2 CR 47/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski. Sędziowie: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zdzisława K. przeciwko Antoninie K. o rozwód, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 11 kwietnia 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu dla m. Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki oddalił powództwo o rozwód, ustalając m. in. co następuje:Małżeństwo zostało zawarte w 1946 r., strony nie żyją ze sobą od 1.I.1954 r. Powód już przedtem kilkakrotnie opuszczał wspólne zamieszkanie, nawiązując bliższe stosunki z przyjaciółkami. Ostatecznie powód porzucił pozwaną po powrocie z sanatorium, pozostawiając ją z dwojgiem dzieci w trudnych warunkach materialnych.Powyższe przyczyny spowodowały zupełny i trwały rozkład pożycia małżonków zawiniony przez powoda.W latach 1956-1958 pozwana utrzymywała bliższe stosunki z innym mężczyzną, z którym wspólnie zamieszkiwała. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego powyższy stan rzeczy nie pogłębił rozkładu pożycia stron, który już przedtem był nieodwracalny.Ponieważ pozwana nie wyraża zgody na rozwód, przeto nie może on być orzeczony zgodnie z art. 30 § 1 k.r.W rewizji od powyższego wyroku powód wnosi o jego zmianę bądź uchylenie, przy czym zarzuca wadliwą ocenę materiału dowodowego dotyczącego współwiny pozwanej w rozkładzie pożycia stron. Ponadto powód przytoczył, że jest gruźlikiem, niezdolnym do pracy i utrzymującym się z renty inwalidzkiej oraz że od 8 lat opiekuje się nim kobieta, z którą chciałby zawrzeć związek małżeński.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wskazuje stan akt, powód wytoczył już raz powództwo o rozwód w 1955 r. i powództwo to zostało oddalone prawomocnym wyrokiem z dnia 12.IX.1956 r. Wyrok powyższy stworzył powagę rzeczy osądzonej co do tego, że w dacie jego wydania nie istniały przesłanki uzasadniające orzeczenie rozwodu.Wyrok z dnia 12.IX.1956 r. nie zawiera uzasadnienia, wskutek czego nie wiadomo, z jakich przesłanek nastąpiło oddalenie powództwa. Nie oznacza to jednak, żeby sąd rozpoznający ponownie sprawę o rozwód mógł przejść do porządku dziennego nad poprzednim wyrokiem, skoro mimo braku uzasadnienia ma on taką samą powagę rzeczy osądzonej jak wyrok z uzasadnieniem. Sąd powinien w takim wypadku odtworzyć (lecz wyłącznie na podstawie materiału dowodowego zawartego w poprzedniej sprawie), jaki był stan rzeczy w chwili wyrokowania i ustalić, z jakich przesłanek nastąpiło oddalenie powództwa. Jest to niezbędne w celu dokonania porównania sytuacji, jaka istniała w chwili wydawania pierwszego wyroku, z sytuacją obecną oraz w celu ustalenia, na czym polega zmiana obu tych sytuacji. To zaś z kolei jest niezbędne do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w nowym procesie o rozwód.W danej sprawie Sąd Wojewódzki, mimo iż z oświadczeń stron znana mu była okoliczność, że toczył się między nimi spór o rozwód i że powództwo zostało oddalone, nie ustosunkował się do poprzedniego wyroku, przez co naruszył art. 367 k.p.c., a co Sąd Najwyższy z mocy art. 380 k.p.c. wziął z urzędu pod uwagę.Już choćby z tej przyczyny zaskarżony wyrok nie mógł być utrzymany w mocy (art. 384 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji będzie miał na uwadze następujące wskazówki:Jeżeli na podstawie akt w sprawie C 641/55 Sąd dojdzie do przekonania, że oddalenie powództwa nastąpiło ze względu na brak trwałego i zupełnego rozkładu pożycia stron, to wówczas okoliczność, że pozwana w latach 1956-1958 utrzymywała faktyczny związek pozamałżeński z innym mężczyzną, stanowiłaby istotną zmianę w zestawieniu z sytuacją będącą podstawą wyrokowania w poprzedniej sprawie i musiałaby być oceniona jako jej współprzyczynienie się do pogłębienia rozkładu.Gdyby natomiast materiał dowodowy zawarty w aktach C 641/55 usprawiedliwiał wniosek, że oddalenie powództwa nastąpiło - mimo stwierdzenia trwałości i zupełności rozkładu pożycia małżonków - na skutek wyłącznej winy powoda i braku zgody pozwanej na rozwód (art. 30 § 1 k.r.), to aktualne staną się dalsze zarzuty rewizji.W szczególności trafny jest zarzut pominięcia przez Sąd I instancji twierdzenia powoda, że po poprzednim wyroku zwracał się on do pozwanej z propozycją pojednania, czemu ta odmówiła wobec łączącego ją stosunku z innym mężczyzną. Sąd okoliczności tej nie wyjaśnił, choć mogła ona być istotna dla oceny zachowania się pozwanej, należy więc uczynić to obecnie.Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że Sąd I instancji z naruszeniem art. 311 k.p.c. przesłuchał w charakterze strony wyłącznie pozwaną, nie motywując swego stanowiska co do nieprzesłuchania powoda. Okoliczność, że powód przebywał w więzieniu, nie mogła sama przez się usprawiedliwiać ograniczenia dowodu z przesłuchania stron do przesłuchania jednej strony. Obecnie przeto Sąd Powiatowy powinien przesłuchać obie strony, zwłaszcza na okoliczności dotyczące ich wzajemnego stosunku i postępowania po wyroku z dnia 12.IX.1956 r.Wreszcie Sąd Powiatowy będzie miał na uwadze te twierdzenia powoda, które mogą przemawiać za orzeczeniem rozwodu na podstawie art. 30 § 2 k.r.