II CR 646/72

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Włodzimierza T. przeciwko Rzemieślniczej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu Budownictwa w K. i Centralnemu Związkowi Rzemieślniczych Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu Delegatura w K. na skutek wniosku Izby Rzemieślniczej w K., jako następcy prawnego pozwanego Centralnego Związku Rzemieślniczych Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu o sprostowanie sentencji wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1973 r. - oddalił wniosek.Uzasadnienie faktycznePo rozpoznaniu sprawy na Skutek rewizji powoda Sąd Najwyższy wyrokiem z 24.I.1973 r. oddalił rewizję. We wniosku z 12.IV.1973 r. Izba Rzemieślnicza, działająca jako następca prawny pozwanego - Centralnego Związku Rzemieślniczych Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu - Delegatura w K., wystąpiła o sprostowanie w sentencji tego wyroku oczywistej redakcyjnej omyłki, mającej polegać na braku zasądzenia na rzecz tego pozwanego kosztów.Brak rozstrzygnięcia w sentencji wyroku w przedmiocie zwrotu kosztów nie stanowi oczywistej omyłki w rozumieniu art. 350 k.p.c., nie mógłby więc być usunięty w trybie określonym w tym przepisie, lecz w drodze uzupełnienia wyroku, na co - niezależnie od innych argumentów - wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości treść art. 351 § 2 k.p.c. Dlatego też Sąd Najwyższy - zgodnie z dyspozycją art. 130 § 1 zdanie drugie k.p.c. - potraktował wniosek Izby Rzemieślniczej, mylnie nazwany wnioskiem o sprostowanie wyroku, jako wniosek o uzupełnienie wyroku i rozpoznał go we właściwym dla ostatnio wymienionego wniosku trybie.W myśl art. 98 § 1 k.p.c., który jako zamieszczony w przepisach ogólnych ma bezpośrednie zastosowanie również w postępowaniu rewizyjnym, do zasądzenia od przeciwnika na rzecz strony wygrywającej sprawę zwrotu kosztów procesu niezbędne jest żądanie tej strony, chyba że co innego wynika z treści art. 109 k.p.c. Strona pozwana ad 2 (nie żądała zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego w piśmie procesowym, z protokółu zaś rozprawy rewizyjnej przed Sądem Najwyższym w dniu 11.I.1973 r. nie wynika, aby żądanie takie zostało zgłoszone ustnie na rozprawie. Wobec braku żądania brak było podstawy do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy w wyroku o zwrocie kosztów postępowania rewizyjnego na rzecz pozwanego ad 2).Wymaga rozważenia, czy w stosunku do pozwanej Centrali nie zachodził obowiązek orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów z urzędu stosowanie do dyspozycji art. 109 (zdanie drugie) k.p.c. W myśl tego przepisu sąd orzeka w tym przedmiocie z urzędu, gdy strona działa bez adwokata. Pozwany ad 2) nie był wprawdzie zastąpiony przez adwokata, był jednak reprezentowany przez radcę prawnego. Z unormowań kodeksu postępowania cywilnego, zamieszczonych w szczególności w przepisach art. 89 § 1, art. 91 pkt 3, a zwłaszcza art. 99 k.p.c. widoczne jest dążenie ustawodawcy do ukształtowania pozycji procesowej radcy prawnego na równi z adwokatem. Jest to normalną i zrozumiałą konsekwencją wysokich wymagań kwalifikacyjnych, określonych m. in. w przepisach § 6 i 7 uchwały nr 533 Rady Ministrów z 13.XII.1961 r. w sprawie obsługi prawnej przedsiębiorstw państwowych, zjednoczeń oraz banków państwowych (Mon. Pol. nr 96, poz. 406).Przepis art. 109 k.p.c. obciążający sąd obowiązkiem orzeczenia z urzędu o kosztach należnych stronie działającej bez adwokata wynika z troski, której ustawodawca dał wyraz m. in. również w treści art. 5 k.p.c., o zapewnienie należytej ochrony usprawiedliwionym interesom osób, które w procesie nie korzystają z fachowej pomocy prawnej. W sytuacji, gdy strona jest zastąpiona przez wykwalifikowanego radcę prawnego, wzgląd ten nie wchodzi w rachubę. Powyższe wywody, oparte na analizie przytoczonych przepisów prawa, prowadzą do wniosku, że o zwrocie kosztów procesu należnych stronie reprezentowanej przez radcę prawnego sąd nie orzeka z urzędu, lecz na zgłoszone przez tę stronę żądanie.Skoro w postępowaniu rewizyjnym pozwana ad 2) ani nie złożyła spisu kosztów, ani nie zgłosiła wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych (art. 109 k.p.c.), należało orzec jak w sentencji postanowienia.