II CSK 267/16

Sygn. akt II CSK 267/16 POSTANOWIENIE Dnia 6 grudnia 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z wniosku A. D. J. przy uczestnictwie R. J. o podział majątku wspólnego, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 grudnia 2016 r., na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni oraz skargi kasacyjnej uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w Z. z dnia 8 grudnia 2015 r., sygn. akt VI Ca (…), 1) odmawia przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania; 2) znosi wzajemnie między wnioskodawczynią a uczestnikiem koszty postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wnioskodawczyni oparła na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., natomiast uczestnik na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, iż wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie ma cechować się istotnością, czyli być doniosłe z uwagi na rangę zawierającego się w nim problemu prawnego oraz jego znaczenie wykraczające poza potrzeby rozstrzygnięcia sprawy, w której wniesiono skargę. Nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., 3 II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 23 listopada 2010 r., II CSK 344/10, niepubl., z dnia 23 marca 2012 r., II PK 284/11, niepubl., z dnia 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13, niepubl. i z dnia 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, niepubl.). Wnioskodawczyni wskazała na istnienie istotnego zagadnienia prawnego sprowadzającego się do odpowiedzi na pytania, czy i na jakich zasadach w sprawie o podział majątku wspólnego podlegają rozliczeniu pożytki i inne przychody od środków pieniężnych zgromadzonych w gotówce i stanowiących majątek wspólny małżonków, za okres między ustaniem wspólności, a dokonaniem podziału majątku wspólnego, zatrzymanych po ustaniu wspólności majątkowej do wyłącznej dyspozycji przez jednego z małżonków, czy powinny być wyliczone według faktycznej wartości pożytków wykreowanych przez oszczędności stron wchodzące w skład majątku wspólnego, czy według przyjętego rynkowego miernika do wyliczenia tych pożytków i jaki to ma być miernik: wysokość oprocentowania dla lokat długoterminowych, stopa odsetek ustawowych, czy też inny miernik. Czy w sytuacji, gdy środki finansowe mogły przynieść pożytki, a małżonek rozdysponował nimi we własnym zakresie, zamiast zdeponować je na oprocentowanych lokatach bankowych pożytki mogą zostać wyliczone w oparciu o rynkowe wskaźniki. Zagadnienie prawne sformułowane przez skarżącą nie spełnia wyżej sprecyzowanych w judykaturze Sądu Najwyższego wymagań. We wniosku brak jest odniesienia do orzecznictwa Sądu Najwyższego i poglądów doktryny. Argumentacja skarżącej jest jednostronna i ogranicza się do przedstawienia własnego poglądu prawnego. Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w judykaturze przyjęto, iż w myśl art. 207 k.c. w zw. z art. 1035 k.c. i art. 46 k.r.i.o. oraz art. 686 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. w sprawie o podział majątku wspólnego sąd rozstrzyga również o pożytkach i innych przychodach ze składników stanowiących majątek wspólny małżonków. W skład majątku wspólnego, podlegającego podziałowi, wchodzą jedynie te wierzytelności, które w chwili orzekania znajdują się w posiadaniu małżonków. Natomiast, gdy małżonek zlikwidował konta bankowe, sąd powinien 4 ustalić czy ich wydatkowanie bez zgody drugiego małżonka nastąpiło na zaspokojenie potrzeb rodziny lub usprawiedliwionych potrzeb zbywcy, czy też nastąpiło ze szkodą dla drugiego małżonka. Jedynie w przypadku nieuzasadnionego zbycia i tym samym wyrządzenia drugiemu małżonkowi szkody, poszkodowanemu należy się odszkodowanie w wysokości połowy wartości środków wydatkowanych w sposób nieuzasadniony. Roszczenie z tego tytułu należy traktować analogicznie jak roszczenie z tytułu zwrotu wydatków z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 1958 r., I CR 547/58, OSNC 1959, nr 2, poz. 59, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1977 r., III CRN 31/77, OSNC 1997, nr 12, poz. 243 i z dnia 19 czerwca 2009 r., V CSK 485/08, niepubl.). Natomiast skarżącej w istocie nie chodzi o pożytki, - których ma dotyczyć prezentowane zagadnienie prawne - skoro w świetle poczynionych w sprawie ustaleń, lokaty zostały zlikwidowane, a ich wartość z chwili likwidacji rozliczona, lecz o potencjalne pożytki, które lokaty mogłyby przynosić, gdyby nie zostały zlikwidowane. Odsetki od wierzytelności są pożytkiem prawa (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1979 r., III CZP 29/79, OSN 1979, nr 11, poz. 214). Jednak w postępowaniu o podział majątku wspólnego rozliczeniu podlegają nie pożytki potencjalne (możliwe do uzyskania), lecz pożytki rzeczywiste (realnie uzyskane), od składników majątku podlegających podziałowi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2009 r., II CSK 390/08, niepubl.). Wobec wyjaśnienia w orzecznictwie Sądu Najwyższego zasad rozliczenia w sprawach o podział majątku wspólnego pożytków od wierzytelności, nie zachodzi potrzeba ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie, bez konieczności głębszej analizy, sprzeczności orzeczenia z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami albo jego wydania w wyniku oczywiście błędnej, widocznej bez głębszej analizy prawniczej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa. Natomiast skarżący przedstawiając, jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej „oczywiste naruszenie prawa” powinien wykazać kwalifikowany 5 charakter tego naruszenia (por. m. in.: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100, z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z dnia 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06, niepubl., z dnia 29 listopada 2007 r., II CSK 460/07, niepubl., z dnia 18 czerwca 2008 r., III CSK 110/08, niepubl., z dnia 2 grudnia 2011 r., III CSK 31/11, niepubl.). Zdaniem wnioskodawczyni, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i 13 § 2 k.p.c. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i nie uwzględnienie jej żądania zasądzenia od uczestnika równowartości połowy wartości nieruchomości położonej w S. przy ul. A. oraz nie zaliczenia do majątku wspólnego środków pieniężnych w kwocie 251.300 zł. Uczestnik natomiast oczywistej zasadności skargi upatrywał w naruszeniu przez Sąd Okręgowy art. 618 § 2 i 3 k.p.c., 206 w zw. z art. 60 i 65 k.c. oraz art. 45 i 46 § 1 k.r.i.o. Lektura uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie pozwala na stwierdzenie, by wykazywało ono kardynalne wady, w stopniu przemawiającym za realizacją przesłanki oczywistej zasadności skargi. Ponadto, oczywista zasadność skargi, nie może być konstruowana na kwestionowaniu podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia, co jest w postępowaniu kasacyjnym niedopuszczalne (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). Tymczasem istota zarzutów skargi, z którymi skarżący wiążą, jej oczywistą zasadność polega na kwestionowaniu poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, z których wynika, iż kwota 251.503 zł stanowiła wynagrodzenie za pracę uczestnika uzyskane po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, a zakupu nieruchomości położonej w S. przy ul. A. uczestnik dokonał za środki będące jego majątkiem osobistym. Z kolei żądania wnioskodawczyni dotyczące rozliczenia pożytków z lokat, które zostały przez uczestnika zlikwidowane po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, zostały oddalone, jako niewykazane, wobec ustalenia, iż uczestnik zadysponował tymi środkami na zaspokojenie potrzeb rodziny i niewykazanie przez wnioskodawczynię, możliwości i zasad rozliczenia pożytków z lokat, oraz podzielenia przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych i 6 oceny dowodów dokonanej przez Sąd Rejonowy (k. 1197-1198 i k. 1279-1292). Z motywów zaskarżonego orzeczenia nie wynika, by Sąd Okręgowy wbrew treści art. 618 § 2 i 3 k.p.c., nie dokonał oceny roszczeń uczestnika, zgłoszonych w sprawie o podział majątku wspólnego (w zakresie wymienionym w art. 618 § 1 k.p.c.), odsyłając go do innego postępowania, a zarzut ten nie został objęty podstawami skargi. Przyczyną nie uwzględnienia kwoty 143.200 zł uzyskanej przez wnioskodawczynię z tytułu wyłącznego korzystania z gabinetu dentystycznego, były te same przyczyny, które stanęły u podstaw nie uwzględnienia wniosku o rozliczenie kwoty 268.500 zł z tytułu wyłącznego korzystania przez uczestnika z nieruchomości w K., a z motywów rozstrzygnięcia nie wynika, by Sądowi Okręgowemu można było przypisać rażące naruszenie prawa, w ustalonym przez ten Sąd i wiążącym Sąd Najwyższy stanie faktycznym. Z uzasadnień wniosków o przyjęcie skarg do rozpoznania wynika, iż skarżący oczekują w istocie od Sądu Najwyższego oceny podstaw skargi w ramach instytucji „ przedsądu”, co jest niedopuszczalne. Natomiast zapoznanie się z argumentacją wniosków nie pozwala na stwierdzenie, by doszło do widocznego od razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez głębszych analiz, kwalifikowanego naruszenia prawa, w wyniku, którego, zapadło orzeczenie oczywiście wadliwe. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia obu skarg do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), o kosztach postępowania kasacyjnego orzekając na podstawie art. 100 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 i 13 § 2 k.p.c. jw