II CR 886/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa S. R. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym o ustalenie, na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach - Ośrodek w Radomiu z dnia 27 czerwca 1961 r. zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki ustalił, że roszczenie Polskich Kolei Państwowych w kwocie 63.449,40 zł, zawarte w decyzji Oddziału Drogowego Polskich Kolei Państwowych w S. z dnia 10 lutego 1961 r. w stosunku do S. R. nie istnieje.Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji orzekł w oparciu o następujące ustalenia i wnioski.Jak wynika z treści sentencji wyroku w sprawie sygn. VII K. 52/60 powód został uznany winnym spowodowania niedoboru przez to, że jako zawiadowca odcinka drogowego, nie sporządził protokołów kasacji, nie prowadził książek pozostałości materiałowych i inwentarzowych oraz nie prowadził rejestrów przychodu i rozchodu przedmiotów nietrwałych. Szkoda PKP powstała więc w związku z czynnościami służbowymi powoda i dlatego decyzja z dnia 10 września 1961 r. - w świetle § 38 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 listopada 1945 r. o służbie w przedsiębiorstwie "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 52, poz. 299) - nie znajduje podstawy prawnej. Powód ma więc uzasadniony interes w ustaleniu, że roszczenie objęte zaskarżoną decyzją nie istnieje, co nie przesądza zasadności roszczeń PKP i nie stoi mu na przeszkodzie w dochodzeniu należności na drodze sądowej, poprzez wytoczenie powództwa przeciwko S. R. Brak jest natomiast podstaw do rozpoznania decyzji z dnia 10 lutego 1961 r. pod względni merytorycznym.Powód wniósł powództwo w terminie miesięcznym a okoliczność, że uprzednio nie zaskarżył orzeczenia do II instancji jest obojętna, skoro PKP twierdzi, że decyzja pod względem merytorycznym była trafna a więc tym samym, że orzeczenie II instancji nie zmieniłoby sytuacji powoda.Rewizja strony pozwanej oparta jest przede wszystkim na zarzucie niedopuszczalności drogi sądowej (art. 371 § 1 pkt 2 i § 2 pkt 1 k.p.c.). Ponadto skarżący podnosi, iż Sąd Wojewódzki naruszył prawo materialne, a w szczególności § 39 wyżej cyt. rozporządzenia z dnia 2 listopada 1945 r. (art. 371 § 1 pkt 1 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 38 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 listopada 1945 r. o służbie w przedsiębiorstwie "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 52, poz. 299), pracownika można pociągnąć do odpowiedzialności materialnej za szkodę, wynikłą dla PKP z udowodnionej mu winy, skutkiem jego czynności służbowych. Przepisów niniejszego paragrafu nie stosuje się jednak m.in., przy dochodzeniu od pracowników niedoborów PKP, powstałych w związku z ich czynnościami służbowymi (§ 38 pkt 8). Zarządzenie o obowiązku zwrotu szkody i o jej wysokości wydaje właściwa władza (§ 38 pkt 3), pracownik może wnieść od niego odwołanie (§ 38 pkt 6). Zarządzenie władzy odwoławczej jest ostateczne w postępowaniu administracyjnym (§ 38 pkt 7). Pracownik natomiast, którego ostatecznym orzeczeniem administracyjnym zobowiązano do zwrotu szkody, może wystąpić na drodze sądowej przeciwko PKP z powództwem o ustalenie, że roszczenie PKP nie istnieje w stosunku do niego w całości lub w części (§ 39 pkt 1).Strona pozwana zastosowała w stosunku do powoda przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 listopada 1945 r. (Dz. U. Nr 52, poz. 299) i dlatego przysługuje mu prawo, przewidziane w § 39, wystąpienia na drogę sądową przeciwko PKP z powództwem o ustalenie, że roszczenie PKP nie istnieje w stosunku do niego. Okoliczność, czy zastosowanie przepisów cytowanego rozporządzenia ze strony PKP było właściwe, czy też nie, jest obojętne przy ocenie dopuszczalności drogi sądowej.Jednak żądanie powoda, wbrew odmiennemu stanowisku Sądu Wojewódzkiego, nie może być uwzględnione, gdyż powód nie odwołał się w toku instancji i tym samym nie uzyskał zarządzenia władzy odwoławczej, a tylko ono jest ostateczne w toku postępowania administracyjnego. Dopiero zaś istnienie takiego orzeczenia upoważnia do żądania na drodze sądowej ustalenia, że roszczenie PKP nie istnieje.Rozumowanie Sądu Wojewódzkiego, że skoro PKP nadal uważa swą decyzję za słuszną, to orzeczenie II instancji nie zmieniłoby sytuacji powoda, gdyby nawet uznać je za trafne, i tak nie zmienia faktu, że powód nie odwołał się i nie uzyskał ostatecznego zarządzenia administracyjnego.Wobec tego, że stan faktyczny jest niesporny w tym zakresie, nie zachodziła potrzeba uchylenia zaskarżonego wyroku i Sąd Najwyższy mógł go zmienić i orzec co do istoty sprawy (art. 386 k.p.c.).