II CR 588/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Wesely. Sędziowie: B. Łubkowski (sprawozdawca), H. Brzezińska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Krystyny K. i jej dzieci: Jacka i Bogdana K. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział Powiatowy w C., Skarbowi Państwa - Dowództwu Okręgu Wojskowego w N. i Ryszardowi K. o odszkodowanie, na skutek rewizji powodów i pozwanego Ryszarda K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 12 listopada 1969 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, że zasądzone na rzecz każdego z powodów odszkodowanie w wysokości po 3.750 zł podwyższył: na rzecz powódki Krystyny K. - do kwoty 10.000 zł, a na rzecz powodów Jacka i Bogdana K., dla każdego z nich - do kwoty 5.000 zł z 8% od tych kwot, przy czym wszystkie powyższe kwoty zostały zasądzone od wszystkich trzech pozwanych;oddalił rewizję powodów w pozostałej części oraz w całości rewizję pozwanego Ryszarda K.Uzasadnienie faktyczneStanisław K., mąż i ojciec powodów, pracownik sztabu wojskowego pozwanego, uległ w dniu 6 lipca 1968 r. w czasie jazdy służbowym motocyklem śmiertelnemu wypadkowi. W związku z tym wypadkiem pozwany Ryszard K. prawomocnym wyrokiem karnym został skazany z art. 144 § 1 k.k.W.P. za to, że w dniu 6 lipca 1968 r., jako kierowca motocykla służbowego, naruszył regulaminowe zasady prowadzenia pojazdów mechanicznych na drogach publicznych, w szczególności przepisy art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 27.XI.1961 r. o bezpieczeństwie i porządku ruchu na drogach publicznych oraz § 8 pkt 1 i 7 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej Nr 28/MON z dnia 18.IV.1961 r. przez to, że prowadził motocykl w stanie nietrzeźwym, a następnie przekazał kierownicę i zezwolił na prowadzenie motocykla będącemu również w stanie nietrzeźwości dysponentowi-kapralowi zawodowemu Stanisławowi K., który nie mając dostatecznych umiejętności w prowadzeniu tego typu pojazdów stracił panowanie nad motocyklem i uderzył w przydrożne drzewo, wskutek czego poniósł śmierć, a motocykl uległ uszkodzeniu.Powodowie w związku ze śmiercią Stanisława K. domagali się zasądzenia od pozwanych solidarnie kwoty 70.000 zł z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej oraz renty po 300 zł miesięcznie na rzecz. małol. powodów.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanych Ryszarda K. i Skarbu Państwa solidarnie na rzecz każdego z powodów po 3.750 zł, oddalając zarazem powództwo w pozostałej części co do tych pozwanych oraz w całości w stosunku do pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń.Sąd Wojewódzki uznał, że między naruszeniem przez pozwanego Ryszarda K. zasad regulaminowych prowadzenia pojazdów mechanicznych a wypadkiem drogowym spowodowanym przez Stanisława K. istnieje normalny związek przyczynowy i że z tej przyczyny pozwany Ryszard K. odpowiada za szkodę powodów na podstawie art. 415 k.c., a pozwany Skarb Państwa na podstawie art. 429 i 436 k.c., że jednak należne powodom odszkodowanie ulega z mocy art. 362 k.c. obniżeniu o 75%, gdyż w takim właśnie stopniu Stanisław K. przyczynił się do powstania szkody. Natomiast Sąd Wojewódzki nie znalazł podstaw do przypisania pozwanemu PZU odpowiedzialności za szkodę powodów, gdyż nieszczęśliwy wypadek powstał wskutek prowadzenia pojazdu mechanicznego przez poszkodowanego w stanie nietrzeźwości, co z mocy § 7 ust. 1 pkt 3 rozp. RM z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych przekreśla odpowiedzialność tego Zakładu.Sąd Wojewódzki nie dopatrzył się również przesłanek do przyznania małol. powodom renty wyrównawczej, ustalił bowiem, że otrzymują oni rentę rodzinną w wysokości 995 zł miesięcznie oraz że koszty ich utrzymania ponoszone przez zmarłego ich ojca wynosiły około 1.110 zł miesięcznie.Sąd Wojewódzki uznał natomiast, że sytuacja życiowa powodów na skutek śmierci Stanisława K. uległa znacznemu pogorszeniu i na tej podstawie określił szkodę każdego z powodów z tego tytułu na 15.000 zł, którą obniżył o 75% (art. 362 k.p.c.).Powyższy wyrok zaskarżyli rewizją powodowie i pozwany K.: powodowie w części oddalającej powództwo, a pozwany w części uwzględniającej to powództwo.Powodowie zarzucili, że Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku naruszył art. 3, 316, 328 k.p.c. § 7 rozp. RM z dnia 24.IV.1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych oraz art. 446 § 2 i 3 k.c., natomiast pozwany K. zarzucił, że Sąd Wojewódzki bezpodstawnie przyjął istnienie związku przyczynowego między przekroczeniem przez pozwanego regulaminu a wypadkiem drogowym nie zawinionym przez tego pozwanego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Z mocy art. 11 k.p.c. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym.W sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki, będąc związany ustaleniami prawomocnego wyroku karnego skazującego pozwanego K. za prowadzenie w stanie nietrzeźwym motocykla oraz za przekazanie kierownicy i za zezwolenie na prowadzenie motocykla będącemu w stanie nietrzeźwym Stanisławowi K., prawidłowo przypisał (art. 415 k.c.) pozwanemu K. odpowiedzialność za szkodę powodów spowodowaną śmiercią Stanisława K. Wbrew bowiem zarzutom pozwanego Ryszarda K., między naruszeniem przez tego pozwanego art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 27.XI.1961 r. o bezpieczeństwie i porządku ruchu na drogach publicznych a wypadkiem drogowym, który spowodował Stanisław K., istnieje normalny związek przyczynowy. W szczególności ze względu na treść tego przepisu nie wolno było oddawać kierownicy pojazdu mechanicznego osobie znajdującej się w stanie upojenia alkoholowego.Za szkodę powodów odpowiadają również solidarnie pozwani Skarb Państwa i Państwowy Zakład Ubezpieczeń.Pozwany Skarb Państwa odpowiada za szkodę powodów na podstawie art. 436 k.c., jako posiadacz pojazdu mechanicznego (motocykla), którego ruch spowodował śmiertelny wypadek, oraz na podstawie art. 417 w związku z art. 429 k.c. ze względu na szkodę wyrządzoną przez pozwanego K. przy wykonywaniu przez niego powierzonej mu czynności kierowcy motocykla.Pozwany zaś Państwowy Zakład Ubezpieczeń odpowiada za szkodę powodów na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89).Przepisy wymienionego rozporządzenia przewidują dwojaką odpowiedzialność PZU za szkody wywołane ruchem pojazdów mechanicznych, a mianowicie odpowiedzialność z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków i odpowiedzialność cywilną. Ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków obejmuje wszystkich bezpośrednio poszkodowanych wskutek nieszczęśliwego wypadku spowodowanego ruchem pojazdu mechanicznego, natomiast ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej ma na celu ubezpieczenie posiadacza pojazdu mechanicznego i jego kierowcę od odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną ruchem pojazdu mechanicznego. Z tej przyczyny zakres odpowiedzialności każdego z tych dwóch rodzajów ubezpieczeń jest inny. PZU nie odpowiada za żadne z tych ubezpieczeń jedynie w wypadkach wymienionych w § 4 ust. 2 cyt. wyżej rozporządzenia.PZU nie odpowiada bądź odpowiada w ograniczonym tylko zakresie za następstwa nieszczęśliwych wypadków, jeżeli powstały one w okolicznościach przewidzianych w § 7 cyt. rozporządzenia. Natomiast z tytułu ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej PZU nie odpowiada za szkody przewidziane w § 16 cyt. rozporządzenia.W niniejszej sprawie powodowie dochodzili od pozwanego PZU wyrównania szkody objętej ubezpieczeniem pozwanego Skarbu Państwa od odpowiedzialności cywilnej, a nie od następstw nieszczęśliwych wypadków. Z tej też przyczyny błędny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że pozwany PZU nie odpowiada za szkodę powodów ze względu na przesłanki przewidziane w § 7 cyt. rozporządzenia. Przepis ten bowiem ma zastosowanie wyłącznie przy dochodzeniu roszczeń wynikających z następstw nieszczęśliwych wypadków. Nie ma zatem zastosowania do roszczeń wynikających z odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego.Przepisy rozdziału 3 cyt. rozporządzenia dotyczące ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej nie zwalniają PZU od obowiązku wypłaty należności z tego ubezpieczenia w wypadkach przewidzianych w § 7 tego rozporządzenia, a tylko w wypadkach tych (§ 17 rozporządzenia) przewidują możność ograniczonego regresu do kierowcy pojazdu mechanicznego.Ograniczenia odpowiedzialności PZU przewidziane w § 16 rozporządzenia dotyczą natomiast szkody wyrządzonej osobom posiadaczowi pojazdu mechanicznego bliskim. Przepis ten, tak jak i inne przepisy rozporządzenia, nie wyłącza z zakresu ubezpieczenia roszczeń osób bliskich kierowcy wskutek wypadku przez niego zawinionego.W niniejszej sprawie pozwany PZU zgodnie z § 14 i 18 cyt. rozporządzenia odpowiada za szkodę powodów w granicach, w jakich za tę szkodę odpowiada pozwany Skarb Państwa i jego kierowca pozwany K.Sąd Wojewódzki, rozważając wysokość należnego powodom odszkodowania, prawidłowo uznał, że Stanisław K. w znacznym stopniu przyczynił się do wypadku, gdyż jako przełożony pozwanego K. i dysponent motocykla doprowadził - wbrew obowiązującym w tej mierze przepisom - do oddania mu przez pozwanego K. kierownicy motocykla i prowadził ten motocykl będąc w stanie odurzenia alkoholowego.Sąd Wojewódzki nie naruszył również art. 446 § 2 k.c. przyjmując, że w świetle okoliczności ujawnionych w sprawie brak jest przesłanek do zasądzenia na rzecz małoletnich powodów renty wyrównawczej. Zgodnie z tym przepisem rentę tę oblicza się stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz stosownie do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. W niniejszym wypadku, ze względu na wiek powodów i zarobki ich ojca w chwili wypadku, otrzymywana renta rodzinna zaspokajała roszczenie alimentacyjne powodów. Nie wyłącza to możliwości skutecznego dochodzenia przez powodów takiej renty w przyszłości w razie zwiększenia się ich potrzeb oraz przy przyjęciu, że w przyszłości w związku z normalnym awansem zwiększyłoby się wynagrodzenie ich ojca, gdyby nie stracił życia w wypadku drogowym.Natomiast Sąd Najwyższy uznał, że kwota 15.000 zł jako równowartość znacznego pogorszenia sytuacji życiowej powodów, a zwłaszcza powódki Krystyny K., jest za niska. W szczególności Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, że powódka w chwili śmierci męża była matką małego dziecka, że była w tym czasie w szóstym miesiącu ciąży (drugie dziecko) oraz że zmuszona warunkami spowodowanymi śmiercią męża, podjęła się pracy zarobkowej zamiast wyłącznie zająć się wychowaniem dwojga małych dzieci. Z tej przyczyny znacznie się pogorszyła sytuacja życiowa małol. powodów pozbawionych opieki swego ojca i częściowo pieczy swej matki. W tej sytuacji Sąd Najwyższy uznał, że kwota 40.000 zł dla powódki Krystyny K. oraz kwota po 20.000 zł dla każdego z małol. powodów jest stosownym - w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. - odszkodowaniem.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 390 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.Sąd Najwyższy zwraca nadto uwagę na ustalony już w judykaturze tego Sądu pogląd, że przepis art. 17 pkt 3 k.p.c. nie ma zastosowania w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa, w których powód dochodzi naprawienia szkody wyrządzonej ruchem mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody (OSPiKA 1967/10/233; OSNCP 1968/11/184).