II CR 193/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sychowicz. Sędziowie SN: J. Niejadlik, F. Wesely (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Michała R. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w G. o zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 13 stycznia 1982 r. uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zapłatę kwoty 5.925 zł z odsetkami i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego; oddalił rewizję w pozostałej części. Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o zasądzenie kwot 5.925 zł oraz 335 zł twierdząc, że w okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w okresie od 1.VII.1982 r. do 31.VIII.1982 r. nie został zatrudniony, przez co poniósł szkodę, a nadto nie podwyższono mu jako dłużnikowi alimentacyjnemu wynagrodzenia do 75% oraz bezzasadnie potrącono mu z wynagrodzenia należności za posiłki regeneracyjne, których nie spożył, i nie wypłacono mu dodatku za pracę szkodliwą.Sąd Wojewódzki oddalił powyższe powództwo.W szczególności przyjął, że wiosną i latem 1981 r. w wielu zakładach karnych na terenie kraju wybuchły bunty i strajki. Protestem głodowym objęty był również Zakład Karny w G. Z niewielkimi przerwami kilkudniowymi skazani odbywający karę w tym zakładzie nie byli zatrudnieni odpłatnie od 5.VI. do 31.VIII.1981 r. w związku z akcją protestacyjną więźniów (dowód: akta osobowe powoda, w tym dane o odbyciu kary, zajęcie komornicze, decyzja o skierowaniu do pracy i jej przebiegu oraz pismo POMat nr 1). Jeżeli zaś chodzi o podwyższenie wynagrodzenia, to zależne jest ono od uznania administracji zakładu karnego.W końcu pod niewłaściwym adresem jest skierowane roszczenie powoda z powodu potrącenia mu z wynagrodzenia za pracę należności za posiłki regeneracyjne oraz niewypłacenie mu dodatku za pracę szkodliwą. W odniesieniu do Skarbu Państwa (zakładu karnego) można tylko w ograniczonym zakresie domagać się odszkodowania. W razie wyrządzenia więźniowi, zatrudnionemu w przedsiębiorstwie państwowym, szkody Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność wtedy, gdy funkcjonariuszom służby więziennej można przypisać winę w organizacji pracy, zapewnieniu bezpieczeństwa lub winę w nadzorze nad przebiegiem pracy (por. orzeczenie SN z 6.IV.1967 r. I PR 81/67, OSNCP 1967, poz. 187). Z pisma przedsiębiorstwa zatrudniającego powoda wynika, że właśnie to przedsiębiorstwo obliczało i wypłacało mu wynagrodzenie z potrąceniami za posiłki regeneracyjne, co oznacza, że pozostawało z nim w stosunku zobowiązaniowym w tej mierze, a więc nie sposób dopatrzyć się tu winy strony pozwanej, tym bardziej, iż wspomniane wyżej orzeczenie Sądu Najwyższego nie wyłącza odpowiedzialności przedsiębiorstwa zatrudniającego więźnia na podstawie przepisów kodeksu cywilnego (zobowiązanie, czyny niedozwolone itp.).Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew wywodom rewizji prawidłowe jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego że powodowi nie przysługuje wynagrodzenie za niezatrudnienie go na zewnątrz zakładu karnego w Przedsiębiorstwie Obróbki Metali w okresie trwania akcji protestacyjnej więźniów. Względy bezpieczeństwa bowiem nakazywały zatrzymywanie wszystkich więźniów w zakładzie karnym.Również pozwany Skarb Państwa nie jest legitymowany biernie co do roszczeń dotyczących rozliczenia powoda z Przedsiębiorstwem Obróbki Metali, gdzie powód był zatrudniony. Funkcjonariuszom zakładu karnego nie można też zarzucić żadnej winy w zakresie prawidłowości rozliczenia powoda z tytułu pracy, a zwłaszcza rozliczenia za posiłki regeneracyjne. Natomiast nie można się zgodzić ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że kwestia podwyższenia wynagrodzenia do 75% więźniowi, będącemu dłużnikiem alimentacyjnym, należy do swobodnego uznania kierownictwa zakładu karnego. Możliwość podwyższenia tego wynagrodzenia została pomyślana wyłącznie w interesie osoby alimentowanej i tak też została uregulowana w § 68 Regulaminu wykonywania kary pozbawienia wolności (zarządzenie nr 11 Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 stycznia 1974 r.). Jedynym warunkiem do uzyskania podwyższenia wynagrodzenia za pracę do 75% dla więźnia, od którego zostały zasądzone alimenty, jest okoliczność, że posiadane przez niego środki pieniężne nie wystarczają na pokrycie zasądzonych alimentów.Ponieważ pod tym kątem widzenia sprawa nie została wyjaśniona, a także z pozwu, który sporządził sam powód, nie wiadomo, jakiej kwoty domagał się z tytułu niepodwyższenia mu wynagrodzenia, zaistniała konieczność uchylenia postanowienia w tym zakresie.Dodać trzeba, że nie można zgodzić się z poglądem, że niepodwyższenie wynagrodzenia nie powoduje dla powoda żadnej szkody, skoro on tego wynagrodzenia nie otrzymuje, a otrzymuje je inna osoba. Powód bowiem ma interes prawny, aby osoba alimentowana otrzymywała należne jej kwoty, a ponadto w wyniku zapłacenia wyższych alimentów powód zostaje odpowiednio do wysokości uiszczonych sum zwolniony od długu alimentacyjnego.Z tych względów z mocy art. 388 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.