II CR 77/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Gola (sprawozdawca).Sędziowie SN: M. Zakrzewska, J. Suchecki. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Roberta K. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - II Inspektoratowi w S. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 13 listopada 1987 r. oddalił rewizję. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 13 listopada 1987 r. Sąd Wojewódzki w Szczecinie zasądził od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń na rzecz Roberta K. kwotę 608.000 zł z 8% od dnia 22 maja 1987 r. Sąd Wojewódzki ustalił, że powód i jego brat Leszek B. byli współwłaścicielami samochodu ciężarowego marki "Mercedes" (...) nr rej. (...), wyprodukowanego w roku 1970, sprowadzonego do Polski z RFN w listopadzie 1984 r. Po zarejestrowaniu pojazdu w Urzędzie Miejskim w S. współwłaściciele udali się do PZU celem załatwienia formalności związanych z ubezpieczeniem tego pojazdu. Przyjęcie przez PZU pojazdu do ubezpieczenia nastąpiło w dniu 11 listopada 1987 r., przy czym powód wyraził zamiar uzyskania wszystkich rodzajów ubezpieczenia samochodu w tym także auto-casco. Pracownik PZU wydał powodowi blankiet przekazu bankowego na składkę ubezpieczeniową i poinformował go, że należy z tego tytułu uiścić kwotę 18.000 zł. Zgodnie z obowiązującymi przepisami powód uiścił połowę składki. Po okazaniu dowodu wpłaty pracownik PZU poinformował powoda, że umowa o pełnym zakresie ubezpieczenia została zawarta. Ze strony PZU działała Krystyna L. Ona to założyła kartotekę na podstawie oświadczenia powoda i przedstawionych przez niego dokumentów. Do kartoteki wpisała dane dotyczące samochodu: ciężarowy, rok produkcji 1970. W rubryce dot. rodzaju składek odnotowała składkę taryfową w wysokości 18.000 zł, obejmującą ustawowe ubezpieczenie NW, OC, AC. W dniu 26 maja 1985 r. samochód ten uległ całkowitemu zniszczeniu. Powód zgłosił szkodę do PZU, lecz strona pozwana odmówiła wypłaty odszkodowania, zasłaniając się tym, że pojazd nie podlegał ustawowemu ubezpieczeniu AC, a umowy o dodatkowe ubezpieczenie auto-casco strony nie zawarły. Wysokości należności powoda w kwocie 608.000 zł strona pozwana nie kwestionowała. Sąd Wojewódzki przyjął, że strony nie były związane umową ubezpieczenia AC, gdyż samochód, o którym wyżej mowa, nie podlegał ustawowemu ubezpieczeniu auto-casco, według zasad przewidzianych w obowiązujących wówczas "Ogólnych warunkach ubezpieczenia od uszkodzeń pojazdów samochodowych (auto-casco) jednostek gospodarki nie uspołecznionej" zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1981 r. nr GSU/4031-131/81 ze zm. Istniała natomiast możliwość zawarcia dobrowolnej umowy ubezpieczenia auto-casco. Do zawarcia takiej umowy jednak nie doszło z winy pracownika PZU. Krystyna L. powinna była pouczyć powoda, że samochód nie jest objęty ustawowym ubezpieczeniem AC, jak również zwrócić uwagę na możliwość zawarcia dodatkowej umowy w przedmiocie tego ubezpieczenia. Zamiast wszechstronnego pouczenia o możliwych rodzajach ubezpieczenia, powód uzyskał błędną informację, że pojazd jest objęty pełnym zakresem ubezpieczenia. Zaniedbanie pracownika PZU uzasadnia odpowiedzialność strony pozwanej za szkodę poniesioną przez powoda, wyrażającą się tym, co powód otrzymałby w razie zawarcia umowy ubezpieczenia auto-casco. Jako podstawę normatywną swego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki powołał art. 420 k.c. Powyższy wyrok strona pozwana zaskarżyła rewizją z wnioskiem o jego zmianę i oddalenie powództwa, względnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Jako postawę zaskarżenia powołano naruszenie art. 420 k.c. przez przyjęcie, że pracownica pozwanego swym postępowaniem wyrządziła powodowi szkodę (art. 368 pkt 1 k.p.c.). Na rozprawie rewizyjnej pełnomocnik strony pozwanej "pozostawił rozstrzygnięcie o zasadności rewizji uznaniu Sądu".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Chybiony zarzut wadliwego przyjęcia przez Sąd Wojewódzki, że powód poniósł szkodę wskutek mylnego pouczenia go przez pracownika strony pozwanej o objęciu zgłoszonego do ubezpieczenia pojazdu (samochodu ciężarowego, wyprodukowanego w roku 1970) obowiązkowym ubezpieczeniem auto-casco. Zebrany materiał dowodowy należycie rozważony przez Sąd Wojewódzki upoważniał do wniosku, że powód zmierzał do poddania samochodu przede wszystkim ubezpieczeniu auto-casco. Gdyby zatem został należycie poinformowany przez pracownika strony pozwanej o konieczności zawarcia w tym przedmiocie dodatkowej umowy, byłby to niewątpliwie uczynił. Chybione jest też powołanie się na to, że w S. wielu kierowców rezygnuje z ubezpieczenia auto-casco. Spostrzeżenie takie - nawet gdyby było prawdziwe - nie mogło podważyć zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z prawidłowych ustaleń Sądu I instancji wynikało bowiem ponad wszelką wątpliwość, a potwierdza to zebrany materiał procesowy, że powód dążył do poddania zgłaszanego pojazdu ubezpieczeniu AC, a Krystyna L. zapewniła go, iż pojazd będzie poddany tego rodzaju ubezpieczeniu. W tej sytuacji podawanie w wątpliwość tego, czy powód byłby skorzystał z możliwości zawarcia umowy "dobrowolnego" ubezpieczenia auto-casco nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Skarżący przeoczył, że Sąd Najwyższy wyjaśnił już w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz państwowych osób prawnych za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych z dnia 15 lutego 1971 r. III CZP 33/70 (OSNCP 1971, z. 4, poz. 59), że przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 k.c. są obok dalszych przesłanek, zarówno zawinione działania, jak i zaniechania funkcjonariusza państwowego. Mutatis mutandis wyjaśnienie to należy odnieść do sytuacji, gdy chodzi o odpowiedzialność państwowej osoby prawnej za szkodę wyrządzoną przez jej funkcjonariuszy (art. 420 k.c.). Inaczej mówiąc, odpowiedzialność Państwowego Zakładu Ubezpieczeń zachodzić będzie nie tylko wtedy, gdy szkoda wyrządzona zostanie wskutek działania jej pracownika, ale także wówczas, gdy pracownik zaniecha pouczenia zainteresowanego, który wykazuje niewątpliwy zamiar ubezpieczenia pojazdu nie poddanego ustawowemu ubezpieczeniu komunikacyjnemu auto-casco, o możliwości zawarcia dodatkowej umowy ubezpieczenia. W takim wypadku Państwowy Zakład Ubezpieczeń odpowiada na zasadach ogólnych za utratę przez poszkodowanego tego, co otrzymałby w razie zawarcia umowy ubezpieczenia. Ponieważ Sąd Wojewódzki trafnie dostrzegł występowanie tej przesłanki, przypisanie stronie pozwanej obowiązku naprawienia tak określonej szkody, nie kwestionowanej w toku sporu, uważać należało za uzasadnione. Skoro strona pozwana nie udowodniła powołanej podstawy zaskarżenia, a brak było podstaw, które należałoby z urzędu brać pod uwagę (art. 381 k.p.c.), Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 387 k.p.c. jak w sentencji.