II CR 6/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krajewski. Sędziowie: Z. Trybulski, Z. Wasilkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marii K. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. i Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w B. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 31 lipca 1971 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w B. i powództwo w stosunku do tego pozwanego oddalił, nie obciążając powódki kosztami procesu, rewizję zaś pozwanego Skarbu Państwa oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 31.VII.1971 r. Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powódki solidarnie od Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. oraz Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w B. kwotę 35.000 zł z odsetkami i kosztami procesu.Sąd Wojewódzki ustalił, że powódka jest właścicielką budynku mieszkalnego położonego w B. przy ulicy S. W okresie od lipca do końca grudnia 1967 r. strona pozwana w związku z przebudową ulicy O., którą zamknięto dla ruchu kołowego, skierowała cały ruch samochodowy ulicą S., mimo że ulica ta nie miała twardej nawierzchni i nie była przygotowana do tego rodzaju ruchu. Ponieważ w pobliżu budowano szkołę, ulicą przejeżdżały ciężkie, 60-tonowe samochody z materiałem budowlanym. W wyniku ciągłych drgań budynku powódki nastąpiło pęknięcie ścian działowych i stropów. Zgodnie z opinią biegłych szkody wynoszą ponad 35.000 zł. Biegli przyjęli również, że wyłączną przyczyną szkody było drganie w ośrodku gruntowym, wywołane wzmożonym ruchem na nie przystosowanej do niego ulicy.W tych warunkach Sąd Wojewódzki uznał, że istnieją podstawy do odpowiedzialności pozwanych na mocy art. 417 k.c. Powstanie szkody i jej związek przyczynowy z działaniem lub zaniechaniem pozwanych są niewątpliwe. Jeżeli chodzi o winę, Sąd Wojewódzki przyjął, że wyraża się ona w tym, iż nie przystosowaną do tego celu i nie zabezpieczoną ulicą skierowano wyjątkowo duży ruch samochodowy bez uprzedniego zabezpieczenia bądź to nawierzchni ulicy, bądź też innego dojazdu na budowę.Odpowiedzialność z tego tytułu ponosi przede wszystkim Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, jednakże zdaniem Sądu Wojewódzkiego obciąża ona również współpozwane Przedsiębiorstwo, którego zadania nie ograniczają się do "ślepego wypełniania zleceń Prezydium MRN". Z tej też przyczyny Sąd Wojewódzki nie uwzględnił zarzutu braku legitymacji biernej po stronie Przedsiębiorstwa.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanych od powyższego wyroku, Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:Rewizja pozwanego Skarbu Państwa nie jest uzasadniona.Skarżący słusznie wprawdzie podnosi, że sam fakt, iż ulica S. miała nawierzchnię gruntową nie utwardzoną, nie mógłby wywoływać odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę powódki. Jest bowiem rzeczą oczywistą, że przebudowa ulic i zaopatrywanie ich w nawierzchnię asfaltową jest ograniczone możliwościami finansowymi i materiałowymi i może być dokonywane tylko stopniowo. Nie można więc czynić organom Prezydium Rady Narodowej zarzutu, że zaplanowano taką czy inną kolejność stopniowego zaspokajania potrzeb miasta w dziedzinie przebudowy dróg.Jednakże w konkretnym wypadku nastąpił zbieg kilku okoliczności, które wywołały szkodę powódki, a którym funkcjonariusze pozwanego Prezydium nie starali się przeciwdziałać. Chodzi o to, że podejmując decyzję o przebudowie i zamknięciu dla ruchu kołowego ulicy głównej i wiedząc o tym, iż ruch ten jest bardzo duży ze względu na rozpoczętą budowę szkoły, nie przewidziano i nie zorganizowano należytego dojazdu na teren budowy. Było przy tym niesporne, że powódka i jej mąż alarmowali Prezydium w sprawie istniejącej sytuacji, a nawet spowodowali wizytę Przewodniczącego Prezydium na miejscu w celu naocznego przekonania go o drganiach budynku i grożącej szkodzie.Jeżeli w tych okolicznościach strona pozwana nie uczyniła nic, aby zapobiec szkodzie bądź przez skierowanie wzmożonego ruchu inną ulicą, bądź przez zabezpieczenie budynku przed pękaniem (co, jak stwierdza Sąd Wojewódzki, było możliwe, gdyż w okresie późniejszym postawiono przed niektórymi budynkami murki ochronne), to prawidłowy jest wniosek, że strona pozwana ponosi winę za powstałą szkodę.Mylny jest przy tym pogląd strony pozwanej, że art. 24 ustawy z dnia 29 marca 1962 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 20, poz. 90), stanowiący, iż w wypadkach uzasadnionych stanem technicznym dróg lub mostów zarząd drogi może zamykać lub ograniczać ruch na poszczególnych odcinkach drogi, ma na celu jedynie ochronę bezpieczeństwa ruchu i interesów użytkowników dróg, nie zaś właścicieli przyległych do drogi budynków.Cytowany przepis zawarty jest nie w ustawie o ruchu na drogach publicznych (w tzw. kodeksie drogowym), lecz w szerszej znacznie ustawie o drogach publicznych, regulującej sprawy budowy, przebudowy, ochrony i utrzymania dróg publicznych. Brak podstaw do przyjęcia, że zawarte w tej ustawie przepisy mają na celu jedynie ochronę interesów użytkowników dróg. Przeciwnie, szeroki zakres omawianej ustawy pozwala przyjąć, że organy państwowe powołane do czuwania nad właściwym stanem drogi publicznej obowiązane są utrzymywać ją w takim stanie, aby nie wyrządzać szkody nie tylko użytkownikom drogi, ale i innym osobom, w szczególności właścicielom nieruchomości przyległych do drogi publicznej.Strona skarżąca słusznie wprawdzie podnosi, że właściciele przyległych budynków są obowiązani znosić zwykłe dolegliwości, związane z istnieniem w pobliżu ruchliwej drogi publicznej (wzmożone hałasy, zanieczyszczenie powietrza), rekompensowane zresztą zwykle korzyściami w postaci łatwiejszej komunikacji. Nie można jednak uważać za zwykłą dolegliwość szkody w postaci pękania ścian i stropów budynku na skutek niedostosowania rozmiarów ruchu do stanu technicznego drogi.W tych warunkach należy przyjąć, że art. 24 ustawy z dnia 29 marca 1962 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 20, poz. 90) ma na względzie interesy nie tylko użytkowników dróg, lecz i innych osób, w szczególności właścicieli nieruchomości przyległych do drogi. Jeżeli więc stan techniczny drogi jest zły i powoduje, że przebiegający przez nią wzmożony ruch samochodowy wywołuje drgania przyległego budynku i grozi jego pęknięciem, właściwe organy państwowe obowiązane są zamknąć bądź ograniczyć ruch na tej drodze do czasu doprowadzenia jej do należytego stanu.Przechodząc do rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa, należy uznać ją za zasadną.Rola Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w niniejszej sprawie ograniczała się do tego, że na polecenie współpozwanego Prezydium dokonywało ono przebudowy ulicy O. Stawiane temu Przedsiębiorstwu przez Sąd Wojewódzki wymaganie, aby przed przystąpieniem o przebudowy upewniło się, czy ulica, na którą ma być zastępczo skierowany ruch, jest należycie do tego celu przygotowana, sięga zbyt daleko. Przyjęcie takiego poglądu oznaczałoby zatarcie granic podziału kompetencji między przedsiębiorstwem a organami administracji państwowej. Przedsiębiorstwo nie powinno być wprawdzie ślepym wykonawcą, jak to podniósł Sąd Wojewódzki, i spełniając powierzone mu zadania, powinno wykazać inicjatywę i samodzielność, nie może jednak wkraczać w kompetencje organu administracji państwowej ani spełniać w stosunku do niego roli nadzorczej, sprawdzając, czy zlecone przedsiębiorstwu prace zostały należycie zsynchronizowane z innymi pracami.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.