II CR 889/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza B. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S.) o zapłatę 10.010 zł, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego P.R.L. od wyroku zaocznego Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze - Ośrodek w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 kwietnia 1955 r., uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej 7.800 zł z % od dnia 1 grudnia 1954 r. oraz koszty sporu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Zielonej Górze - Ośrodek w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania; w pozostałej części rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Kazimierz B. zawarł dnia 15 maja 1954 r. umowę z pozwanym Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. co do dzierżawy na okres 1954 r. alei owocowej. Czynsz ustalony w wysokości 800 zł w razie "sprzyjającego czasu owocowania" miał ulec podwyższeniu o 700 zł, tj. do łącznej kwoty 1.500 zł.W pozwie wniesionym do Sądu Wojewódzkiego powód twierdził, że w lipcu 1954 r. powiadomiony został przez pozwanego, iż ten odstępuje od powyższej umowy, a na zgłoszone przez niego żądanie wydania wydzierżawionej alei z zagrożeniem, że w przeciwnym razie będzie dochodził odszkodowania pozwany wyjaśnił, że czyni to na skutek uchwały Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 13 kwietnia 1954 r., która nakazała wydzierżawiać aleje owocowe spółdzielniom pracy przemysłu spożywczego. Uznając stanowisko strony pozwanej za nieuzasadnione już z tego choćby powodu, że powołana uchwała Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej ogłoszona została w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej dopiero dnia 10 czerwca 1954 r., tj. po zawarciu umowy, powód żądał zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa sumy 10.010 zł obejmującej 2.210 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych na czynsz dzierżawny, pobielenie drzew i spryskanie ich cieczą ogrodniczą przeciw owadom oraz 7.800 zł z tytułu utraconego zysku.Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze wyrokiem zaocznym z dnia 13 kwietnia 1955 r. powództwo Kazimierza B. uwzględnił.Wyrok ten wobec niezłożenia przez stronę pozwaną sprzeciwu uprawomocnił się dnia 5 maja 1955 r.W dniu 11 października 1955 r. Prokurator Generalny P.R.L. złożył od powyższego wyroku rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Zielonej Górze - Ośrodek w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywody zmierzające do wykazania, że zawarta między stronami umowa dzierżawy jako sprzeczna z treścią uchwały Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej dotknięta jest nieważnością, nie mogą odnieść skutku,Rewizja nadzwyczajna bowiem pomija w swych rozważaniach fakt, ze powyższa uchwała nie ma charakteru aktu normatywnego, lecz jest aktem administracyjnym skierowanym do oznaczonych w niej jednostek państwowych, który zaleca im określony sposób postępowania w zakresie eksploatacji owocowych drzew przydrożnych. Tym samym uchwała ta nakłada obowiązki jedynie na wymienione w niej podmioty, które obowiązane są dostosować się do jej zaleceń, nie ma zaś mocy anulowania wcześniej dokonanych przez nie czynności prawnych ani też nie może powodować nieważności takich czynności.Nie można natomiast odmówić częściowej słuszności zarzutowi naruszenia art. 345 § 2 k.p.c.Skarżący niesłusznie dopatruje się przesłanek tego uchybienia w treści dołączonego do pozwu odpisu szacunku plonów wydzierżawionej alei. Niedostateczność bowiem tego dokumentu z punktu widzenia dowodowego nie mogłaby sama przez się usprawiedliwić zarzutu naruszenia art. 345 § 2 k.p.c., skoro treść omawianego pisma nie wykazuje sprzeczności z okolicznościami faktycznymi przytoczonymi w pozwie.Niemniej jednak w związku ze zgłoszonym w pozwie roszczeniem o zwrot utraconych korzyści Sąd Wojewódzki na tle twierdzeń powoda, które obejmowały także fakt wydania przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wiążącej stronę pozwaną uchwały o obowiązku wydzierżawienia alei owocowej spółdzielni pracy, powinien był powziąć wątpliwość co do zasadności roszczenia o odszkodowanie w tej części. Zgodnie bowiem z art. 158 § 1 k.z., nakazującym określać wysokość odszkodowania "z uwzględnieniem wszelkich zachodzących okoliczności", właściwy stosunek do ochrony mienia społecznego wskazywał na obowiązek dopuszczenia przez Sąd z urzędu (art. 236 § 1 k.p.c.) dalszych dowodów, które pozwoliłyby w sposób prawidłowy ustalić, czy i w jakiej mierze przypadające powodowi odszkodowanie, poza zwrotem poniesionych wydatków, powinno obejmować także utracone korzyści. Przede wszystkim zaś nasuwała się możliwość i potrzeba dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron zarówno dla zebrania bardziej szczegółowego materiału co do okoliczności towarzyszących odstąpieniu strony pozwanej od umowy, jak i w celu uzyskania wskazówek do ewentualnego dalszego postępowania dowodowego w tym zakresie.Przytoczone wyżej uchybienia przemawiają za uwzględnieniem rewizji nadzwyczajnej, jeśli chodzi o część zaskarżonego wyroku zasądzającego 7.800 zł z 8% od dnia 1 grudnia 1954 r. i kosztami, brak natomiast podstaw do uchylenia wyroku zaocznego w pozostałej części.Z tych zasad Sąd Najwyższy na mocy art. 396 § 1, 398, 380 § 1 pkt 4), 383 i 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.