II CR 632/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Trybulski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Markowski, K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Teodory D. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w O. i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat Powiatowy w O.) o odszkodowanie, na skutek rewizji powódki i pozwanego PZU od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 6 maja 1970 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz powódki od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń kwotę ponad 44.494 zł z 8% od dnia 8.XII.1966 r. i w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa o zapłatę kwoty 316.644 zł z 8% od dnia 8.XII.1966 r. solidarnie z pozwanym PZU i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla Województwa Warszawskiego do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 6.XII.1966 r. powódka żądała zasądzenia od obu pozwanych solidarnie kwoty 204.385 zł z 8% od dnia 1.VI.1964 r. W piśmie procesowym wniesionym w dniu 10.IV.1970 r. powódka rozszerzyła żądanie pozwu o dalszą kwotę 112.259 zł. Powódka twierdziła, że jako właścicielka nieruchomości położonej w O. przy ul. (...) zwanej "(...)", wynajęła tę nieruchomość w 1949 r. Gminie m. st. Warszawy z przeznaczeniem na "Dom Dziecka". W dniu 23.XII.1963 r. budynek zajmowany wówczas przez pozwany Skarb Państwa (Prezydium MRN w O.), który prowadził w nim "Państwowy Dom Małych Dzieci", uległ zniszczeniu wskutek pożaru. Decyzją z dnia 22.IV.1964 r. Prezydium MRN w O. (Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury) zarządziło wykonanie rozbiórki powyższego budynku. Pozwany PZU wypłacił powódce odszkodowanie z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia budynków w kwocie 75.615 zł, a ponadto powódka uzyskała za zbyte materiały rozbiórkowe 120.000 zł. Ponieważ budynek został oszacowany na 640.321 zł, a przy uwzględnieniu przyjmowanych przez PZU 80% wartości na 512.259 zł, poniesiona przez powódkę szkoda wynosi 316.644 zł.Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa, powołując się na przedawnienie z art. 395 k.z., a nadto zarzucał, że szkoda powstała z przyczyn, za które nie odpowiada. Pozwany PZU uznał powództwo do kwoty 44.494 zł, która łącznie z wypłaconą już kwotą 75.615 zł stanowi pełne odszkodowanie należne powódce z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia budynku.Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego wyrokiem z dnia 6.V.1970 r. zasądził od PZU na rzecz powódki kwotę 316.644 zł z 8% od dnia 8.XII.1966 r. i koszty procesu oraz koszty sądowe na rzecz Skarbu Państwa, oddalił zaś powództwo w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa i zasądził na jego rzecz od powódki koszty procesu. Jeśli chodzi o sumę zasądzoną na rzecz powódki, to Sąd Wojewódzki oparł się na opinii biegłego sądowego inż. S.S., natomiast oddalenie powództwa w stosunku do najemcy (Skarbu Państwa) uzasadnił powołaniem się na przepis art. 395 k.z.Od wyroku tego wnieśli rewizje pozwany PZU w części zasądzającej ponad uznaną kwotę 44.494 zł, a powódka - w części oddalającej powództwo w stosunku do Skarbu Państwa, a nadto oboje rewidujący w częściach orzekających o kosztach procesu i kosztach sądowych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Powódka trafnie zarzuca naruszenie art. 395 k.z. Przepis ten ma na myśli sytuację, gdy przedmiot najmu został wynajmującemu wprawdzie zwrócony, jednakże w tym istniejącym i zwróconym przedmiocie stwierdzono jakieś jego pogorszenie w stosunku do stanu z czasu jego wydania najemcy. W wypadku najmu budynku takie pogorszenie może np. polegać na zniszczeniu dachu, podłóg w izbach, wybiciu szyb, zniszczeniu instalacji itp. Ponieważ po upływie dłuższego czasu trudno byłoby udowodnić, czy tego rodzaju uszkodzenia nastąpiły przed czy też po zwróceniu najętej rzeczy, przeto ustawa wprowadziła krótki, sześciomiesięczny termin do dochodzenia roszczeń o odszkodowanie.Inna jest jednak sytuacja, gdy przedmiot najmu w fizycznym lub choćby gospodarczym sensie przestał istnieć i gdy to, co po nim pozostało, nie nadaje się zupełnie do użytku zgodnego ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego pierwotnego przedmiotu. W takiej sytuacji najemca odpowiada wobec wynajmującego za szkodę na podstawie przepisu art. 239 k.z. w związku z art. 394 k.z., przy czym to roszczenie wynajmującego ulega przedawnieniu 10-letniemu (art. 105 p.o.p.c., a obecnie art. 118 zd. 2 k.c. w związku z art. XXV przep. wprow. k.c.). Skoro wynajęty dom uległ zniszczeniu do tego stopnia, iż zarządzono jego rozbiórkę, to przepis art. 395 k.z. nie odnosi się do roszczenia odszkodowawczego powódki.Jeśli chodzi o wysokość odszkodowania ustaloną przez Sąd Wojewódzki na podstawie opinii biegłego S.S., to rewizja PZU trafnie zarzuca, że przedmiotem odszkodowania może być szkoda wyrządzona przez pożar w ubezpieczonym budynku (§ 4 ust. 1 i § 22 ust. 1 rozp. Rady Min. z dnia 20.IX.1957 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynku - Dz. U. Nr 52, poz. 254 z późn. zm.). Ani opinia biegłego, ani zaskarżony wyrok nie ustalają rozmiaru tej szkody przyjmując błędnie, że skoro budynek został w cztery miesiące po pożarze przeznaczony do rozbiórki, to powódce należy się z tytułu odszkodowania równowartość całego budynku pomniejszona o sumę uzyskaną za zbyte materiały rozbiórkowe. Brak ustaleń co do stanu budynku zarówno przed pożarem, jak i po pożarze nie pozwala ocenić, czy wyliczenie szkody dokonane przez tego biegłego jest prawidłowe zarówno przedmiotowo, jak i co do ustalenia wysokości odszkodowania, które powinno odpowiadać zasadom wskazanym w § 23 i 24 cyt. rozp. (por. orzeczenie SN z dnia 20.I.1970 r. II CR 623/69, OSNCP 70/12/226).Z tych względów należało orzec jak w sentencji (art. 388 § 1 k.p.c.).