II CR 209/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Niejadlik (spr.).Sędziowie SN: J. Szachułowicz, A. Wielgus.Protokolant: M. Czarnecka.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 1981 r. sprawy z powództwa Zakładów Włókien Chemicznych "C." w J. przeciwko Jerzemu G. o zapłatę, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 14 stycznia 1981 r., sygn. akt I C 82/79,zmienia zaskarżony wyrok (pkt II) w ten sposób, że zasądzoną kwotę 413.085 złotych z odsetkami podwyższa do kwoty 472.867 (czterysta siedemdziesiąt dwa tysiące osiemset sześćdziesiąt siedem złotych z odsetkami; poza tym rewizję oddala, a koszty postępowania rewizyjnego wzajemnie znosi.Uzasadnienie faktycznePoza sporem było, że pozwany przyjął na siebie w umowie kooperacyjnej z dnia 10 stycznia 1977 r. obowiązek prowadzenia w swojej chlewni tuczu warchlaków, jakie dostarczą mu powodowe Zakłady, w dwóch 6-miesięcznych cyklach produkcyjnych. Mimo że na odchów 471 otrzymanych warchlaków pobrał od strony powodowej żądaną ilość pasz treściwych, mąki, czerstwego chleba i odpadów pokonsumpcyjnych, wydłużył każdy z tych cykli do 12 miesięcy, a do punktu skupu dostarczył tuczniki o średniej wadze 93 kg, nie zaś - jak przewidziano w umowie - 120-130 kg.Biegły Zdzisław R. wyjaśnił, że takie warchlaki, jakie otrzymał pozwany, w ciągu 6 miesięcy można było utuczyć do umówionej wagi, tudzież, że wydłużenie cykli produkcyjnych naraziło stronę powodową na straty sięgające 630.867,20 złotych. Sąd Wojewódzki jednak powództwo uwzględnił tylko do kwoty 413.085 złotych przyjmując, że te Zakłady w 1/3 przyczyniły się do zwiększenia swej szkody. Powierzyły bowiem tucz osobie, która nie miała do tego kwalifikacji i warunków, nie udzielały pozwanemu wystarczającego instruktażu oraz na bieżąco nie wyprowadzały właściwych wniosków z uchybień dostrzeżonych przy okresowych lustracjach chlewni.W rewizji - powołując podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c. - powodowe Zakłady wnosiły o uchylenie albo o zmianę oddalającej części wyroku i przyznanie im od pozwanego dalszej kwoty 206.543 złotych.Rewizja jest uzasadniona tylko częściowo.W swej skardze strona pozwana nie konkretyzuje zarzutu sprzeczności istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału. Uchybienia nakazom zawartym w art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c. nie dopatrzył się Sąd Najwyższy, prowadząc z urzędu w tej kwestii kontrolę zaskarżonego wyroku (art. 381 § 2 k.p.c.). Nie zachodzi - w konsekwencji - podstawa rewizyjna z art. 368 pkt 4 k.p.c. Sprowadza to problem do odpowiedzi na pytanie czy rzeczywiście powodowe Zakłady uchybiły powinności starannego doboru kontrahenta i - później - współdziałanie z nim przy realizacji umowy kooperacyjnej. Brak troski i dbałości o swe mienie może bowiem usprawiedliwiać zmniejszenie odszkodowania na mocy art. 362 k.c.Trudno się jednak zgodzić ze stanowiskiem rewizji, że ogólna powinność, o jakiej mowa w art. 354 k.c. obciąża wierzyciela tylko wtedy, gdy umowa wyczerpująco nie reguluje wzajemnych praw i obowiązków stron danego stosunku prawnego. Wierzyciel będący jednostką gospodarki uspołecznionej, tak podczas rokowań poprzedzających umowę, jak i w toku realizacji tej umowy, powinien przecież mieć na względzie zabezpieczenie gospodarki narodowej przed stratami oraz ekonomikę produkcji i obrotu. Nie powinien przeto wchodzić w stosunek obowiązkowy z osobą, która nie daje gwarancji należytego wykonania umownego zobowiązania, a po zawarciu umowy lojalnie zaświadczyć na rzecz dłużnika, do czego się zobowiązał i we właściwym czasie zapobiegać stratom, jakie może ponieść na skutek nagannego postępowania dłużnika. Trzeba się w konsekwencji zgodzić z wypowiedzią zaskarżonego wyroku, że nieuczynienie zadość tym powinnościom przez powodowe Zakłady, oznaczałoby ich niedbalstwo, a wina wierzyciela nie tylko usprawiedliwia możność zmniejszenia nałożonego mu od dłużnika odszkodowania, lecz rzutuje także na wielkość tej obniżki.Wbrew odmiennemu stanowisku rewizji, z ustalonych faktów Sąd Wojewódzki wyprowadził prawidłowy wniosek, że powodowe Zakłady nie uczyniły zadość powinności starannego działania przede wszystkim przy doborze osoby mającej z nimi kooperować przy odchowie warchlaków. Bliższe zainteresowanie się pozwanym ujawniłoby im bowiem, że dotąd nie wywiązywał się on należycie ze zobowiązań wobec innych kooperujących z nim jednostek gospodarki uspołecznionej oraz że - jak to następnie potwierdził biegły - nie dysponował on pomieszczeniami odpowiednimi do prowadzenia tuczu warchlaków dla strony powodowej (brak wentylacji, betonowe podłogi, zagęszczenie). Powodowe Zakłady od swoich zootechników wiedziały zresztą nie tylko to, że pozwany odchowuje ich warchlaki w szkodliwych dla zdrowia zwierząt warunkach mikroklimatycznych, ale to także, że nie przygotowuje im należycie karmy (np. nie przegotowuje zlewek, czy też podaje im zepsutą mąkę), co powoduje wzmożenie zachorowalności i upadki tuczonych warchlaków. Zootechnicy strony powodowej dostrzegli również, że jednocześnie w sąsiednim baraku na własny rachunek prowadzi pozwany hodowlę macior w znacznych rozmiarach, że do tej hodowli wykorzystuje pasze nabyte na jej zlecenie oraz że nie prowadzi żadnej ewidencji zwierząt odchowanych w ramach umowy kooperacyjnej. Idąc za biegłym, słusznie więc Sąd Wojewódzki przyjmuje, że konsekwencje zaniechania podjęcia decyzji zmierzających do usunięcia tych nieprawidłowości, powinny w pewnym stopniu obciążać powodowe Zakłady. Jeśli zatem swoim zachowaniem się wykazały one brak troski o swe mienie przed szkodą, to rewizja nie może skutecznie zarzucać, iż z obrazą art. 362 k.c. doszło do obniżenia należnego mu odszkodowania.Zastosowany stopień zmniejszenia odszkodowania uznać jednak należy za nadmierny. Stopień winy pozwanego, który nie tylko lekceważył - nieliczne zresztą - zalecenia kontrahenta i ze szkodą dla strony powodowej pasze, z jej umocowania nabyte, podawał na karmę także zwierzętom tuczonym na własny rachunek, jest przecież poważny. Dlatego zaskarżony wyrok zmieniono przez podwyższenie odszkodowania do kwoty 472.867 złotych, odpowiadającej około 3/4 szkody poniesionej przez stronę powodową (art. 462 k.c. w zw. z art. 390 § 1 k.p.c.Poza tym rewizja ulega oddaleniu (art. 387 k.p.c.).