II CSK 377/14

Sygn. akt II CSK 377/14 POSTANOWIENIE Dnia 2 grudnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Henryk Pietrzkowski w sprawie z wniosku M. P. przy uczestnictwie Gminy Miasto K. o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 2 grudnia 2014 r., na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt VII Ca […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki postępowania kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni oraz usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie ujawniły się przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności przemawiające za przyjęciem skargi do rozpoznania. Pełnomocnik wnioskodawczyni M. P. w skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 9 stycznia 2014 r. wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania oparł na przesłance wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. We wniosku sformułowano następujące pytanie: „czy posiadacz zależny wydzielonej części składowej nieruchomości gruntowej (budynku mieszkalnego) może być jednocześnie posiadaczem samoistnym pozostałych części składowych tej samej nieruchomości”. Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego wymaga przedstawienia problemu o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 października 2001 r., I PKN 129/01, OSNP 2003, nr 18, poz. 436). W postanowieniu z 23 marca 2012 r., II PK 284/11 (Lex nr 1214575), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zagadnieniem prawnym jest zagadnienie, które wiąże się z określonym przepisem prawa materialnego lub procesowego względnie uregulowaniem prawnym, których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych 3 podobnych spraw. Wskazanie na zagadnienie prawne uzasadniające wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez jego sformułowanie jako problemu prawnego wymagającego rozstrzygnięcia, określenie przepisów prawa, w związku z którymi powstało i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do rozważenia, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne”. Nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy w pewnej kwestii wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu. Trzeba przy tym uwzględnić, że skarga kasacyjna wnoszona jest w konkretnej sprawie, a ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy przy jej rozpoznaniu byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym, czy wątpliwościami prawnymi i pozwalać na ich rozstrzygnięcie. Pomijając wadliwość metodologiczną uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania w świetle art. 47 k.c., należy zauważyć, że nie jest ono kompatybilne z okolicznościami, które przesądziły o oddaleniu apelacji wnioskodawców. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przedmiotem zasiedzenia może być zarówno nieruchomość gruntowa, jak i jej fizycznie wydzielona część (np. działka gruntu), a także udział w prawie własności, czyli tzw. idealna część nieruchomości (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1978 r., III CZP 96/77, OSNC 1978, nr 11, poz. 195 oraz uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2009 r., III CSK 229/08, nie publ.). W takiej sytuacji oczywiste jest, że przesłanki zasiedzenia - w tym charakter posiadania – są badane indywidualnie w odniesieniu do przedmiotu objętego wnioskiem w konkretnej sprawie. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wnosiła o stwierdzenie, że nabyła przez zasiedzenie działki o numerach […]/1, […]/3 i część działki […]/2. Przyczyną nieuwzględnienia wniosku było ustalenie 4 przez sądy obu instancji, że posiadanie wnioskodawczyni nie miało przymiotu samoistności. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że dla oceny rodzaju posiadania ma znaczenie, czy posiadacz objął rzecz w posiadanie z woli właściciela i na zasadach przez niego określonych, czy też niezależnie od woli właściciela, lub nawet wbrew jego woli czy świadomości. Objęcie rzeczy w posiadanie za zgodą właściciela (nawet tylko dorozumianą) i posiadanie jej w zakresie określonym lub tolerowanym przez właściciela, świadczy z reguły o posiadaniu zależnym, choćby posiadacza z właścicielem nie łączył żaden stosunek prawny. Posiadacz włada wtedy rzeczą "jak" osoba mająca prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą i zgodnie z art. 336 k.c. jest posiadaczem zależnym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2012 r., I CSK 360/11, nie publ.). Poprzednik prawny wnioskodawczyni zajął przedmiotową nieruchomość na zasadzie dzierżawy, za zgodą właściciela nieruchomości. Władanie podporządkowane posiadaniu samoistnemu innej osoby, oparte na użytkowaniu, najmie, dzierżawie lub innym prawie, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą jest posiadaniem zależnym (art. 336 in fine k.c.) (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r., III CSK 103/13, nie publ.). Zgodnie z art. 337 k.c. właściciel nie traci swego posiadania samoistnego przez to, że oddaje rzecz drugiej osobie w posiadanie zależne (por. m. in. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2007 r. I CSK 300/07). Na marginesie trzeba zaznaczyć, że niezależnie od powyższej oceny – nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że posiadanie wnioskodawczyni miało charakter posiadania samoistnego – sąd odwoławczy wskazał, że wniosek i tak nie mógłby zostać uwzględniony, gdyż nie upłynął trzydziestoletni termin zasiedzenia (art. 172 § 2 k.c.). Nie bez znaczenia jest okoliczność, że decyzją z dnia 3 grudnia 1990 r. wojewoda […] stwierdził nabycie własności działki nr […] ex lege nieodpłatnie przez Gminę Miasto K.. W kolejnych latach gmina manifestowała swoje władztwo, m.in. wypowiadając wnioskodawczyni umowę najmu w 2006 r. (do czego ostatecznie jednak nie doszło). 5 Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). Na wniosek uczestnika zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną Sąd Najwyższy orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz § 6 pkt 7 w zw. z § 13 ust. 4 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). [aw]