II CR 332/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski. Sędziowie: K. Lipiński (sprawozdawca), E. Brzeziński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Centrali Prywatnego Przemysłu Mineralnego, Drzewnego i Mat. Budowlanych w W. przeciwko Hurtowni Szkła i Porcelany w Ł. o 33.732 zł 60 gr, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 19 listopada 1954 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. Łodzi do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneCentrala Prywatnego Przemysłu Mineralnego, Drzewnego i Materiałów Budowlanych w W. w pozwie złożonym dnia 22 września 1953 r. domagała się zasądzenia od Hurtowni Szkła i Porcelany w Ł. kwoty 33.732 zł 60 gr tytułem zapłaty za towar dostarczony pozwanej w czasie od sierpnia do października 1950 r. Strona pozwana powołała się na przedawnienie. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, uznając zarzut przedawnienia oparty na przepisie art. 285 pkt 1 k.z. za słuszny.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powódki, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Powódka, uważając się zgodnie z powszechnie przyjętą w swoim czasie praktyką za podmiot arbitrażowy, wystąpiła o pretensję, której sprawa niniejsza dotyczy, przed Okręgową Komisją Arbitrażową w Łodzi. Komisja ta, nie kwestionując swojej kompetencji, postanowieniem z dnia 8 maja 1952 r. zawiesiła postępowanie. Zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 1953 r. Prezes O.K.A. w Łodzi odrzucił wniosek stwierdzając, że powodowa Centrala nie podlega orzecznictwu arbitrażowemu.Sąd Wojewódzki uznał ,zgodnie z art. 111 pkt 2 p.o.p.c., że wystąpienie o zasądzenie dochodzonej pretensji do komisji arbitrażowej nie przerwało biegu terminu przedawnienia, gdyż komisja arbitrażowa nie była władzą powołaną do dochodzenia przed nią spornego roszczenia. Wywody rewizji kwestionujące to stanowisko są niesłuszne. Nie można się zgodzić z poglądem, że do połowy 1953 r. komisja arbitrażowa była właściwą władzą do dochodzenia roszczeń przez powodową Centralę przeciwko pozwanemu przedsiębiorstwu, a dopiero od chwili, gdy Główna Komisja Arbitrażowa w lipcu 1953 r. zmieniła praktykę (uznawszy, że centrale prywatnego przemysłu nie podlegają orzecznictwu arbitrażowemu), właściwymi do rozpoznania niniejszego sporu stały się sądy powszechne. Tego rodzaju zmiana właściwości mogłaby mieć miejsce o tyle, o ile zmieniłby się stan prawny. Zmiana natomiast poglądów w orzecznictwie przy nie zmienionym stanie prawnym nie ma znaczenia dla zastosowania art. 111 pkt 2 p.o.p.c.Powodowa Centrala nie podlega orzecznictwu arbitrażowemu, co Sąd Najwyższy w odniesieniu do analogicznej "Centrali" wyjaśnił już w orzeczeniu z dnia 19 czerwca 1957 r., sygn. 4 CR 999/56 zgodnie z orzeczeniem Głównej Komisji Arbitrażowej z dnia 23 lipca 1953 r., sygn. III C. 430/53, ogł. w "Orzecznictwie Arbitrażowym" z 1955 r. tom VI, s. 176. Od chwili wystąpienia przez powódkę z wnioskiem do O.K.A. w Łodzi w 1952 r. żadne zmiany prawne w tym przedmiocie nie nastąpiły. Nie ma więc podstaw do uznania, by w chwili zgłoszenia wniosku O.K.A. w Łodzi była właściwą władzą w rozumieniu art. 111 pkt 2 p.o.p.c. Z faktu, że O.K.A. początkowo sprawę rozpoznawała, a odrzuciła wniosek dopiero w sierpniu 1953 r. po wydaniu wyżej przytoczonego orzeczenia Głównej Komisji Arbitrażowej, wynika jedynie, że orzecznictwo arbitrażowe co do rozważanej kwestii było w 1952 r. nietrafne.Wychodząc z urzędu poza podstawy przytoczone w rewizji (art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c.), Sąd Najwyższy stwierdza, że zaskarżony wyrok z naruszeniem art. 3 p.o.p.c. pominął kwestię, czy strona pozwana, powołując się w stanie faktycznym niniejszej sprawy na upływ terminu przedawnienia, nie uczyniła ze swego prawa użytku naruszającego zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym.W myśl art. 106 p.o.p.c. po upływie terminu przedawnienia dłużnik ma prawo uchylić się od zaspokojenia roszczenia. To prawo dłużnika podlega dyspozycji art. 3 p.o.p.c. Jeżeli dłużnik, powołując się na przedawnienie, czyni ze swego prawa uchylenia się od zaspokojenia przedawnionego roszczenia użytek naruszający zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym, sąd powinien odmówić temu prawu dłużnika ochrony i w konsekwencji uwzględnić powództwo o przedawnione roszczenie, mimo zgłoszenia zarzutu przedawnienia.Wobec tego, że powódka wystąpiła początkowo z roszczeniem przed niewłaściwą władzą bez swej winy, zasugerowana błędnym orzecznictwem arbitrażowym opartym na zawartej w statucie Ogólnopolskiego Zrzeszenia Prywatnego Przemysłu niezgodnej z prawem przemysłowym (art. 70, 75, 76 i 78) ocenie Zrzeszenia jako osoby prawnej prawa publicznego (cały kapitał powódki należy do Zrzeszenia), że odrzucenie wniosku przez O.K.A. w Łodzi nastąpiło dopiero po upływie 11/2 roku od jego złożenia i już po upływie terminu przedawnienia, a wniesienie sprawy do sądu bez nie uzasadnionej zwłoki wkrótce po odrzuceniu wniosku przez O.K.A., że strona pozwana przez cały czas zdawała sobie sprawę, iż powódka nie rezygnuje z dochodzenia swych roszczeń, i dlatego pozwana nie może w tych warunkach powołać się na trudności dowodowe, wynikłe z zaniechania po upływie terminu przedawnienia przechowywania dokumentów związanych ze sprawą - należy uznać, że powołanie się przez pozwaną na przedawnienie narusza zasady współżycia społecznego i z mocy art. 3 p.o.p.c. odmówić uwzględnienia zarzutu przedawnienia, zgodnie z orzeczeniami Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1953 r., sygn. I C. 782/53 i z dnia 8 września 1954 r., sygn. C. 759/54 (por. także wypowiedź J. Ignatowicza w "Nowym Prawie" nr 2 z 1956 r., s. 100).Ponieważ Sąd Wojewódzki, nie oceniwszy sprawy w płaszczyźnie art. 3 p.o.p.c. wbrew poprzednim wywodom, uwzględnił zarzut przedawnienia i dlatego nie poczynił ustaleń niezbędnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu (art. 384 k.p.c.).