II CR 326/84

Uzasadnienie faktycznePowód wnosił o unieważnienie, złożonego w dniu 3 maja 1982 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w S., oświadczenia o uznaniu dziecka urodzonego w dniu 24 kwietnia 1982 r. twierdząc, że oświadczenie woli złożył pod wpływem błędu wywołanego przez matkę dziecka Irenę K.Pozwana oraz kurator działający w imieniu małoletniej Liliany B. wnieśli o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 23 maja 1984 r. oddalił powództwo ustalając następujący stan faktyczny sprawy:Pozwana Irena K. na przestrzeni miesięcy maja i czerwca, a następnie od lipca 1981 r. przebywała w S. u swojej siostry Stanisławy J. W maju 1981 r. pozwana poznała powoda i od tego czasu strony nawiązały współżycie fizyczne, które trwało do 30 września tego roku, tj. do czasu gdy powód wyjechał w rejs. Gdy powód powrócił 20 marca 1982 r. dowiedział się, że pozwana jest w wysokiej ciąży, w rezultacie której urodziła 24 kwietnia 1982 r. córkę Lilianę. Powód uznał to dziecko 3 maja 1982 r. przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w S. Strony miały następnie zawrzeć związek małżeński, ale powód od tego zamiaru odstąpił, gdy dowiedział się od swoich kolegów, że pozwana w czasie jego nieobecności i wcześniej latem 1981 r. utrzymywała bliższe kontakty z Bogdanem G. W związku z tym powód powziął wątpliwość co do tego, że jest biologicznym ojcem uznanego dziecka, oraz że został podstępnie wprowadzony w błąd przez pozwaną. Jednakże oświadczenia o uznaniu dziecka nie można uznać za nieważne. Powód wiedział jeszcze w czasie ciąży pozwanej, że chodzi ona z innymi mężczyznami, ale temu nie dawał wiary. Z porównania dat wniesienia pozwu o zasądzenie alimentów od powoda a pozwu w sprawie niniejszej wynika, że przyczyną żądania uznania za nieważne uznania dziecka było zasądzenie na rzecz dziecka alimentów. Powód jest dorosłym człowiekiem i świadomym skutków uznania dziecka. Zresztą postępowanie dowodowe nie potwierdziło, ażeby w okresie koncepcyjnym pozwana współżyła z innym mężczyzną poza powodem. Pozwanej nie można przypisać podstępnego działania i żądanie powoda jest nieuzasadnione.Powód, w rewizji od tego wyroku opartej na zarzucie określonym w art. 368 pkt 4 k.p.c., wniósł o jego uchylenie i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Małoletnia Liliana B. urodzona 24 kwietnia 1982 r. była dzieckiem pozamałżeńskim. Powód Franciszek B. w dniu 3 maja 1982 r. złożył oświadczenie o uznaniu tego dziecka przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w S. Mężczyzna, który dziecko uznał, może w ciągu roku od daty uznania żądać unieważnienia z powodu wady oświadczenia woli (art. 80 § 1 k.r.o.). Powód żądanie swoje opiera na błędzie co do treści czynności prawnej (art. 84 k.c.). Skuteczność tego żądania uzależniona jest od wykazania, że powód w chwili składania oświadczenia woli o uznaniu dziecka miał mylne wyobrażenie o istniejącym stanie rzeczy i że między jego wyobrażeniem, a rzeczywistym stanem rzeczy zachodzi istotna różnica. Takie mylne wyobrażenie o istniejącym stanie rzeczy musi mieć znaczny stopień pewności. Dlatego nie znajduje się w błędzie osoba, która zna istniejący stan rzeczy, a taka sytuacja miała miejsce w przypadku powoda. Okoliczności faktyczne ustalone w zaskarżonym wyroku wskazują na to, że strony współżyły ze sobą od maja do końca września 1981 r., z przerwą w lipcu, kiedy to pozwana przebywała w Zakładzie Poprawczym i okres ten jest okresem koncepcyjnym dla dziecka urodzonego 24 kwietnia 1982 r. Przeciwko powodowi działa zatem domniemanie o jego ojcostwie w odniesieniu do uznanego dziecka (art. 85 § 1 k.r.o.). Nie można więc przyjąć, że pomiędzy przekonaniem powoda o ojcostwie w stosunku do Liliany B. a rzeczywistym stanem rzeczy istniała zasadnicza, o dużym prawdopodobieństwie różnica. Powód składając oświadczenie woli o uznaniu dziecka działał nie tylko w przekonaniu o swoim ojcostwie, ale w sposób swobodny i świadomy, ponieważ wiedział o przeszłości matki dziecka i o tym, że miała ona wcześniej utrzymywać stosunki cielesne z innymi mężczyznami. Pozwanej nie można przypisać żadnego podstępnego działania, ponieważ poza tym, że po powrocie powoda z rejsu, będąc w zaawansowanej ciąży potwierdziła jej pochodzenie od powoda, innych podstępnych czynności nie podejmowała. Pomiędzy dokonanymi w tej mierze ustaleniami Sądu orzekającego, a zebranym w sprawie materiałem dowodowym nie zachodzą sprzeczności na które powołuje się rewizja. Z zeznań świadka Mariana U. wynika jasno, że informował powoda jeszcze w okresie ciąży pozwanej o jej zachowaniu się w czasie nieobecności powoda i o kontaktach z innymi mężczyznami zaś zeznaniom świadka Henryka S. nie można przypisać decydującego znaczenia ponieważ nie precyzuje on dokładnie okresu w jakim według jego wiadomości pozwana miała współżyć z innymi mężczyznami. Ocena wiarygodności i mocy dowodowej poszczególnych zeznań należy do Sądu I instancji i podważanie tej oceny tylko dlatego, że zdaniem skarżącego pojedyncze fragmenty tych zeznań są odmienne od tych dowodów, które sąd orzekający przyjął za podstawę ustaleń faktycznych rozstrzygnięcia, nie może odnieść skutku. Niezależnie od tego podnieść należy, że ustalenie stanu cywilnego jest zasadniczym zagadnieniem ze względu na interes dziecka i ustalenie to nie może być uzależnione od każdoczesnego stanowiska mężczyzny, który dziecko uznał. Zmiana tego stanowiska uzależniona od czynników przypadkowych, jak to ma miejsce w sprawie niniejszej, nie może prowadzić do unieważnienia niewadliwego oświadczenia woli o uznaniu dziecka. Dlatego, gdy rewizja nie wykazała zasadności podstaw zaskarżenia, Sąd Najwyższy na zasadzie art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.