II CR 78/69

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leonarda Z. przeciwko małoletniemu Markowi Z. o rozwiązanie przysposobienia, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 16 listopada 1968 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał temuż Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód Leonard Z. w pozwie z dnia 2.III.1967 r. domagał się rozwiązania stosunku przysposobienia małoletniego pozwanego Marka Z. twierdząc, że przysposobił małoletniego dnia 14.V.1963 r. za namową matki małoletniego, z którą zawarł związek małżeński dnia 2.VII. 1960 r. Małżeństwo to zostało następnie rozwiązane wyrokiem Sądu Powiatowego w Katowicach z dnia 10.V.1966 r. Zdaniem powoda nie łączy go z małoletnim pozwanym stosunek uczuciowy, przysposobienie dziecka doszło do skutku tylko dlatego, że powód zawarł z matką dziecka małżeństwo.Małoletni pozwany wnosił o oddalenie powództwa zaprzeczając, by istniały ważne powody uzasadniające rozwiązanie stosunku przysposobienia. Pozwany twierdzi, że przyczyną żądania powoda jest chęć uwolnienia się przez niego od obowiązku alimentacyjnego.Wyrokiem z dnia 16.VI.1967 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o rozwiązanie przysposobienia, dochodząc do wniosku, że brak jest ważnych powodów w rozumieniu art. 125 § 1 k.r. i op., które by uzasadniały żądanie powoda.Na skutek rewizji powoda Sąd Najwyższy uchylił wymieniony wyrok Sądu Wojewódzkiego i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 16.XI.1968 r. uwzględnił powództwo. Ustalił, że do czasu orzeczenia rozwodu powoda z matką pozwanego, tj. od dnia 15.V.1966 r., ustała w zasadzie jakakolwiek więź rodzinna między powodem a przysposobionym pozwanym.Po orzeczeniu rozwodu małżeństwa powoda z matką małoletniego pozwanego powód widział się z pozwanym może kilka razy, a potem wszelki kontakt między nimi urwał się. Pozwany wychowuje się obecnie u dziadka w M. Tam jest zameldowany i tam uczęszcza do szkoły podstawowej. Małoletni pozwany, pozbawiony kontaktu z powodem, stopniowo o nim zapomina i więź uczuciowa w stosunku do powoda wygasa. Ten stan faktyczny uzasadnia zdaniem Sądu Wojewódzkiego rozwiązanie stosunku przysposobienia. Rozwód małżeństwa powoda z matką małoletniego pozwanego i powstałe między nimi nieprzyjazne stosunki zniweczyły nie tylko wspólność rodzinną, lecz wyłączyły również możliwość rzeczywistego funkcjonowania stosunku przysposobienia.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego rozwód małżonka przysposabiającego z matką dziecka przysposobionego jest ważnym powodem do rozwiązania przysposobienia, gdyż wspólność rodzinna przestała istnieć, a więź wynikająca z przysposobienia zanikła.W konsekwencji powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki na mocy art. 125 § 1 k.r. i op. powództwo uwzględnił.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyła strona pozwana rewizją z powodu obrazy art. 125 § 1 k.r. i op., niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza przez pominięcie dowodu z zawnioskowanych przez pozwanego do protokołu rozprawy z dnia 16.XII.1968 r. świadków Tadeusza R. i Brygidy K. oraz sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez przyjęcie, że zawiniony przez powoda brak kontaktu z pozwanym stanowi ważną przesłankę rozwiązania stosunku przysposobienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 125 § 1 k.r. i op. z ważnych powodów zarówno przysposobiony, jak i przysposabiający mogą żądać rozwiązania stosunku przysposobienia przez sąd. Rozwiązanie tego stosunku nie jest jednak dopuszczalne, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro małoletniego dziecka.Rozwiązanie stosunku przysposobienia może nastąpić przede wszystkim wtedy, gdy nastąpił rozkład więzi rodzinnej wynikającej z przysposobienia pod warunkiem że dobro dziecka na tym nie ucierpi. W razie więc okazania się, że uległa rozkładowi więź rodzinna, a dobro małoletniego przysposobionego ucierpiałoby wskutek rozwiązania przysposobienia, sąd powinien oddalić powództwo o rozwiązanie stosunku przysposobienia.W tym względzie Sąd Wojewódzki sprawy należycie nie wyjaśnił. W szczególności Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 217 k.p.c. nie przeprowadził zawnioskowanych przez stronę pozwaną dowodów ze świadków T.R. i B.K., którzy mieli stwierdzić, że małoletni pozwany żywi nadal uczucie do powoda i uważa go za swego ojca. Uchybienie to może mieć wpływ na wynik sprawy. Jak to ustalił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 22.II.1954 r. I C 1669/53. (NP 1954 nr 7-8, s. 183) rozwód małżonków może być ważnym powodem (...) do rozwiązania stosunku przysposobienia wówczas, gdy wspólnota rodzinna przestaje istnieć wcześniej, zanim pomiędzy przysposabiającym a przysposobionym powstała więź osobista, odrywająca się od więzi, jaka istniała pomiędzy przysposabiającym a matką przysposobionego.Jak wynika z twierdzeń strony pozwanej pomiędzy powodem, a przysposobionym został zawiązany stosunek uczuciowy. W razie więc istnienia tego stosunku rozwiązanie przysposobienia byłoby sprzeczne z dobrem dziecka. Tym bardziej, że Sąd Wojewódzki nie przeanalizował reakcji dziecka w wypadku dowiedzenia się w razie rozwiązania przysposobienia o swoim pochodzeniu.Niezależnie od powyższego uchybienia Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 3 § 2 i 328 § 2 k.p.c. nie rozważył należycie przyczyn, które legły u podstaw żądania powoda rozwiązania stosunku przysposobienia. Jak to bowiem zeznała matka dziecka Urszula Z. powód wystąpił z tym sporem dopiero po wniesieniu przez nią przeciwko niemu powództwa o podwyższenie alimentów. Powód więc może kierować się wyłącznie względami materialnymi i dlatego wystąpił z tym sporem w celu uwolnienia się od płacenia alimentów.Również okoliczność, że powód nie utrzymuje kontaktów z małoletnim dzieckiem, wbrew wynikającym z art. 121 k.r. i op. obowiązkom, nie może prowadzić do wniosku, że zaistniały warunki do rozwiązania przysposobienia. Inne stanowisko byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w PRL (por. orz. SN z 2.VI.1953 r. 1 CR 464/53 - OSN 1954, poz. 23).Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c. nie rozważył również tej okoliczności, że sprawa adopcji dziecka przez jego dziadków, jak to wynika z zeznań św. U.Z., upadła.Wyżej przytoczone uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego skutkują uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.).