieprawdziwego założenia wyprowadza wniosek co do winy Krystyny B. Wyrok ten narusza więc rażąco zasadę prawdy obiektywnej. Dlatego stosownie do art. 116 § 1 pkt 5 k.p.c. nie podlega uznaniu.Tym samym, w sprawie wystarcza jedynie zaznaczenie, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie pozbawienia Krystyny B. możności obrony (art. 116 § 1 pkt. 3 k.p.c.) oraz braku należytego doręczenia jej wezwania (art. 1147 § 2 k.p.c.) nie jest oparte na wystarczającym wyjaśnieniu sprawy i niewadliwej ocenie dowodów.Gdy jednak z wyżej przedstawiono względu postanowienie Sądu Wojewódzkiego odpowiada prawu, rewizja nie może odnieść skutku.