3 CR 462/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Białek. Sędziowie: W. Bryl (sprawozdawca), P. Stępień.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Genowefy W. przeciwko Antoniemu W. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 7 stycznia 1958 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu dla m. Krakowa do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała orzeczenia rozwodu małżeństwa stron z winy pozwanego, twierdząc, że od czasu nawiązania przez pozwanego w roku 1948 bliższych stosunków z Franciszką B. pożycie stron popsuło się. Pozwany bowiem od tego czasu zaczął zaniedbywać powódkę i dzieci, nadużywać alkoholu, bić i znieważać powódkę. Podjęte przez powódkę próby oderwania pozwanego od B. nie powiodły się. Powyższe zachowanie się pozwanego doprowadziło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia stron. Pozwany przyznał, że żyje w konkubinacie z B. Poza tym zaprzeczył twierdzeniom faktycznym pozwu.Sąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 7.I.1958 r. oddalił powództwo. Ustalił na podstawie zeznań pozwanego, że strony żyły w zgodzie do 1945 r., tj. do czasu ich zamieszkiwania w W. Później, po sprowadzeniu się stron do K., zaczęły się między stronami niesnaski dlatego, że pozwana wstydziła się zawodu pozwanego, który trudnił się przewoźnictwem. Pod wpływem tych nieporozumień pozwany nawiązał bliższe stosunki miłosne z Franciszką B. i zamieszkał nawet z nią okresowo (np. przez 3 miesiące w 1957 r.). Poza tym mieszkał w mieszkaniu stron, przy czym powódka zajmowała osobny pokój. Pozwany dawał powódce na utrzymanie rodziny 100 zł dziennie. W czasie pożycia stron miały miejsce bójki, które wszczynała powódka. Strony mają z małżeństwa 3 dzieci w wieku 3 do 14 lat, których pozwany nie chce oddać powódce na wychowanie, albowiem kocha je, a powódka, która mieszka obok swej siostry H., żyjącej z kochankiem, źle by je wychowywała. Na wypadek orzeczenia rozwodu pozwany nie zamierza ani opuścić dotychczasowego wspólnego mieszkania stron, ani zawrzeć małżeństwa z Franciszką B.Według oświadczenia ławników, strony (a zwłaszcza pozwany) znane są w K. i cieszą się dobrą opinią. Powódka jednak uchodzi za osobę nerwową.Sąd Wojewódzki, mając powyższe okoliczności na uwadze, uznał, że zaistniały w pożyciu stron rozkład nie jest zupełny i trwały. Strony bowiem nadal prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i jeszcze przed rokiem doszły do zgody. Ponadto orzeczeniu rozwodu sprzeciwia się dobro dzieci stron z przyczyn wyżej wskazanych.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyła powódka rewizją z podstaw wymienionych w art. 371 § 1 ust. 1, 3 i 4 k.p.c. i wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie - o zmianę tegoż wyroku i orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powódka na swe twierdzenia mające uzasadnić powództwo powołała dowód: ze świadków Katarzyny C., Jana M., Franciszka Z., Czesława B. i Franciszki B., ze świadectw lekarskich stwierdzających pobicie powódki oraz z akt karnych Sądu Powiatowego.Obowiązkiem więc Sądu Wojewódzkiego było powzięcie postanowienia co do wniosków dowodowych powódki, skoro zaś okoliczności przytoczone przez powódkę były sporne (pozwany bowiem poza faktem zawarcia znajomości z Franciszką B. zaprzeczył twierdzeniom faktycznym pozwu), to Sąd powinien był najpierw przeprowadzić dowody ze świadków i zgłoszonych przez powódkę dokumentów i dopiero po ich przeprowadzeniu sięgnąć do dowodu z przesłuchania stron jako dowodu posiłkowego. Sąd Wojewódzki w tym sporze nie zajął żadnego stanowiska względem dowodów zgłoszonych przez powódkę, lecz ograniczył postępowanie dowodowe faktycznie do dowodu z przesłuchania pozwanego, a to wobec pominięcia dowodu z przesłuchania powódki. Postępując w ten sposób, Sąd Wojewódzki naruszył przepisy art. 223 § 1, art. 232, art. 236 § 1, art. 311 i art. 326 k.p.c.Ponadto Sąd Wojewódzki przesłuchał pozwanego pobieżnie, nie wypytawszy go szczegółowo co do twierdzeń faktycznych pozwu, a zwłaszcza co do okoliczności, że pozwany do czasu poznania B. nie dawał na utrzymanie rodziny, stosunki zaś między stronami uległy poprawie jedynie w okresie, gdy pozwany pokłócił się z B., że od urodzenia się córki Małgorzaty stale przebywał u B., że upijał się i bił nie tylko powódkę, lecz również i dzieci stron oraz siostrę powódki, że był gorszącym przykładem dla dzieci, gdyż w ich obecności domagał się stosunku cielesnego, a gdy powódka broniła się, wyzywał ją i bił, że pozwany pogodził się z powódką dnia 1.I.1957 r., a już 2.I.1957 r. poszedł do B., wreszcie że w czasie choroby powódki i dzieci nie opiekował się nimi.Okoliczności powyższe mogły mieć wpływ na ocenę kwestii, czy rozkład pożycia stron jest zupełny i trwały oraz czy jest on zawiniony wyłącznie przez pozwanego. Sąd Wojewódzki ustalił na podstawie oświadczenia ławników, że strony (a zwłaszcza pozwany) są znane w K. i cieszą się dobrą opinią, przy czym powódka uchodzi za osobę nerwową. Okoliczność powyższa, jako nie znana Sądowi urzędowo (np. z poprzedniego procesu), lecz wyłącznie na podstawie prywatnych wiadomości potwierdzanych przez członków składu sądzącego (np. ławników), wymaga normalnego dowodu. Sąd bowiem nie może opierać ustaleń wyroku na faktach znanych członkom składu orzekającego w drodze prywatnej, a nie urzędowo. Nawet na fakty znane sądowi urzędowo należy na rozprawie zwrócić uwagę stron (art. 237 § 2 k.p.c.). Odmienne stanowisko Sądu Wojewódzkiego narusza cytowany wyżej przepis art. 237 § 2 k.p.c.Pominięcie dowodów zgłoszonych przez pozwanych na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy uniemożliwia kontrolę rewizyjną prawidłowości wniosków Sądu Wojewódzkiego również co do kwestii, czy dobro dzieci sprzeciwia się orzeczeniu rozwodu małżeństwa stron.Z przytoczonych względów zaskarżony wyrok ulega na mocy art. 384 k.p.c. uchyleniu, a sprawa - przekazaniu Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.