II CR 580/69

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana M. przeciwko Marii M. i małol. Wiesławowi M. o zaprzeczenie ojcostwa na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 29 sierpnia 1969 r. sygn. II C 259/89, rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się orzeczenia, że nie jest ojcem pozwanego Wiesława M., urodzonego przez pozwaną Marię M. w dniu 12 października 1956 r.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo na tej podstawie, że powód uchybił terminowi z art. 63 k.r. i op., gdyż o urodzeniu się pozwanego dowiedział się już w dniu 21.X.1966 r., a w każdym razie w dniu 17.II.1967 r. W sprawie rozwodowej stron sygn. I C 1711/66 bowiem pozwana na posiedzeniu pojednawczym poinformowała powoda o urodzeniu przez siebie dziecka, a szczegóły związane z jego urodzeniem przedstawiła w piśmie procesowym z dnia 13.I.1967 r., którego odpis doręczono pełnomocnikowi procesowemu powoda w dniu 17.II.1967 r.Powód w rewizji zarzucił, że Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a zwłaszcza nie przeprowadził dowodu z aktu urodzenia pozwanego oraz nie rozważył, że z uwagi na zachowanie się pozwanej i braku aktu urodzenia małoletniego pozwanego zachodzi wątpliwość, czy w ogóle pozwany ten urodził się, i czy jeszcze żyje oraz że w okolicznościach ujawnionych w sprawie można jedynie przyjąć, że powód o urodzeniu się małoletniego powoda dowiedział się dopiero z chwilą złożenia przez pozwaną w sprawie rozwodowej w dniu 24.I.1969 r. zeznań o urodzeniu się małoletniego pozwanego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak to Sąd Najwyższy wyjaśnił w uchwale powziętej w składzie 7 sędziów z dnia 15 stycznia 1968 r. w sprawie III CZP 85/67 źródłem domniemania o pochodzeniu dziecka od męża matki jest wyłącznie fakt urodzenia dziecka przez kobietę aktualnie pozostającą w związku małżeńskim albo przez taką, która urodziła dziecko przed upływem 300 dni od ustania unieważnienia małżeństwa. Dla powstania domniemania prawnego z art. 62 § 1 k.p.c. nie ma żadnego znaczenia okoliczność, czy akt urodzenia dziecka został w ogóle sporządzony albo jaka jest jego treść. Domniemanie bowiem z tego przepisu działa wprost i nie wymaga żadnych dodatkowych ustaleń. W obliczu prawa ojcem dziecka jest mąż matki, jeżeli dziecko urodziło się w czasie przewidzianym w art. 62 § 1 k.r. i op. wystarczającą przesłanka ojcostwa jest stosunek małżeństwa zachodzący pomiędzy matką dziecka i oznaczonym mężczyzną oraz fakt urodzenia się dziecka w odpowiednim czasie. Takiemu rozumieniu przepisów prawa materialnego rodzinnego nie stoi na przeszkodzie art. 24 pr. o a.s.c. Przepis ten głosi wprawdzie, że akt stanu cywilnego stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych jednakże błędny byłby pogląd, jakoby przepis ten nakazywał przyjąć, iż mąż matki staje się ojcem w rozumieniu prawa dopiero z chwilą ujawnienia jego ojcostwa w akcie urodzenia dziecka. Pogląd taki stałby w sprzeczności z wyraźnymi przepisami prawa rodzinnego, a nadto przeczyłby, że akt urodzenia dziecka ma charakter wyłącznie deklaracyjny, a nie konstytutywny. Z tej przyczyny istnienie lub nieistnienie aktu urodzenia nie ma wpływu ani na byt prawny domniemania ojcostwa z art. 62 § 1 k.r. i op., ani na możliwość obalenia tego domniemania w drodze powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.Domniemanie prawne przewidziane w art. 62 § 1 k.r. i op. istnieje zatem niezależnie od aktu urodzenia dziecka. Konsekwencją tego stanowiska jest, że również instytucja obalenia domniemania żyje życiem samodzielnym, nie związanym z istnieniem aktu stanu cywilnego. Obalenie domniemania, a więc zaprzeczenie ojcostwa, może nastąpić tylko na zasadach i w trybie przewidzianym w materialnym prawie rodzinnym. Po upływie terminów przewidzianych w tym prawie mąż matki nie może już zaprzeczyć ojcostwa, a to przesądza jednocześnie o istnieniu interesu prawnego w wytoczeniu powództwa, mimo że akt urodzenia dziecka nie został sporządzony lub został sporządzony wadliwie bez ujawnienia jego osoby jako ojca dziecka.Prawidłowe są natomiast ustalenia Sądu Wojewódzkiego, że powód dowiedział się o urodzeniu małol. pozwanego Wiesława M. (K.) już podczas próby pojednania w procesie rozwodowym stron w dniu 21 października 1966 r., a co najmniej w lutym 1967 r. po doręczeniu jego pełnomocnikowi procesowemu w sprawie rozwodowej pisma procesowego matki dziecka Marii M., w którym podaje ona szczegółowe dane związane z faktem urodzenia małol. pozwanego. Tak samo zeznania świadków ojca i siostry powoda złożone w procesie rozwodowym świadczą o tym, że wiedział on o urodzeniu Wiesława M. jeszcze przed wniesieniem powództwa o rozwód przez jego żonę. W tej sytuacji Sąd Wojewódzki prawidłowo przyjął, że powód nie dochował terminu z art. 63 k.r. i op. do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 387 k.p.c. oddalił rewizję oraz przyznał pozwanej od powoda zwrot kosztów postępowania rewizyjnego (art. 97 k.p.c.).