II CR 210/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Z. Z. i F. C. przeciwko J. C. i J. N. o stwierdzenie praw do spadku, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 20.VII.1957 r. zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w K. z dnia 28.V.1957 r. uchylił i sprawę temuż Sądowi Powiatowemu w K. do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w K. postanowieniem z dnia 28.V.1957 r. w drodze działu spadku po K. O. i J. C. oraz w drodze zniesienia współwłasności przyznał na wyłączną własność J. N. gospodarstwo rolne o obszarze ok. 5 ha wraz z budynkami i drzewami owocowymi, wydzielając jedynie z tego gospodarstwa działkę rolniczą o pow. 7050 m2, którą przyznał uczestniczce Z. C. Tytułem spłat zasądził Sąd Powiatowy od J. N. na rzecz Z. Z. 22.819 zł, na rzecz F. C. 18.319 zł.Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że Sąd uznał za niedopuszczalne ze względów społeczno gospodarczych podział fizyczny gospodarstwa spadkowego na dwa gospodarstwa rolne, a rozważając kemu przyznać całość gospodarstwa wyszedł z założenia, że zasługuje na to J. N., która reprezentuje udziały wartości 106.966 zł i trudni się wraz z mężem wyłącznie rolnictwem, natomiast mąż Z.Z. jest z zawodu ślusarzem. Rewizję złożoną przez uczestników Z. Z. i F. C. oddalił Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 20.IX.1957 r. podzielając stanowisko Sądu Powiatowego.Prawomocne postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, zarzucając naruszenie art. 152 i 162 post. spadk. i wnosząc o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Założeniem postanowień Sądów obu instancji jest pogląd, że 5-hektarowego gospodarstwa spadkowego nie można podzielić na dwie części gdyż powstałe w ten sposób gospodarstwa były by nieżywotne. Jednakże poglądu tego nie potwierdza opinia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z 20.II.1957 r., skoro jej przedmiotem nie była kwestia podziału gospodarstwa, lecz kwestia wydzielenia działki rolniczej. Wynika to zarówno z pisma Sądu Powiatowego z dnia 8.II.1957 r. jak i z punktu 2 pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 10.VIII.1957 r. W tym ostatnim piśmie Prezydium WRN stwierdziło natomiast, że "nie widzi żadnych przeszkód... natury ekonomicznej w przedmiocie dokonania podziału nieruchomości spadkowej na połowę w celu stworzenia dwóch samodzielnych gospodarstw rolnych". Mimo, że w tych warunkach pogląd o niepodzielności gospodarstwa spadkowego wymagałby przekonywującego uzasadnienia, postanowienia obu Sądów przyjmują ten pogląd jako założenie bez jakiegokolwiek umotywowania. W konsekwencji naruszone zostały art. 152 i 162 post. spadk.W tym stanie wniosek rewizji o uchylenie obu postanowień i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania jest uzasadniony (art. 384 k.p.c.).Sąd Powiatowy rozpoznając sprawę ponownie zbada i rozważy możliwość podziału gospodarstwa spadkowego na dwie części. W tym celu należy zasięgnąć opinii odpowiedniego biegłego. Opinia powiatowej władzy ziemskiej co do żywotności gospodarstw mających powstać z podziału jest obecnie zbędna wobec częściowej zmiany art. 152 § 2 post. spadk. wprowadzonej art. 10 ustawy z 13.VII.1957 r. o obrocie nieruchomościami rolnymi (Dz. U. Nr 39, poz. 172). Przy ewentualnym podziale należy również mieć na względzie kwestię budynków mieszkalnych i gospodarczych. Gdyby niemożliwy był ich podział a przyznanie ich na wyłączną własność jednemu uczestnikowi pozbawiło drugiego możliwości gospodarowana lub dachu nad głową, parcelę, na której znajdują się budynki można by pozostawić we współwłasności.W razie stwierdzenia niemożliwości podziału gospodarstwa spadkowego na dwie części Sąd Powiatowy rozważy ponownie, kto z pretendujących do całości uczestników jest najodpowiedniejszy.