II C 355/53

Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym do Sądu Wojewódzkiego w dniu 8 V 1952 r., Władysław S. żądał orzeczenia rozwodu małżeństwa, zawartego z pozwaną Martą S. w dniu 16 II 1932 r.Uzasadniając przytoczone roszczenie powód twierdził, że małżeństwo stron, z którego pochodzi jeden pełnoletni już syn, było od początku nieszczęśliwe, gdyż pozwana nie miała do męża uczucia miłości, groziła mu, że "da go zamknąć", była leniwa, brudna, gotowała niesmaczne obiady, w 1939 r. przyczyniła się do tego, że powód musiał wyjechać do Niemiec na roboty przymusowe, a w jego nieobecności sprzedała wszystkie rzeczy powoda.Pozwana, nie godząc się na rozwiązanie małżeństwa, wniosła o oddalenie powództwa i wyjaśniła, że powód ją porzucił w 1947 r. i zamieszkał z kochanką.Wobec niezłożenia zaliczki na wezwanie świadków, powołanych przez powoda, Sąd Wojewódzki pominął ten dowód i ograniczył się do przesłuchania stron w trybie art. 211 k.p.c., a następnie wyrokiem z dnia 10 X 1952 r. powództwo oddalił.Na podstawie zeznań pozwanej przyjął Sąd za ustalone, iż strony żyły z sobą w zgodzie do czasu zapoznania się powoda z Z., po czym powód w roku 1947 porzucił pozwaną i zamieszkał wiraż z Z. Zeznaniom powoda Sąd wiary nie dał, albowiem podał on najpierw, że z Z. zna się dopiero od lata 1947 r., lecz następnie, po przesłuchaniu pozwanej, musiał przyznać, iż zna się z Z. z czasów wojny, gdy jako żołnierz armii niemieckiej przebywał w B. Z okoliczności tej zdaniem Sądu wynika niezbicie, że powód w czasie wojny nawiązał bliższą znajomość z Z., z którą w końcu zamieszkał i dla której porzucił pozwaną.Stwierdzając wyłączną winę powoda zerwania współżycia małżeńskiego i brak przesłanek z art. 29 i 30 k. r. Sąd Wojewódzki roszczenia powoda oddalił.Wyrok ten zaskarżył powód i w rewizji zarzucił:1) - pogwałcenie art. 235, 271, 292, 311 § 2 i 326 k.p.c. przez pominięcie dowodu ze świadków i oparcie ustaleń li tylko, na wynikach dowodu z przesłuchania stron, będącego tylko dodatkowym i uzupełniającym inne dowody środkiem dowodowym, a nadto, przez niewyjaśnienie kwestii pogróżek, stosowanych przez pozwaną względem skarżącego,2) - naruszenie art. 20 § 1 i 30 § 2 k. r. przez błędne przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do udzielenia rozwodu, mimo iż przewód sądowy stwierdził - zdaniem skarżącego - istnienie, zupełnego i nieodwracalnego rozkładu małżeństwa stron i długoletni brak wszelkiej więzi między nimi.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pierwszy zarzut rewizji jest słuszny, a objęte nim uchybienia procesowe miały decydujący wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia podstawę rewizyjną, przewidzianą w p. 4 § 1 art. 371 k.p.c. Dowód z przesłuchania stron dopuszczany być powinien w myśl art. 311 k.p.c. wtedy, gdy inne środki dowodowe zostały wyczerpane lub nie było ich wcale, a fakty -sporne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy pozostały nie wyjaśnione. Art. 429 k.p.c., odnoszący się do postępowania w sprawach małżeńskich, tej zasady w niczym nie zmienia i tylko czyni dowód z przesłuchania stron na wniosek jednej z nich zawsze obligatoryjnym w tych sprawach.Według art. 39, ust. 3 przep. o kosztach sąd. (Dz. U. nr 58 poz. 528 z 1950 r.) wykonanie czynności zależne jest od uiszczenia zaliczki, chyba że sąd pomimo nieuiszczenia zaliczki uznał wykonanie czynności za konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy. W sprawach ze stosunku małżeństwa występuje w szczególny sposób interes społeczny, który obowiązuje sądy do wyczerpania wszystkich dostępnych środków dowodowych do wykrycia prawdy obiektywnej i zastosowania w tych sprawach zasady przeprowadzenia z urzędu dowodów nawet nie powołanych przez strony (vide Wytyczne w przedmiocie stosowania art. 236 k.p.c. zawarte w uchwale Całej Izby Cywilnej S.N. z dnia 23 VI 1953 r., Zb. Orz. nr IV/53).Przeprowadzenie dowodu z pominiętych świadków jako jedynego podstawowego dowodu w tej sprawie było konieczne, zwłaszcza że chodziło o wyjaśnienie istotnych zarzutów, dotyczących zachowania się w małżeństwie stron, które w interesie prawdy obiektywnej wymagały sprawdzania.Ograniczając przewód sądowy tylko do dowodu z przesłuchania stron, Sąd Wojewódzki nie miał dostatecznych danych do poczynienia ustaleń, niezbędnych do wnikliwej oceny stosunków w małżeństwie, które doprowadziły do rozejścia się małżonków.Naruszenie w zaskarżonym wyroku przytoczonym w rewizji przepisów k.p.c. czyni zbędnym rozpoznanie dalszych zarzutów powoda, skoro stan faktyczny sprawy nie został przez Sąd I instancji należycie i wyczerpująco wyjaśniony.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 384 k.p.c. zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał sądowi I instancji do ponownego rozpoznania po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, które by wyjaśniło zasadność twierdzeń stron i niezbędne przesłanki faktyczne do zastosowania przepisów art. 29 i 30 k. r. zgodnie z wykładnią, przyjętą w uchwale Całej Izby Cywilnej S. N. z dnia 26 IV 1952 r. (Zb. Orz. I/52).