II CR 645/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Meszorer (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ministerstwa Gospodarki Komunalnej przeciwko Janowi D. o wydanie samochodu, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 29 marca 1960 r.,zaskarżony wyrok zmienił i wydał Skarbowi Państwa (Ministerstwu Gospodarki Komunalnej) samochód marki "Chevrolet-Fleetmaster".Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki oddalił powództwo Ministerstwa Gospodarki Komunalnej przeciwko Janowi D. o wydanie samochodu, przy czym wyszedł z następujących założeń:Powód wnosił o zobowiązanie pozwanego do wydania mu samochodu marki "Chevrolet-Fleetmaster", przytaczając, że wymieniony samochód został oddany 23 maja 1955 r. do eksploatacji Wojewódzkiemu Biuru Projektów, w L. Dnia 12 lutego 1957 r. samochód ten został zwrócony powodowi, przy czym inspektor transportu powoda Lucjan W., przyjmując samochód w protokole przyjęcia, nie podał faktycznych numerów silnika i podwozia przyjmowanego samochodu, lecz numery będącego w eksploatacji innego samochodu. Następnie W., nie wciągając omawianego samochodu do ewidencji powoda, sprzedał go Janowi K., a ten z kolei sprzedał go potem pozwanemu.Wobec tego, że W. przywłaszczył sobie samochód, a termin trzyletni od chwili utraty mija 13 lutego 1960 r., powództwo o wydanie samochodu wytoczone w dniu 19 stycznia 1960 r. jest uzasadnione.Pozwany twierdził, że aktem notarialnym nabył samochód od prawnego właściciela, będąc w dobrej wierze.Sąd ustalił, że decyzją Dyrektora Centralnego Zarządu Biur Projektów Gospodarki Komunalnej samochód osobowy Nr rej. A-77236 przekazano nieodpłatnie Wojewódzkiemu Biuru Projektów w L. Dnia 12 lutego 1957 r. Wojewódzkie Biuro Projektów w L. przekazało samochód osobowy marki "Chevrolet" Centralnemu Zarządowi Biur Projektów w W., przy czym ze strony Centralnego Zarządu przyjmował samochód Lucjan W. i Stanisław N.Samochód "Chevrolet" o numerach silnika i nadwozia zgodnych z numerami samochodu przyjętego w dniu 12 lutego 1957 r. był w okresie od 26 maja 1956 r. do 2 kwietnia 1957 r. w eksploatacji Wojewódzkiego Biura Projektów w G.Dnia 4 maja 1957 r. Lucjan W. sprzedał Janowi K. samochód osobowy marki "Chevrolet" Nr silnika 408320 nr podwozia XBDK 556 za cenę 14.000 zł.Jak wynika z odpisu aktu oskarżenia przeciwko Lucjanowi W., Zbigniewowi O. i Tadeuszowi O., samochód osobowy nr silnika 408320 i podwozia XBDK 556 został podarowany Lucjanowi W. przez dyrektora Biura Projektów w L. Samochód ten W. sprzedał aktem notarialnym K., a ten - również aktem notarialnym - pozwanemu.Sąd zważył, że zgodnie z art. 5 p.o.p.c. powód, zarzucając pozwanemu złą wiarę w nabyciu rzeczy, powinien złą wiarę udowodnić. Powód tego nie uczynił, a z ustaleń wynika, że pozwany kupując samochód był w dobrej wierze. Umowa sporządzona była w formie aktu notarialnego, a zbywający wykazywał, że sam nabył w takiej formie.Skoro przewód sądowy wykazał dobrą wiarę pozwanego, to pozwany nabył własność samochodu z mocy art. 48 § 1 prawa rzeczowego.Zarzut powoda, że w tym wypadku powinien mieć zastosowanie art. 48 § 2 prawa rzeczowego, gdyż W. przywłaszczył sobie samochód, wobec czego nawet nabywca w dobrej wierze nie może nabyć własności, gdy nie upłynął okres trzyletni od chwili utraty samochodu - nie jest uzasadniony. Samochód został przez Wojewódzkie Biuro Projektów w Lublinie formalnie przekazany na własność Lucjanowi W., a postępowanie W. przy jego zbyciu wskazuje na to, że uważał się on za prawnego właściciela i że uzyskał samochód zgodnie z prawem.W takim stanie rzeczy powód nie udowodnił, że samochód pochodzi z kradzieży lub utracony został w inny sposób przez właściciela wbrew jego woli, wobec czego w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowania art. 48 § 2 prawa rzeczowego.W rewizji powód wnosi o zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki uznał, że powód nie udowodnił, aby samochód utracony został przez właściciela wbrew jego woli.Tego rodzaju pogląd, jak wynikałoby z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Wojewódzki oparł na tym, że samochód został podarowany Lucjanowi W. przez dyrektora Wojewódzkiego Biura Projektów w L. w uznaniu jego zasług, jakkolwiek jest rzeczą oczywistą, że dyrektor Wojewódzkiego Biura Projektów w L. nie może w świetle art. 41 p.o.p.c. dokonywać darowizny należącego do Państwa samochodu, wydane zaś na podstawie art. 3 dekretu z dnia 29 października 1952 r. o gospodarowaniu artykułami obrotu towarowego i zaopatrzenia (Dz. U. Nr 44, poz. 301) zarządzenie Ministra Transportu Drogowego i Lotniczego z dnia 15 grudnia 1956 r. określa tryb postępowania z nadetatowymi samochodami osobowymi (Monitor Polski Nr 106, poz. 1244), przy czym obowiązuje dokonanie obwieszczenia o zamierzonej sprzedaży samochodu i poddanie samochodu oględzinom technicznym w celu określenia stopnia jego zużycia.W tych warunkach powoływanie się przez Sąd Wojewódzki na darowiznę samochodu, będącą w istocie przestępstwem, wskazuje na utratę samochodu przez Państwo - jako właściciela - wbrew jego woli.Uznając zatem, że w sprawie nie zachodzą podstawy do uwzględnienia powództwa z mocy art. 48 § 2 pr. rzecz., Sąd Wojewódzki naruszył ten przepis przez jego błędną wykładnię, która dopatruje się woli Państwa w nieważnej z mocy art. 41 § 1 przep. og. prawa cyw. darowiźnie, skoro rozporządzenie się - w drodze przestępstwa - samochodem wypełnia znamiona utraty samochodu przez Państwo wbrew jego woli.Skoro zaś termin z art. 48 § 2 prawa rzecz został zachowany, czego Sąd Wojewódzki nie kwestionuje, to należało na podstawie art. 386 k.p.c. zaskarżony wyrok zmienić i powództwo uwzględnić.Sąd Wojewódzki powołuje się na to, że postępowanie W. przy zbyciu samochodu wskazuje na to, iż uważał się on za prawnego właściciela i że uzyskał samochód zgodnie z prawem. Pogląd powyższy jest całkowicie bezzasadny, skoro W. jako inspektor transportu Centralnego Zarządu Biur Projektów Gospodarki Komunalnej Ministerstwa Gospodarki Komunalnej nie mógł nie wiedzieć o tym, iż nie może uzyskać własności samochodu państwowego na podstawie darowizny, w związku z czym w wyjaśnieniach swych, cytowanych w akcie oskarżenia nawet twierdził, że wpłacił dyrektorowi O. 7.000 zł, pokwitowania zaś nie żądał, ponieważ otrzymał pismo uzasadniające, iż samochód otrzymuje w nagrodę.W tym stanie rzeczy wywód Sądu Wojewódzkiego, że W. uważał, się za prawnego właściciela samochodu i uważał uzyskanie samochodu za zgodne z prawem, jest oczywiście pozbawiony jakiejkolwiek podstawy.Skoro pozwany w odpowiedzi na pozew twierdził, że właśnie nabycie samochodu przez Lucjana W. co najmniej formalnie było prawidłowe, wyżej zaś wykazano, że tzw. "darowizna" samochodu na rzecz W. stanowi o utracie przez powoda - jako właściciela samochodu wbrew jego woli, to należało orzec jak w sentencji.Ubocznie należy zaznaczyć, że Sąd Powiatowy dla m. st. Warszawy nieprawomocnym wyrokiem z dnia 21 grudnia 1960 r. IX Kp 2916/60 uznał Lucjana W. za winnego tego, że w lutym 1957 r. w Warszawie jako inspektor transportu Centralnego Zarządu Biur Projektów Gospodarki Komunalnej, będąc odpowiedzialnym z tytułu zajmowanego stanowiska za zabezpieczenie pojazdów mechanicznych, przywłaszczył sobie samochód marki "Chevrolet", tj. czynu z art. 1 § 3 lit. a dekretu z 4 marca 1953 (poz. 68).Dowód z akt IX Kp 2916/60 Sąd Najwyższy przeprowadził na podstawie art. 18 § 2 ustawy z dn. 20 lipca 1950 r., przy czym z akt tych wynika, że W. nie nabył prawa własności samochodu quaestionis, natomiast samochód ten, stanowiący własność Ministerstwa Gospodarki Komunalnej, zagarnął.Wobec ustaleń zaskarżonego wyroku co do darowizny samochodu, nie było możliwe uwzględnienie wniosku pozwanego na rozprawie rewizyjnej o uchylenie wyroku celem wykazania legalności nabycia samochodu przez W.