II CR 276/63

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 1963 r. sprawy z powództwa J.P. przeciwko Z.S.P. o unieważnienie małżeństwa na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 14 czerwca 1962 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała unieważnienia małżeństwa zawartego przez nią w dniu 19.VIII.1957 r. z pozwanym, a to z powodu jego choroby psychicznej oraz orzeczenia, że pozwany zawarł to małżeństwo w złej wierze.Ponieważ postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 12 lutego 1959 r. Nr II Ns 151/59, pozwany został całkowicie ubezwłasnowolniony z powodu choroby psychicznej, w procesie niniejszym zastępował go opiekun, który żądał oddalenia powództwa twierdząc, że w dniu zawarcia małżeństwa pozwany nie był dotknięty chorobą psychiczną.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 15.XII.1959 r. Nr II C 2253/58 unieważnił małżeństwo stron, orzekając zarazem, że żadna ze stron nie zawarła małżeństwa w złej wierze, przy czym ustalenia swe co do choroby psychicznej pozwanego oparł na dowodach przeprowadzonych w postępowaniu o ubezwłasnowolnieniu, a także przed "Sądem biskupim" w Katowicach, który unieważnił wyznaniowy związek małżeński stron z tej samej przyczyny. Wyrok ten, na skutek rewizji pozwanego został uchylony, a Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na konieczność przestrzegania zasady bezpośredniości i niedopuszczalności oparcia ustaleń Sądu na pozasądowych opiniach biegłych.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 14 czerwca 1962 r. Nr II C 1594/61 unieważnił małżeństwo stron, orzekając zarazem, że żadna ze stron nie zawarła tego małżeństwa w złej wierze.Wyrok ten zaskarżył pozwany i powołując się na podstawy rewizyjne z art. 371 § 1 p. 3 i 4 k.p.c. wnosił o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozpoznając rewizję pozwanego zważył, co następuje:Pozwany zarzuca przede wszystkim naruszenie zasady bezpośredniości, gdyż dowód z opinii biegłych nie był przeprowadzony przed sądem orzekającym. Zarzut ten jest niesłuszny. Zgodnie z art. 244 § 1 k.p.c. postępowanie dowodowe może odbyć się nie tylko przed sądem orzekającym, ale także w drodze pomocy prawnej przed sądem wezwanym. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych w drodze pomocy prawnej nie stanowi zatem uchybienia procesowego. Niesłuszny jest również zarzut, iż pozwany nie wiedział przed jakim sądem dowód ten ma być przeprowadzony. Postanowienie dowodowe w tym przedmiocie zapadło w obecności opiekuna pozwanego na rozprawie w dniu 4.I.1962 r. Stąd więc opiekun pozwanego już wtedy wiedział, w jakim sądzie przeprowadzone będą te dowody. Jeżeli zawiadomienie sądowe o miejscu przesłuchania biegłego było dla opiekuna pozwanego, mimo treści postanowienia z dnia 4.I.1962 r., niedość jasne, winien był zwrócić się o odpowiednie informacje w sądzie orzekającym, bądź też po przedstawieniu temuż sądowi na rozprawie w dniu 14.VI.1962 r. swych zastrzeżeń co do opinii biegłych złożonych w jego nieobecności, żądać ponownego przeprowadzenia tego dowodu.Powołanie w skardze rewizyjnej nowych faktów, dotyczących sposobu przeprowadzenia badania pozwanego przez lekarzy Sz. i S. oraz negujących leczenie pozwanego przez biegłego dr C. uznać należy w świetle art. 18 ustawy z dnia 20.VII.1950 r. o zmianie przepisów postępowania cywilnego za spóźnione, gdyż pozwany nawet nie twierdzi, by fakty te nie były mu znane w toku postępowania przed sądem I instancji.Podobnie nieuzasadniony jest zarzut sprzeczności ustaleń sądu, co do stanu zdrowia psychicznego pozwanego w chwili zawarcia przez niego małżeństwa, z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wprawdzie zaświadczenie dr M.J. stwierdza, że w dniu 13.III.1957 r. u pozwanego brak było jakichkolwiek objawów choroby psychicznej, skoro jednak opinie innych czterech lekarzy spychiatrów, uwzględniające przebieg choroby pozwanego przed zawarciem małżeństwa w dniu 19.VIII.1951 r. i po jego zawarciu stwierdzają, że pozwany był chory psychicznie w chwili zawarcia małżeństwa z powódką, Sąd Wojewódzki mógł w oparciu a art. 242 § 1 k.p.c. oprzeć się na tych opiniach.W tym stanie rzeczy wobec braku uzasadnionych podstaw rewizyjnych należało rewizję oddalić (art. 283 k.p.c.).