II CR 685/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zygmunta W. przeciwko Budowlanej Spółdzielni Pracy Remontowo-Konserwacyjnej nr 7 w K. o unieważnienie uchwały Walnego Zgromadzenia i o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 31 października 1958 r. oraz wyroku uzupełniającego z dnia 18 lutego 1959 r., zmienił oba zaskarżone wyroki w ten sposób, że zasądził od pozwanej Spółdzielni na rzecz powoda 1300 zł, poza tym powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneDecyzją rady nadzorczej z dnia 9 stycznia 1958 r., zatwierdzoną uchwałą walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z dnia 21 lutego 1958 r., powód wykluczony został ze spółdzielni za to, że od połowy września 1957 r. otworzył prywatny zakład tej samej branży, co pozwana Spółdzielnia, i wykonywał na własny rachunek roboty oraz że zatrudniał u siebie innych pracowników Spółdzielni, którzy w tym czasie byli nieobecni w pracy.W pozwie z dnia 20 marca 1958 r. powód domaga się unieważnienia tejże uchwały i zasądzenia na jego rzecz kwoty 2430,50 zł, którą następnie podwyższył do 13 146,30 zł. Powód przyznał fakt, że w okresie od 18 września od 15 listopada 1957 r. prowadził prywatny warsztat elektryczny i zatrudniał w nim dwóch pracowników pozwanej Spółdzielni wyjaśniając, że uczynił to za wiedzą zarządu pozwanej i w okresie korzystania z przysługującego mu urlopu wypoczynkowego, a następnie urlopu bezpłatnego. Z dniem 16 listopada 1957 r. powód zwrócił Wydziałowi Finansowemu kartę rejestracyjną, o czym zawiadomił zarząd pozwanej Spółdzielni, który z tego powodu nie wyciągał w stosunku do niego żadnych konsekwencji, czego dowodem jest fakt wybrania go w dniu 18 grudnia 1957 r. na członka zarządu. W tych warunkach wykluczenie, zdaniem powoda, było bezpodstawne, zwłaszcza że do dnia 28 grudnia 1957 r. pełnił on funkcje przewodniczącego rady nadzorczej. Na dochodzoną kwotę składa się wynagrodzenie za styczeń 1958 T., w którym to miesiącu wykluczenie nastąpiło, za następne trzy miesiące potrzebne do wypowiedzenia oraz za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki powództwo uwzględnił.Ustalił, że powód był współzałożycielem pozwanej spółdzielni, przez szereg lat był członkiem rady nadzorczej, a w roku 1957 pełnił funkcję przewodniczącego tejże rady. Odchodząc na urlop wypoczynkowy we wrześniu 1957 r. powód nabył w Wydziale Finansowym kartę rejestracyjną na prowadzenie robót elektrycznych i otworzył prywatny zakład. W połowie listopada 1957 r. powód zwrócił kartę rejestracyjną, o czym zawiadomił zarząd pozwanej Spółdzielni i przystąpił do pracy na stanowisku kierownika robót elektrycznych. Władze Spółdzielni nie wyciągnęły w stosunku do niego żadnych konsekwencji. Dopiero w dniu 9 stycznia 1958 r., kiedy powód przestał już pełnić funkcję przewodniczącego rady nadzorczej, rada nadzorcza wykluczyła go ze spółdzielni za to, że prowadził własne przedsiębiorstwo i zatrudniał w nim pracowników spółdzielni. Władze nadrzędne wyraziły zgodę na wykluczenie powoda. Walne zgromadzenie, do którego odwołał się powód, uchwałą z dnia 24 lutego 1958 r. utrzymało w mocy decyzję rady nadzorczej.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że wprawdzie działalność powoda niezgodna była ze statutem i "kwalifikowała się na wykluczenie go ze Spółdzielni", to jednak, skoro władze pozwanej tolerowały prowadzenie przez członków różnego rodzaju prac na własny rachunek i nie wyciągnęły w stosunku do powoda żadnych konsekwencji niezwłocznie po dowiedzeniu się, że prowadzi on prywatny zakład tej samej branży, a w końcu grudnia wybrały go nawet na członka zarządu, i z uwagi na to, że powód był jednym te współ-założycieli tejże spółdzielni, to w tych warunkach, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, należało zastosować do powoda "mniej surowe środki" aniżeli wykluczenie ze spółdzielni, zwłaszcza, że wykluczenie nastąpiło po upływie dość znacznego czasu, kiedy to powód nie prowadził już na własny rachunek przedsiębiorstwa.Sąd Wojewódzki wyraził przy tym pogląd, że władze spółdzielni z upływem określonego czasu tracą przysługujące im uprawnienia do wyciągania konsekwencji w stosunku do członków za dokonane przez nich przewinienia. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, analogia z pracowniczym stosunkiem pracy, gdzie prawo pracodawcy do natychmiastowego zwolnienia pracownika z pracy wygasa z upływem miesiąca od chwili uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy.W rewizji pozwana Spółdzielnia domaga się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa bądź jego uchylenia i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 52 ustawy o spółdzielniach oraz § 10, 12, 15 i 18 statutu spółdzielni.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach (Tekst jednolity: Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 232), wykluczenie członka może nastąpić przed rozwiązaniem spółdzielni z przyczyn i w sposób wskazany w statucie.Jako ważne przyczyny uzasadniające wykluczenie członka ze spółdzielni statut wzorcowy z 1952 r. wymieniał w § 18 m.in. nieprzestrzeganie przez członka postanowień statutu oraz działanie na szkodę spółdzielni.Obie te przesłanki zachodzą w przypadku prowadzenia przez członka spółdzielni prywatnego przedsiębiorstwa tej samej branży.Przepis § 10 statutu wyraźnie stanowi, że członkiem spółdzielni może być przy zachowaniu innych warunków każdy, kto nie posiada ani nie prowadzi przedsiębiorstwa a członkowie jego rodziny, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie, nie posiadają przedsiębiorstwa tej samej branży, co spółdzielnia.Ten zatem, kto przedsiębiorstwo posiada lub prowadzi, członkiem spółdzielni być nie może, a jeśli nabył je w czasie trwania członkostwa, podlega wykluczeniu ze spółdzielni, albowiem naruszył przez to postanowienia statutu. Prowadzenie zaś przez członka przedsiębiorstwa tej samej branży, co spółdzielnia, oznacza nadto działanie na szkodę spółdzielni, a zatem stanowi dalszą ważną przyczyną wykluczenia, niezależnie od wskazanego naruszenia przepisów statutu.Słusznie przeto Sąd Wojewódzki uznał, że istniały w sprawie niniejszej podstawy do wykluczenia powoda ze spółdzielni, skoro w czasie trwania członkostwa nabył on i prowadził przedsiębiorstwo tej samej branży, co pozwana spółdzielnia.Przytoczone natomiast przez Sąd Wojewódzki okoliczności, które, zdaniem tegoż Sądu, nie zezwalały na zastosowanie wobec powoda tak "surowego środka", nie posiadają istotnego znaczenia.To, że zarząd pozwanej Spółdzielni tolerował "prowadzenie przez członków różnego rodzaju prac na własny rachunek" i wiedział o tym, że powód prowadził takie przedsiębiorstwo, a mimo to nie wyciągnął w stosunku do niego od razu żadnych konsekwencji, świadczy jedynie o złej pracy zarządu i nienależytym wykonywaniu przez niego obowiązków statutowych, lecz wcale nie sankcjonuje niezgodnej ze statutem działalności tych członków, a wśród nich i powoda, który w tym czasie pełnił w dodatku funkcje przewodniczącego rady nadzorczej. Z tytułu pełnionej funkcji powód miał obowiązek kontrolowania całokształtu działalności spółdzielni i wydawania zarządowi zaleceń,a zatem on sam ponosił odpowiedzialność za złą pracę zarządu. Prowadząc zaś sam przedsiębiorstwo na własny rachunek dawał tym samym zły przykład innym członkom spółdzielni. Tak więc powyższe okoliczności, wbrew wnioskowi Sądu Wojewódzkiego, obciążają powoda i uzasadniają dodatkowo słuszność decyzji rady nadzorczej i uchwały walnego zgromadzenia o wykluczeniu powoda ze spółdzielni. Nietrafny jest wreszcie pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż uprawnienia władz statutowych spółdzielni (rady nadzorczej, walnego zgromadzenia) do wykluczenia członka wygasają z upływem pewnego okresu czasu od chwili dowiedzenia się o okoliczności uzasadniającej powzięcie takiej decyzji. Ani statut wzorcowy z 1952 r., ani też ustawa o spółdzielniach przepisu takiego nie zawiera i nie odsyła nawet w tym przedmiocie do przepisów regulujących pracowniczy stosunek pracy. Brak było zatem podstaw do stosowania w sprawie niniejszej w drodze analogii art. 2 ust. 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. z 1956 r. Nr 2, poz. 11).Poza tym, jak wynika z ustaleń Sądu Wojewódzkiego, powód po zwróceniu karty rejestracyjnej w listopadzie 1957 r. wykonywał w dalszym ciągu prace na własny rachunek, których przed tym nie zdążył wykonać. Zawiadomił on o tym nawet Wydział Finansowy zobowiązując się uiścić podatek. Wykluczenie zaś powoda decyzją Rady Nadzorczej nastąpiło w dniu 9 stycznia 1958 r., podczas gdy powód do 28 grudnia 1957 r. pełnił funkcje przewodniczącego rady nadzorczej.Zestawienie tych dat wskazuje na to, że pomiędzy zakończeniem przez powoda prowadzenia własnego przedsiębiorstwa, w którym zatrudniał on w dodatku w charakterze najemnych pracowników członków pozwanej spółdzielni, a wykluczeniem go ze spółdzielni wcale nie upłynął długi okres czasu.Gdy zatem Sąd Wojewódzki z niewadliwych ustaleń stanu faktycznego wysnuł błędne wnioski, przez co naruszył przepisy prawa materialnego, jakimi są przepisy statutu dla stosunków wynikających z członkostwa, zaskarżony wyrok należało zmienić i oddalić powództwo ponad uznaną przez pozwaną Spółdzielnię kwotę 1300 zł stanowiącą wynagrodzenie powoda za 20 dni stycznia 1958 r., której powodowi nie wypłacono (art. 386 k.p.c.).