II CSK 378/17

Sygn. akt II CSK 378/17 POSTANOWIENIE Dnia 30 listopada 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marta Romańska w sprawie z powództwa E.T., T.T. następczyń prawnych X.T. przeciwko M.R., M.S., L.K. i K.H. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 listopada 2017 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanej M.R. od wyroku końcowego Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 listopada 2016 r., sygn. akt I ACa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) zasądza od pozwanej M.R. na rzecz powódki T.T. kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do 2 rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Pozwana we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołała się na potrzebę wyjaśnienia zagadnień prawnych oraz dokonania wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). Zarówno przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w niniejszej sprawie, jak i ich uzasadnienie były - mimo pewnych różnic stylistycznych - tożsame z podniesionymi w sprawie II CSK 377/17, dotyczącej wyroku częściowego wydanego przez Sąd Apelacyjny. Zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. ma mieć poważny, istotny i uniwersalny charakter. Powinno wywoływać zasadnicze kontrowersje lub rozbieżne oceny prawne, o których Sąd Najwyższy nie miał okazji jeszcze się wypowiedzieć. Rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego powinno być konieczne nie tylko dla wydania prawidłowego orzeczenia w sprawie, w której wniesiona została skarga kasacyjna, ale i dla rozwoju judykatury. Skarżący oprócz sformułowania zagadnienia powinien przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których zagadnienie powstało. Zagadnienie istotne z uwagi na wagę przedstawionego przez skarżącego problemu dla systemu prawa nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć wyłącznie uzyskaniu odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w sprawie, w której skarga została wniesiona (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14). Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga oznaczenia przepisu mającego być źródłem wątpliwości interpretacyjnych, wskazania na ich rodzaj i źródło, ale przede wszystkim wykazania, że istnieją, co wiąże się z koniecznością przytoczenia odmiennych wypowiedzi orzecznictwa lub doktryny dotyczących przepisu mającego podlegać wykładni. Chodzi w tym przypadku o rozbieżne wypowiedzi w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a jeśli przepis nie był wykładany przez 3 Sąd Najwyższy, to rozbieżne wypowiedzi sądów powszechnych, lecz nie sądów pierwszej i drugiej instancji w tej samej sprawie, gdyż sąd drugiej instancji powołany jest do tego, by korygować uchybienia sądu pierwszej instancji (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2003 r., I PK 577/02, OSNAPiUS 2003, nr 15, poz. 1). Pozwana sformułowała zagadnienie na gruncie art. 999 k.c., które przedstawiła jako pytanie, czy osoby będące spadkobiercami testamentowymi i zobowiązanymi z tego tytułu do zachowku, które byłyby powołane do spadku po tym samym spadkobiercy z mocy ustawy mogą skorzystać z dobrodziejstwa art. 999 k.c. i ograniczyć swoją odpowiedzialność za zachowek do wysokości nadwyżki przekraczającej należny im zachowek, który nabyliby dziedzicząc z ustawy. Skarżąca utrzymuje, że na postawione pytanie brak jest jednoznacznej odpowiedzi w orzecznictwie, ale zasady wykładni powołanego przepisu są też objaśniane w literaturze prawniczej. Wbrew zarzutowi skarżącej podniesionemu w uzasadnieniu wniosku Sąd Apelacyjny nie pominął zupełnie rozważań odnośnie do stosowania art. 999 k.c. w ustalonych okolicznościach sprawy, a po stwierdzeniu, że pozwani nie przedstawili dotąd wyliczeń, z których by wynikała konieczność odwołania się do tego przepisu przy ocenie wysokości roszczeń dochodzonych przez powodów, przedstawił obliczenia, z których wynika niezasadność obrony pozwanych z odwołaniem się do art. 999 k.c. Odnośnie do art. 5 k.c., skarżąca stwierdziła, że przepis ten nie rodzi wątpliwości w postaci istotnych zagadnień prawnych, ale w interesie publicznym ma być wyjaśnienie choćby niektórych wątpliwości dotyczących obniżenia wysokości kwoty należnej z tytułu zachowku. Skarżąca przywołała przy tym okoliczności przytaczane przez pozwanych w toku postępowania w sprawie i sformułowała wątpliwości, czy dostatecznie uzasadniają one obniżenie zasądzonych od nich zachowków. Tego rodzaju wątpliwości i ich umotywowanie nie mają cech zagadnienia prawnego w rozumieniu wskazanym wyżej. Sprowadzają się bowiem do problemów z subsumpcją faktów pod przepis prawa, w świetle którego powinny być ocenione. 4 Skarżąca powołała się także na potrzebę wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy, od jakiej daty należą się uprawnionemu odsetki od kwoty zasądzonej przez sąd tytułem zachowku. Te problemy zostały zreferowane i przeanalizowane przez Sąd Apelacyjny orzekający w sprawie, który miał na uwadze zarówno pogląd o tym, że roszczenie o zapłatę zachowku - jako bezterminowe - staje się wymagalne już po wezwaniu zobowiązanego do jego zapłaty, jak i pogląd, że nie sposób mówić o wymagalności świadczenia z tytułu zachowku przed określeniem jego wysokości w orzeczeniu sądowym. Forsując w skardze kasacyjnej podgląd o konieczności powiązania daty naliczana odsetek od świadczenia zasądzonego tytułem zachowku z datą wydania orzeczenia (obliczenia wysokości należnego uprawnionemu zachowku przez sąd) skarżąca nie bierze pod uwagę, że roszczenie o zachowek nie musi być przecież dochodzone przed sądem. Roszczenie to - tak samo, jak każde roszczenie mające źródło w przepisie prawa - nie tylko może, ale nawet powinno być zaspokojone dobrowolnie, poza procesem. Przedłużające się postępowanie w tym samym stopniu godzi w interesy zobowiązanych do zachowku, co uprawnionych do niego. Wskazanie na datę, od której należy określić moment naliczania odsetek od kwoty zasądzonej tytułem zachowku musi uwzględniać i tę kategorię okoliczności. Na gruncie art. 382 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. skarżąca nie sformułowała żadnego zagadnienia ani wątpliwości interpretacyjnych, a jedynie zgłosiła zarzuty co do sposobu jego zastosowania w sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. oraz - co do kosztów postępowania - art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. poz. 1804 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu. jw