II CR 462/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Wesely. Sędziowie: J. Krajewski (sprawozdawca), W. Maruczyński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana P. i Wandy P. przeciwko Teresie K. o rozwiązanie przysposobienia na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 26 lutego 1973 r.,zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki rozwiązał stosunek przysposobienia oraz orzekł, że pozwana powraca do swojego poprzedniego nazwiska.Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd Wojewódzki ustalił następujący stan faktyczny:Na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w Szczekocinach z dnia 5 lipca 1958 r. bezdzietni Jan i Wanda małżonkowie P. przysposobili czteroletnią wówczas Teresę K., której rodzice zmarli. Pomiędzy przysposabiającymi a przysposobioną nawiązała się głęboka więź uczuciowa. Poprawne stosunki rodzinne trwały do czasu, gdy pozwana powzięła zamiar zawarcia związku małżeńskiego z Janem K. Powodowie bowiem byli przeciwni temu małżeństwu, gdyż pragnęli, aby córka i zięć pozostali w ich 8-hektarowym gospodarstwie i w ten sposób zapewnili im spokojną starość. Tymczasem Jan K., jako wiejski muzyk, mógł niewiele czasu przeznaczyć na pracę na roli. W kilka miesięcy po zawarciu małżeństwa przez pozwaną między jej mężem a powodami doszło do nieporozumienia, w wyniku którego Jan K. wrócił do swych rodziców, a pozwana "poszła za mężem".Opierając się na ustaleniach, Sąd Wojewódzki uznał, iż zachodzą ważne powody do rozwiązania przysposobienia w rozumieniu art. 125 k.r.o., gdyż pomiędzy stronami doszło do zerwania więzi uczuciowej. Pozwana bowiem ma zobowiązania wobec powodów z tytułu wkładu w jej wychowanie, powodowie zaś mieli prawo liczyć na pomoc pozwanej, gdy będą w podeszłym wieku.Fakt odejścia męża nie upoważniał pozwanej - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - do porzucenia przez nią przysposabiających, wytworzona zaś obecnie sytuacja świadczy o zerwaniu więzi uczuciowej pomiędzy stronami, co usprawiedliwia rozwiązanie przysposobienia. Sztuczne bowiem utrzymywanie nie istniejącego praktycznie związku pozostaje w sprzeczności z założeniami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, tym bardziej że interes pozwanej na tym nie ucierpi, skoro jest ona pełnoletnia i założyła własne ognisko domowe.Powyższy wyrok zaskarżyła pozwana, zarzucając naruszenie art. 125 k.r.o.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosunek przysposobienia ze swej istoty i celu jest zbliżony do stosunków, jakie istnieją pomiędzy rodzicami a dziećmi. Z tego też względu według założeń kodeksu rodzinnego i opiekuńczego powinien być stosunkiem trwałym, w związku z czym jego rozwiązanie należy traktować jako decyzję wyjątkową, co znalazło odzwierciedlenie w treści art. 125 k.r.o., dopuszczającego możliwość rozwiązania przysposobienia wyłącznie z ważnych powodów.Trafny jest oczywiście pogląd Sądu Wojewódzkiego, że w okresie gdy przysposobiony jest pełnoletni, zasady stosowania art. 125 k.r.o. muszą być traktowane odmiennie, skoro cel przysposobienia, jakim było zapewnienie dziecku rodziny zastępczej, został już osiągnięty i nie można już mówić o prymacie dobra dziecka; zresztą ustawa w stosunku do osoby pełnoletniej nie wspomina o momencie dobra dziecka jako przesłance odmowy rozwiązania przysposobienia. To jednak złagodzenie przesłanek rozwiązania przysposobienia wobec osoby dorosłej nie może prowadzić do pochopnego rozwiązania tego stosunku. Zbyt liberalna wykładnia cytowanego przepisu prowadziłaby do konsekwencji sprzecznych z istotą przysposobienia i intencją ustawodawcy zapewnienia trwałości przysposobienia, gdyż nawet drobne konflikty i sprzeczność uzasadnionych interesów powodowałyby jego zniweczenie.Doświadczenie życiowe wskazuje, iż do takich konfliktów i sprzeczności interesów dochodzi nawet między rodzicami a dziećmi, ale nie są one wówczas oceniane jako zerwanie więzi rodzinnej.Rzecz jasna, że stosunki pomiędzy przysposabiającym a przysposobionym muszą być oceniane w nieco innym wymiarze, ale element trwałości tego stosunku ma zawsze znaczenie rozstrzygające i rozwiązanie przysposobienia może mieć miejsce w wyjątkowych wypadkach.Podstawową przesłankę rozwiązania przysposobienia w takich warunkach musi stanowić wina jednej ze stron, przy czym zawinienie powinno mieć ten skutek, że więź rodzinna uległa rozkładowi, a wzajemne uczucia wygasły i stały się wrogie.W świetle takiej wykładni art. 125 k.r.o. okoliczność, że przysposobiona opuściła przysposabiających i zamieszkała z mężem, nie może stanowić przyczyny rozwiązania przysposobienia nawet wówczas, gdyby fakt ten kolidował z interesem przysposabiających polegającym na tym, że chcieliby oni zatrzymać córkę w swym gospodarstwie rolnym w celu zapewnienia sobie spokojnej starości.Interes przysposabiających jest rzeczywiście ważki, gdyż jako ludzie wchodzący w wiek nie pozwalający na bardziej intensywną pracę na roli, chcieliby liczyć na to, że przysposobiona po wyjściu za mąż pozostanie w gospodarstwie i w ten sposób zapewni im starość w warunkach, jakie pragnęliby mieć.Interes ten jednak nie może mieć znaczenia rozstrzygającego, gdyż nie uwzględnia on prawa przysposobionej do urządzenia własnej rodziny w sposób, jaki odpowiada jej interesom. W takim postępowaniu przysposobionej nie można się dopatrzyć ani winy przysposobionej, ani zerwania więzi rodzinnej. Pozwana przecież może zapewnić przysposabiającym potrzebną pomoc i opiekę, mimo niezamieszkiwania z nimi. Wdzięczność zaś przysposobionej nie może iść tak daleko, aby musiała ona rezygnować z własnego szczęścia w imię egoistycznie pojętych interesów przysposabiających.Podkreślić przy tym trzeba, że fakt odejścia dzieci po zawarciu związku małżeńskiego zdarza się często w rodzinach naturalnych, i to także w warunkach wiejskich, i nie musi on świadczyć o zerwaniu więzi uczuciowej.W niniejszej sprawie nie bez znaczenia jest fakt, że powód ma dopiero 54 lata, a jego żona lat 50, co wskazuje, że nie są oni ludźmi nieporadnymi.Skoro więc pozwanej nie można postawić innych zarzutów wskazujących na zerwanie więzi uczuciowej z przysposabiającymi, zaskarżony wyrok nie mógł być utrzymany w mocy (art. 390 § 1 k.p.c.).