II CR 199/74

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Bolesława G. przeciwko Skarbowi Państwa (Urząd Powiatowy w P.) i Komitetowi Techniki Świetlnej "P." - Hutom Szkła w O. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla woj. warszawskiego z dnia 26 października 1973 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu dla województwa warszawskiego, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneDla uzasadnienia żądania zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa kwoty 33.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną, kwoty 38.400 zł tytułem odszkodowania za dodatkowe koszty utrzymania dzieci oraz kwoty 37.000 zł tytułem odszkodowania za zniszczenie mebli i odzież powód przytoczył, że na podstawie decyzji z dnia 18 października 1961 r. wydanej przez b. Prezydium MRN w O. objął mieszkanie stanowiące własność Szklarskich Zakładów w O. Jakkolwiek mieszkanie to miał zajmować tylko do czasu przydzielenia mu większego mieszkania, nadal mieszka, w nim, lokal ten nie był remontowany, jest zagrzybiony i zawilgocony.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 27 maja 1972 r. oddalił powództwo. Strona pozwana nie ponosi bowiem odpowiedzialności za powstałą szkodę polegającą na zniszczeniu mebli, odzieży i bielizny należącej do powoda.Remont lokali i utrzymanie go w odpowiednim stanie należą do Szklarskich Zakładów w O., które administrują tym lokalem. Rola organów administracyjnych ograniczyła się tylko do wydania decyzji o przydziale.Wyrokiem z dnia 20 października 1972 r. Sąd Najwyższy uchylił powyższy wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.Stwierdziwszy, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia, Sąd Najwyższy podkreślił, że w myśl § 58 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27 lipca 1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego (Dz. U. z 1961 r. Nr 38, poz. 197 z późn. zm.) i art. 58 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. - prawo budowlane (Dz. U. z 1961 r. Nr 7, poz. 46) organy państwowego nadzoru budowlanego mają obowiązek nadzorowania, aby obiekty budowlane były utrzymane w stanie bezpiecznym, nie powodującym zagrożenia życia i zdrowia ludzkiego oraz mienia. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. w piśmie z dnia 24 września 1965 r. nr AB/N1346/65 (akta administracyjne Prez. MRN w O.) i z dnia 14 maja 1968 r. nr AB/N/IV/602/246/1096/68 stwierdził, że stan przedmiotowego lokalu powoduje zagrożenie zdrowia ludzkiego na skutek nadmiernego zawilgocenia i zaatakowania podłogi i stolarki grzybem domowym.W związku z tym rzeczą Sądu Wojewódzkiego było wyjaśnić i ocenić, czy tenże Wydział Budownictwa dopełnił powyższych obowiązków ł czy zaniedbanie ich nie doprowadziło do wyrządzenia szkody powodowi. Następnie Sąd Wojewódzki winien był rozważyć, czy zaniedbanie to nie uzasadniają odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c.Jeśli bowiem z określonego przepisu wynikał obowiązek podjęcia działania, zaniechanie zaś tego działania przez funkcjonariusza państwowego może spowodować szkodę, to niepodjęcie czynności w takim wypadku w zasadzie wskazuje na dostateczny związek przyczynowy między zaniechaniem a powstaniem szkody.W wyniku ponownego rozpoznania sprawy z udziałem w charakterze pozwanego Kombinatu Techniki Świetlnej "P." - Huty Szkła w O. (art. 194 k.p.c.) - Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Podkreślił trudne warunki mieszkaniowe w miejscu zamieszkania powoda.Stwierdził, że Wydział Budownictwa nie wydał decyzji w trybie art. 58 prawa budowlanego, uważając, że mimo bardzo złej sytuacji mieszkaniowej powoda, nie ma podstaw do jej wydania. W stanowisku tego Wydziału chodziło tylko o to, aby ułatwić powodowi starania o inne mieszkanie. Nie ma zatem podstaw do wniosku o niedopełnieniu obowiązków i w konsekwencji odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 k.c.Powód sam nic nie robił dla polepszenia istniejących warunków i nie starał się, aby robił to wynajmujący.Zresztą ani powód, ani Huta Szkła nie byli w stanie w sposób zasadniczy i skuteczny polepszyć warunków mieszkaniowych powoda przez usunięcie zawilgocenia i zagrzybienia, gdyż w tym celu należałoby dokonać przebudowy i adaptacji całego budynku. Taki remont generalny okazał się już dzisiaj niecelowy, budynki bo wiem będą rozebrane. Z tych przeto względów nie można odpowiedzialnością obciążać pozwanej Huty Szkła.W rewizji od tego wyroku powód wnosi o jego zmianę i uwzględnienie powództwa lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Z związku z wywodami rewizji należy przede wszystkim podkreślić, że w zakres sprawy niniejszej nie wchodzą okoliczności dotyczące kwestii nieuzyskania przez powoda przydziału innego mieszkania. Sprawa bowiem przydziału mieszkania jest wyłączona z drogi sądowej.Jeżeli natomiast chodzi o kwestię odszkodowania za szkody powstałe na skutek nieodpowiednich warunków w mieszkaniu zajmowanym przez powoda, to sprawa nie została wyjaśniona wszechstronnie. Według przepisu art. 662 § 1 k.c. wynajmujący powinien wydać najemcy rzecz w stanie przydatnym do umówionego użytku i utrzymać ją w takim stanie przez czas trwania najmu. Dalsze przepisy dotyczące najmu (art. 663-66, 681-683 k.c.) normują szczegółowo wzajemne prawa i obowiązki stron stosunku najmu. Podobnie te zagadnienia normuje ustawa z dnia 30 stycznia 1959 r. - prawo lokalowe (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227), a jeżeli chodzi o prawo lokalowe z 1974 r., to poza własną regulacją pewnych kwestii, odsyła w tym zakresie do przepisów kodeksu cywilnego (art. 10). Jest rzeczą przy tym charakterystyczną, że w nowym prawie lokalowym znalazł się przepis regulujący kwestię aktualną w sprawie niniejszej.Przepis art. 40 ust. 2 tego prawa reguluje zagadnienie postępowania w razie stwierdzenia w trybie przepisów o państwowym nadzorze budowlanym stanu zagrożenia życia lub mienia osób zamieszkujących budynek, w takim wypadku terenowy organ wydaje decyzję przekwaterowaniu najemców do lokali zamiennych, w razie braku takich lokali - do pomieszczeń zastępczych na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy. Poprzednio obowiązujące prawo lokalowe nie przewidywało bezpośrednio podobnego postanowienia, jednakże analogiczny stan prawny wynikał w zasadzie z przepisów prawa budowlanego. Stan zagrożenia życia lub mienia osób zamieszkujących budynek zarówno w świetle przepisów prawa budowlanego, jak i obecnie obowiązującego prawa lokalowego z 1974 r., to nie tylko stan polegający na tym, że budynek jest zagrożony bezpośrednio w swym fizycznym istnieniu, ale także stan wynikających z zagrożeniem życia na skutek warunków antysanitarnych, nadmierne zawilgocenie i zagrzybienie, których nie usuwa się przez okres kilkuletni. Obowiązek zlikwidowania takiego stanu leży nie tylko w interesie indywidualnym lokatora, ale także w interesie ogólniejszym, w interesie społecznym. Tolerowanie takiego stanu ze strony wynajmującego i odpowiednich organów nie może usprawiedliwiać powołanie się na niezaspokojone w pełni potrzeby mieszkaniowe ludności na określonym terenie. Istniejące jeszcze trudności mieszkaniowe, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie mogą być uważane za okoliczność zwalniającą najemcę i wynajmującego od dbałości o stan starych pomieszczeń, budynków. Przeciwnie w granicach możliwości stare budynki mieszkalne powinny być utrzymane w takim stanie, aby nadawały się do zamieszkania, jednakże bez narażenia najemców na zniszczenia ich rzeczy i narażenie na szwank ich zdrowia.Materiał sprawy wskazuje na taki niepożądany stan rzeczy. Jak wynika to z opinii biegłego (k. 174 i nast.), w lokalu zajmowanym przez powoda istnieje IV (najwyższy) stopień zagrożenia przez grzyby i owady.W tym stanie rzeczy wymagają wyjaśnienia okoliczności zachowania się wynajmującego i organu budowlanego. W tym ostatnim zakresie nie mógł Sąd Wojewódzki poprzestać tylko na stwierdzeniu, że nie została wydana przez organ budowlany decyzja stosowna do okoliczności. Wymagała bowiem wyjaśnienia kwestia skutków cywilnoprawnych niewydania odpowiedniej decyzji.W wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r. III CZP 33/70 - OSNCP 1971/4 poz. 59) zostało zaznaczone, że szkoda może być też wynikiem zaniedbania. Jeżeli tak jest, to do przyjęcia winy funkcjonariusza konieczne jest ustalenie konkretnego obowiązku działania z jego strony. Dotyczy to także sytuacji, w której szkoda powstała na skutek niewydania lub opóźnienia wydania orzeczenia lub zarządzenia. Istnienie obowiązku wydania orzeczenia powinno być ustalone stosownie do przepisów traktujących o podstawie materialnej jego wydania oraz stosownie do przepisów regulujących tryb jego wydania. W razie wątpliwości celowe jest zwrócenie się do organów nadrzędnych nad organami, które miały wydać orzeczenie, o wydanie opinii co do potrzeby i obowiązku jego wydania.Z tych wszystkich względów zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.Okoliczności sprawy uzasadniają rozważenie przez Sąd Wojewódzki, czy nie zachodzą przesłanki do zawiadomienia prokuratora o sprawie (art. 59 k.p.c.).