II CR 56/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: R. Czarnecki, J. Policzkiewicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Pracy i Hodowców Zwierząt Futerkowych "W" w likwidacji w K. przeciwko Stanisławowi K. i Annie K. o 53.532 zł, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 29 czerwca 1963 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił nakaz zapłaty z dnia 16 października 1961 r. II N 14/61 w stosunku do pozwanych Stanisława K. i Anny K. w części przekraczającej kwotę 24.818 zł i w tym zakresie powództwo oddalił; rewizję w pozostałej części oddalił; koszty procesu w obu instancjach wzajemnie między stronami zniósł.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia w likwidacji, załączając zaprotestowany weksel na kwotę 53.532 zł płatny w dniu 17.VIII.1961 r., wystawiony przez pozwanego Stanisława K., a indosowany przez pozwanych Leona K. i Annę K., wystąpiła o wydanie nakazu zapłaty. Twierdziła przy tym, że weksel ten został jej wręczony przez Stanisława K. w związku z zawartą umową o kredyt i hodowlą zwierząt futerkowych.Sąd Wojewódzki nakazem zapłaty z dnia 16.X.1961 r. nakazał pozwanym solidarnie, żeby zapłacili powodowej Spółdzielni kwotę 53.532 zł z kosztami protestu weksla i kosztami procesu.Pozwany Leon K. zmarł przed doręczeniem mu pozwu i nakazu zapłaty.W zarzutach przeciwko temu nakazowi pozwani Stanisław i Anna K. wnosili o jego uchylenie i oddalenie powództwa, przy czym oświadczyli, że w dniu 13.II.1961 r. w obecności Komisji Społecznej Stanisław K., którego zadłużenie zostało wtedy podane przez Spółdzielnię w wysokości 55.603 zł, zakwestionował kwotę 20.300 zł z tytułu świadczeń za rok 1958 i różnicy cen, a pozostałą kwotę zobowiązał się spłacić w ratach. Powodowa Spółdzielnia miała zawiadomić Stanisława K. o swym stanowisku co do zakwestionowanej przez niego kwoty, jednakże nie uczyniła tego.Pozwany Stanisław K. wpłacił powódce do końca 1961 r. kwotę 10.485 zł, a pozostałość wpłaci ratami do końca 1963 r.W toku procesu pozwani cofnęli swoje częściowe uznanie roszczenia. Twierdzili, że od kwoty salda wyliczonego przez powódkę na sumę 53.532 zł należy odliczyć zwiększoną cenę lisów niebieskich oraz różnicę między ceną 25 sztuk norek hodowlanych a wartością skór z tych norek. Kwestionowali także wysokość roszczeń powódki z tytułu tzw. świadczeń z roku 1958. Uważali, że niedopuszczalne jest liczenie 25% od kapitału, skoro odsetki nie mogą przekraczać 12%. Twierdzili, że powódka nie zaliczyła im wpłaty 10.485 zł, co strona powodowa przyznała wyjaśniając, że zapłata ta nastąpiła po wniesieniu pozwu.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 29.VI.1963 r. uchylił nakaz zapłaty i oddalił powództwo oraz zasądził koszty procesu od powódki na rzecz pozwanych.W wyniku dokonanych w uzasadnieniu wyroku ustaleń Sąd Wojewódzki przyjął, że dochodzona kwota 53.532 zł, po zaliczeniu na nią wpłaty 10.485 zł dokonanej po wniesieniu pozwu, ulega zmniejszeniu: o 5.500 zł z tytułu obniżenia wartości lisów, o 1.375 zł stanowiących różnicę na procencie świadczeń w związku z obniżeniem ceny lisów oraz o 40.230 zł z tytułu różnicy między ceną norek hodowlanych a ceną skór, wobec czego stronie powodowej nic się nie należy.W rewizji powodowa Spółdzielnia reprezentowana przez likwidatora, wskazując na podstawy przewidziane w art. 371 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., wnosi o zmianę tego wyroku przez utrzymanie w mocy nakazu zapłaty do kwoty 43.047 zł wraz z kosztami protestu i procesu bądź o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:O granicach zaskarżenia nakazu zapłaty decydują nie tylko same żądania, lecz również uzasadnienie zarzutów. Skoro więc pozwani, podtrzymując w zarzutach pozasądowe uznanie części roszczenia strony powodowej, kwestionowali je tylko w części przekraczającej kwotę 24.818 zł, to należy uważać, iż do tej wysokości nakaz zapłaty się uprawomocnił. Późniejsze więc, niczym zresztą nie usprawiedliwione cofnięcie tego uznania jest bezskuteczne.W tej części, wskutek uchylenia nakazu zapłaty i oddalenia powództwa, Sąd Wojewódzki naruszył art. 366 i 459 § 3 k.p.c., co Sąd Najwyższy na postawie art. 228 § 1 i 390 § 1 k.p.c. z urzędu bierze pod rozwagę.Nie jest natomiast zasadna rewizja, jeśli chodzi o pozostałą nie uznaną część powództwa.Chybione są w szczególności zarzuty rewizji naruszenia art. 10 i 30-32 prawa wekslowego.Wprawdzie pozwana Anna K. nie jest poręczycielem wekslowym (art. 30-32 pr. weksl.), jak to błędnie przyjął Sąd Wojewódzki, lecz indosantem (art. 11-20 i 103 pr. weksl.), jednakże ze względu na istnienie porozumienia wekslowego między stronami (tzw. zabezpieczenie wekslowe) art. 10 pr. weksl. nie ma tu zastosowania, i pozwani mogą się skutecznie bronić zarzutem, że weksel został uzupełniony przez stronę powodową w sposób niezgodny z zawartym porozumieniem.Wbrew zarzutom rewizji niewadliwe są ustalenia Sądu Wojewódzkiego, że Spółdzielnia nie dopełniła warunków umowy, odmawiając przyjęcia od pozwanego 25 sztuk norek po cenach takich jak za zwierzęta zarodowe, co naraziło go na stratę wyrażającą się różnicą między tą ceną a ceną skórek uzyskaną przez pozwanego.Podstawę prawną do obniżenia z tego tytułu roszczenia strony powodowej stanowi art. 189 k.z. Nie chodzi tu o przeciwstawienie wzajemnego roszczenia pozwanego do potrącenia, jak to twierdzi skarżąca zarzucając naruszenie art. 463 k.p.c., według którego takie potrącenie w postępowaniu nakazowym jest niedopuszczalne, jeżeli nie jest uzasadnione dokumentem. Byłoby natomiast sprzeczne z wymaganiami dobrej wiary i zwyczajami uczciwego obrotu (art. 189 k.z.), gdyby niedopełnienie przez stronę powodową postanowień umowy, uniemożliwiające pozwanemu zwolnienie się od zobowiązania przez oddanie 25 norek przez niego wyhodowanych, nie miało mieć wpływu na wysokość zastępczego zobowiązania pieniężnego.Ponieważ z okoliczności sprawy wynika, że obniżenie to powinno się wyrażać kwotą nie niższą od nie uznanej części roszczeń powódki, więc już z tego choćby względu rewizja w tym zakresie nie może odnieść skutku, wobec czego zbędne jest rozważenie jej dalszych zarzutów, dotyczących innych podstaw obniżenia dochodzonej kwoty.Z tych względów oraz na mocy art. 383 i 386 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.