II CR 296/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Grudziński. Sędziowie: S. Kałamajski, J. Krajewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysławy S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Ż. o 10.100 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 30 grudnia 1961 r., uchylił zaskarżony wyrok, w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził od Skarbu Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Ż.) na rzecz Władysławy S. 7.000 zł zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną oraz 2.500 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych w okresie choroby.Na podstawie załączonych dokumentów, opinii biegłego, zeznań świadków i oświadczeń stron Sąd Wojewódzki ustalił następujący stan faktyczny sprawy.W dniu 17.XII.1959 r. powódka pośliznęła się na oblodzonym chodniku przy ul. P. w Ż. i wskutek upadku doznała złamania kostki zewnętrznej lewej nogi z nadwichnięciem w stawie skokowym.Na skutek doznanego urazu powódka przebywała w szpitalu do 7.I.1960 r. i została całkowicie wyleczona, przy czym wypadek nie spowodował trwałego kalectwa. Winę za spowodowanie wypadku ponosi - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - nie tylko użytkownik posesji, przed którą zdarzenie miało miejsce, ale i prezydium rady narodowej, które nie dopełniło obowiązku nadzoru nad zabezpieczeniem chodnika przed skutkami gołoledzi.Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd Wojewódzki uznał, że odpowiedzialność Skarbu Państwa opiera się na przepisie art. 1 ustawy z dn. 22.IV.1959 r. o utrzymaniu czystości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 167) oraz na przepisach art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych.W skardze rewizyjnej, opartej na podstawach wymienionych w art. 371 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c., Skarb Państwa domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając brak ustaleń co do związku przyczynowego pomiędzy wypadkiem a stanem chodnika oraz naruszenie art. 6 ustawy z dn. 22.IV.1959 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 167). Zdaniem skarżącego wyłączną odpowiedzialność za szkody powstałe na skutek niewłaściwego zabezpieczenia chodnika ponosi użytkownik nieruchomości, przed którą wypadek miał miejsce.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Decydujące dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie ma problem odpowiedzialności Państwa za zaniedbanie obowiązku nadzoru nad zabezpieczeniem chodników przed skutkami gołoledzi.Skarżący reprezentuje pogląd, że wyłączna odpowiedzialność w tym zakresie obciąża użytkownika nieruchomości.Zagadnienie to było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który pod rządem rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16.III.1928 r. o usuwaniu nieczystości i wód opadowych (tekst jednolity: Dz. U. z 1939 r. Nr 90, poz. 581) wyraził zapatrywanie, że obowiązek zabezpieczenia przed skutkami gołoledzi chodnika przylegającego do nieruchomości spoczywa na właścicielu tej nieruchomości, natomiast piecza nad należytym wykonywaniem tego obowiązku należy do prezydium odpowiedniej rady narodowej. W związku z tym w razie zaniedbania obowiązku tej pieczy Państwo odpowiada za szkodę doznaną przez przechodnia na skutek pośliźnięcia się na oblodzonym chodniku, co z reguły nie wyłącza odpowiedzialności właściciela nieruchomości (uchwała S. N. z dn. 19.V.1958 r. 4 CO. 1/58 - OSPiKA nr 7-8/1959, poz. 199).W tym stanie rzeczy istota zagadnienia sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy cytowana uchwała zachowała swą aktualność po uchyleniu powołanego rozporządzenia i wprowadzenie na jego miejsce ustawy z dn. 22.IV.1959 r. o utrzymaniu czystości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 167).W myśl art. 6 ust. 1 ustawy odpowiedzialność za utrzymanie czystości i porządku na chodniku ponoszą osoby sprawujące zarząd nieruchomości. Pogląd rewizji, że treść przytoczonego przepisu wyłącza odpowiedzialność Skarbu Państwa, pozostaje w sprzeczności z art. 1 ustawy, według którego rady narodowe miast i osiedli czuwają nad utrzymaniem na ich terenie czystości i porządku i zapewniają przestrzeganie obowiązujących w tym względzie przepisów. Wbrew stanowisku skarżącego cytowany przepis nie ma deklaratywnego tylko charakteru, ale ma wyraźną treść normatywną, wyrażającą się w nałożeniu na rady narodowe prawa i obowiązku nadzoru nad wykonywaniem powinności wynikających z art. 6 i 4 ustawy.Obciążenie zaś prezydiów rad narodowych obowiązkiem sprawowania pieczy nad wypełnieniem wymienionych wyżej czynności przez właściciela domu może uzasadniać - w razie naruszenia tego obowiązku - odpowiedzialność Państwa za szkodę wynikłą wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania wymienionej czynności. Odpowiedzialność ta opiera się na przepisach art. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243). Stwierdzenie to nie oznacza bynajmniej uwolnienia właściciela nieruchomości od odpowiedzialności za powstałą szkodę wynikłą z nienależytego wykonania obowiązków przewidzianych w art. 4 ustawy. Odpowiedzialność ta wynika wyraźnie z art. 6 ustawy.Ze względu na to, że odpowiedzialność właściciela nieruchomości opiera się na art. 134 k.z., a odpowiedzialność Państwa na art. 145 k.z., obaj zobowiązani odpowiadają za całość szkody (odpowiedzialność in solidum).Reasumując, należy stwierdzić, że również pod rządem ustawy z dnia 22.IV.1959 r. o utrzymaniu czystości i porządku w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 167) Państwo ponosi odpowiedzialność za szkodę doznaną przez przechodnia na skutek pośliźnięcia się na oblodzonym chodniku, jeśli odpowiednie prezydium rady narodowej zaniedbało obowiązku pieczy nad właściwym wykonaniem powinności wymienionych w art. 4 tejże ustawy.Trafnie natomiast zarzuca rewizja brak ustaleń co do niedopełnienia obowiązku nadzoru nad właściwym spełnieniem przez użytkownika domu powinności oczyszczenia chodnika (art. 145 k.z.) oraz co do okoliczności, czy powódka upadła rzeczywiście na skutek gołoledzi.Wobec konieczności poczynienia dodatkowych ustaleń zaskarżony wyrok ulega uchyleniu w myśl art. 384 k.p.c.