II CR 37/62

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 7 grudnia 1960 r., uchylił zaskarżone postanowienie wraz z postanowieniem Sądu Powiatowego w Kutnie z dnia 17 grudnia 1959 r. w części oddalającej wniosek Skarbu Państwa o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności 1/12 części nieruchomości i stwierdził, że Skarb Państwa nabył - z mocy art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich - na skutek zasiedzenia własność 1/12 części nieruchomości położonej w Żychlinie, w pozostałej zaś części rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneI i R. małżonkowie H. byli w 11/12 częściach współwłaścicielami nieruchomości położonej w Żychlinie przy ul. 1 Maja nr 3, składającej się z placu o powierzchni około 118 m i znajdującym się na nim budynku. Małżonkowie H. w związku z ostatnią wojną utracili posiadanie tej nieruchomości i zmarli nie uzyskawszy przywrócenia jej posiadania. Ich spadkobierca A. H. aktem notarialnym z dnia 23 lipca 1947 r. sprzedał 11/12 części tej nieruchomości Spółdzielni Rolniczo-Handlowej "Rolnik" w Żychlinie, której następcą prawnym jest Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w Dobrzelinie, z siedzibą w Żychlinie. Tak spadkobierca A. H., jak i wymienione spółdzielnie nie uzyskały przywrócenia posiadania nieruchomości w trybie art. 19 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Wymienione spółdzielnie natomiast dzierżawiły tę nieruchomość od Skarbu Państwa, przy czym ostatnią umowę w tym przedmiocie zawarto w dniu 5 lipca 1954 r.Skarb Państwa wniósł o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie z mocy art. 34 dekretu z dnia 8.III.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich.Sąd Powiatowy w Kutnie postanowieniem z dnia 17.XII.1959 r. oddalił wniosek Skarbu Państwa uznawszy, że wymieniona nieruchomość nie posiada charakteru majątku opuszczonego gdyż spółdzielnia nabyła jej własność na podstawie umowy notarialnej z dnia 25.VII.1947 r. i faktycznie włada tą nieruchomością. Okoliczność, że zarówno H. jak i wymieniona spółdzielnia nie zostali wprowadzeni w posiadanie nieruchomości w trybie dekretu z dnia 8 marca 1946 r., jak również że Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" dzierżawi od Skarbu Państwa tę nieruchomość i płaci mu czynsz dzierżawny - zdaniem Sądu - nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.Postanowieniem z dnia 7.XII.1960 r. Sąd Wojewódzki oddalił rewizję Skarbu Państwa od powyższego postanowienia, podzielając pogląd Sądu Powiatowego.Powyższe postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, żądając uchylenia tego postanowienia oraz postanowienia Sądu Powiatowego w Kutnie z dnia 17.XII.1959 r. i przekazania sprawy temu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzucił, że zaskarżone postanowienia wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 218, 326, 336 § 2 k. p. c. oraz art. 296 prawa rzeczowego i art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich oraz naruszają interes Państwa Ludowego.W szczególności skarżący zarzucił, że błędny jest pogląd Sądu, że Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w Dobrzelinie była posiadaczem nieruchomości w rozumieniu art. 296 prawa rzeczowego. W świetle bowiem ustaleń Sądu dokonanych w sprawie, Spółdzielnia objęła nieruchomość w faktyczne władanie na podstawie umowy dzierżawy, zawartej ze Skarbem Państwa i płaciła czynsz dzierżawy za użytkowanie nieruchomości, wobec czego nie do przyjęcia jest, że władała nieruchomością jak właściciel, a jedynie jako dzierżawca była posiadaczem prawa a nie posiadaczem rzeczy. Okoliczność, że wymieniona Spółdzielnia względnie jej poprzedniczka nabyła od H. jako spadkobiercy małżonków H. własność 11/12 części tej nieruchomości nie pozbawiła nieruchomości charakteru majątku opuszczonego. Nieruchomość ta bowiem na skutek wyjścia z posiadania jej właścicieli H. w związku z wojną stała się majątkiem opuszczonym w rozumieniu dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Sytuacja ta - zdaniem skarżącego - nie uległa zmianie na skutek nabycia nieruchomości przez spółdzielnię w drodze kupna, skoro także i ona nie podjęła odpowiednich powołanych wyżej wymienionym dekretem starań w celu odzyskania posiadania nieruchomości od Skarbu Państwa, sprawującego to posiadanie jak również nie przerwała biegu 10-letniego okresu przemilczenia. Nadto skarżący zarzucił, że umową z dnia 25.VII.1947 r. Spółdzielnia nabyła własność jedynie 11/12 części nieruchomości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest zarzut skarżącego, że sam fakt zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości nie pozbawił jej charakteru majątku opuszczonego, dopóki uprawniony nie odzyska posiadania nieruchomości. Trafny jest również zarzut skarżącego, że Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w Dobrzelinie nie odzyskała posiadania nieruchomości i że była w jej władaniu tylko jako dzierżawca, czyli że była w posiadaniu prawa a nie posiadania rzeczy.Powyższe zarzuty są jednak nieistotne, jeśli dotyczą wniosku Skarbu Państwa o stwierdzenie nabycia własności na skutek zasiedzenia 11/12 części wymienionej nieruchomości.Z mocy art. 34 dekretu z dnia 8. III. 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich Skarb Państwa nabywa przez przedawnienie (zasiedzenie) tytuł własności majątku opuszczonego co do nieruchomości z upływem 10 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wojna została zakończona. Nabycie własności w trybie art. 34 cyt. dekretu jest - jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale Całej Izby Cywilnej z dnia 26.I.1956 r. I Co 9/56 (Zb. O. poz. 1/59) - następstwem tzw. przemilczenia, które polega na niewykonywaniu przez uprawnionego do posiadania nieruchomości czynności związanych z tym prawem przez czas określony w dekrecie.Jeżeli zatem właściciel lub osoba uprawniona do działania w jego interesie zachowuje się aktywnie w tym sensie, że okazuje chęć odebrania przedmiotu, który znalazł się we władaniu osoby, na której rzecz biegnie termin przemilczenia, to takie zachowanie się jest zaprzeczeniem bezczynności i tym samym przekreśla dotychczasowy bieg tego terminu. Uchwała ta stwierdza, że do biegu terminu z art. 34 dekretu stosuje się odpowiednie przepisy o przerwie zasiedzenia. W szczególności bieg tego terminu ulega przerwie na skutek złożenia do dnia 31.XII.1948 r. przez jedną z osób wymienionych w art. 15 i 16 dekretu wniosku o przywrócenie posiadania nieruchomości opuszczonej do sądu, bądź do organu likwidacyjnego lub jednostki zarządzającej nieruchomością jak również na skutek skierowania przez właściciela do organu likwidacyjnego (finansowego) lub do jednostki zarządzającej nieruchomością wniosku o wydanie nieruchomości, albo wytoczenie przez właściciela powództwa o wydanie nieruchomości przed upływem terminu przemilczenia (art. 34 dekretu).Jak to wynika z treści powołanego przez skarżącego w rewizji nadzwyczajnej orzeczenia Głównej Komisji Arbitrażowej w Warszawie z dnia 17.II.1958 r. i orzeczenia Okręgowej Komisji Arbitrażowej w Łodzi z dnia 25.IV.1952 r. - Fn. Rep. 2 CA 488/51 Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w Dobrzelinie wystąpiła przeciwko Skarbowi Państwa w postępowaniu arbitrażowym o uznanie jej prawa własności do wymienionej nieruchomości oraz o zwrot nienależnie płaconego Skarbowi Państwa czynszu, jak również o przekazanie jej zarządu nieruchomości w związku z nabyciem własności tej nieruchomości od poprzedniego właściciela. Z prawidłowych i niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń Sądu Powiatowego w Kutnie natomiast wynika, że współwłaścicielami 11/12 części nieruchomości byli małżonkowie H., że spadkobiercą po nich stał się A. H., który aktem notarialnym z dnia 23.VII.1947 r. przeniósł własność tych 11/12 części nieruchomości na Spółdzielnię Rolniczo-Handlową w Żychlinie. Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w Dobrzelinie nabyła zatem własność 11/12 części wymienionej nieruchomości. Spółdzielnia ta przez wszczęcie sprawy przeciwko Skarbowi Państwa w postępowaniu arbitrażowym przerwała bieg terminu przemilczenia pierwszy raz w 1951 roku, a następnie ponownie w 1957 r. Wobec przerwania biegu terminu z art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich Skarb Państwa nie mógł więc poprzez zasiedzenie nabyć własności 11/12 części wymienionej nieruchomości i zaskarżone orzeczenie w tej części mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.Inaczej ma się sprawa jeżeli chodzi o 1/12 część nieruchomości która nie była przedmiotem umowy z dnia 23.VII.1947 r. i która nie przeszła na własność Spółdzielni. Oddalenie w tej części wniosku Skarbu Państwa nastąpiło z pogwałceniem art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. W tej części orzeczenie to koliduje z interesem Państwa Ludowego, gdyż pozbawia Skarb Państwa własności części nieruchomości.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 386 k. p. c. w związku z art. 4 k.p.n. zmienił zaskarżone postanowienie o tyle, iż orzekł że 1/12 część nieruchomości przeszła z mocy art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich na własność Skarbu Państwa, a w pozostałej części oddalił rewizję nadzwyczajną (art. 383 k.p.c. i art. 4 k.p.n.)