II CSKP 557/24

II CSKP 557/24 POSTANOWIENIE 12 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze na posiedzeniu niejawnym 12 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej B. S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 17 lutego 2023 r., I ACa 1094/22, w sprawie z powództwa K. L. i D. L. przeciwko B. S.A. w W. o zapłatę i ustalenie, 1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2024 r., I CSK 2404/23, i odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od B. S.A. w W. łącznie na rzecz D. L. i K. L. 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia zobowiązanemu. (G.G.) II CSKP 557/24 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 28 lipca 2022 r., I C 570/21, Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił nieistnienie między stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu oraz zasądził od pozwanego banku łącznie na rzecz powodowych kredytobiorców 112 910,94 zł i 21 825,50 franków szwajcarskich (CHF) z odsetkami z tytułu zwrotu spłaconych rat kapitałowo-odsetkowych oraz oddalił powództwo w pozostałej części. Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację pozwanego banku. Sąd drugiej instancji ustalił, że 10 października 2006 r. powodowie zawarli z pozwanym bankiem umowę kredytu w wysokości 252 500,00 zł, indeksowanego kursem CHF. Po wypłaceniu kredytu w czterech transzach suma ta została przeliczona na CHF kursem kupna według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w banku w dniu wypłaty danej transzy kredytu. Kredytobiorca zobowiązał się spłacić w złotych, w 348 miesięcznych ratach, wyrażoną w CHF sumę kredytu z odsetkami z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w banku w dniu płatności raty kredytu. Strony 26 października 2016 r. zawarły aneks do umowy przewidujący, że raty kredytu będą mogły być spłacane w CHF i precyzujący, że kurs wymiany walut obcych w tabeli kursowej banku będzie ustalany przynajmniej raz dziennie każdego dnia roboczego w oparciu o tzw. kurs bazowy podawany na stronie serwisu Reuters i może różnić się od kursu bazowego do 10%. Od 14 października 2010 r. do 19 października 2016 r. kredytobiorcy uiścili na rzecz banku 112 910,94 zł, a po zawarciu aneksu od 20 października 2016 r. do 17 maja 2021 r. 21 825,50 CHF tytułem rat kredytu. Sąd Apelacyjny uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron, lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Ze względu na II CSKP 557/24 3 niedookreślenie kursu koniecznego do stosowania indeksacji Sąd drugiej instancji uznał za nieważne wszystkie postanowienia umowy dotyczące indeksacji. Umowa jest nieważna w całości, ponieważ nie może nadal obowiązywać bez kwestionowanych warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. Sąd Apelacyjny wskazał, że konsekwencją nieważności umowy jest przyjęcie zasadności żądania zwrotu kwot, jakie kredytobiorcy świadczyli w jej wykonaniu (art. 405 w zw. z art. 410 k.c.). Wobec skutecznego skorzystania przez kredytobiorców z mechanizmów ochrony konsumenckiej, przewidzianych w art. 3851 § 1 k.c., odpadła podstawa prawna wzajemnych świadczeń, a co za tym idzie - świadczenia obu stron spełnione w oparciu o nieważną umowę stały się nienależne. Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych: 1) jaki wpływ na status konsumenta ma prowadzenie przez kredytobiorcę działalności gospodarczej już w dacie zawarcia umowy, a następnie kontynuowanie jej pod adresem kredytowanej nieruchomości; 2) jaki wpływ na zakres ochrony konsumenckiej powinna mieć okoliczność, że z uwagi na posiadanie przez kredytobiorców w dacie zawarcia umowy wyższego wykształcenia prawniczego i ekonomicznego oraz ich doświadczenia zawodowego w urzędzie skarbowego posiadali oni wystarczające wykształcenie i doświadczenie życiowe, aby zdawać sobie sprawę z istotnych cech umowy oraz związanych z nią ryzyk; 3) czy zasądzając na rzecz kredytobiorcy świadczenie w CHF sąd powinien zastosować ujemną waloryzację, czy zastosować kurs średni NBP z daty płatności poszczególnych rat lub określić uczciwy sposób przeliczania spłaconych w walucie obcej rat, uwzględniający rzeczywiste koszty poniesione przez kredytobiorcę w ramach spłaty poszczególnych rat oraz zmiany wartości pieniądza na przestrzeni czasu; 4) jak w świetle uchwały Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, oznaczyć termin wymagalności roszczeń kredytobiorcy w sytuacji, gdy sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał za prawidłowe zasądzenie odsetek za opóźnienie od dnia następnego po doręczeniu wezwania do zapłaty podczas gdy II CSKP 557/24 4 żądanie główne kredytobiorców dotyczyło tzw. „odfrankowienia" umowy, a zatem bank przed pouczeniem kredytobiorców o skutkach unieważnienia umowy nie był świadom ich intencji, co do dalszego obowiązywania umowy; 5) czy w przypadku stwierdzenia przez sąd powszechny, że klauzule określające kurs walutowy, stosowany do określenia wysokości świadczenia stron w walucie krajowej, zawarte w umowie kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych, sąd krajowy poprzez zastosowanie przepisów prawa cywilnego dotyczących wykładni oświadczeń woli oraz treści czynności prawnych powinien uzupełnić stosunek prawny umowy kredytu treścią wynikającą z przepisów prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, jeżeli operacja ta zrealizuje cel art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i przywróci faktyczną równowagę między stronami np. poprzez odwołanie do kursu średniego NBP do rozliczeń stron na podstawie art. 358 § 2 k.c., bądź art. 69 ust. 3 pr.bank., ewentualnie art. 24 ustawy o NBP, art. 41 ustawy Prawo wekslowe lub poprzez wykładnie oświadczeń woli stron na podstawie art. 65 k.c.; 6) czy podejmując decyzję powyższą Sądy powinny brać pod uwagę konieczność zachowania proporcjonalności pomiędzy wagą naruszenia i jej potencjalnymi skutkami a konsekwencjami dla obu stron przyjętego przez Sąd rozwiązania, w szczególności w kontekście zasady równości prawa, proporcjonalności - adekwatności konsekwencji dla stron do rzeczywistej wagi stawianych bankowi zarzutów, zgodności z zasadami współżycia społecznego. Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany bank wskazał także, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851 § 1 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c.: 1) czy przesłankę „rażącego naruszenia interesu konsumenta" należy utożsamiać wyłącznie z samą nierównowagą praw i obowiązków stron umowy, czy też należy uwzględniać ekonomiczny wymiar interesu konsumenta, w szczególności poprzez dokonanie oceny wyraźnej finansowej korzystności kredytu indeksowanego, w czasie zawierania umowy, w porównaniu do kredytu złotowego, również dostępnego kredytobiorcom wyrażającą się perspektywą spłacania ewidentnie niższych rat kredytu indeksowanego; II CSKP 557/24 5 2) czy interpretację pojęcia „postanowienie umowy” należy rozumieć rozszerzające i obejmować nim automatycznie całą klauzulę uznaną za abuzywną, nawet, jeśli faktycznie zarzut abuzywności dotyczy tylko jednego z unormowanych w danym postanowieniu aspektów, czy też zakres niezwiązania postanowieniem w rozumieniu art. 3851 § 1 powinien zostać ograniczony wyłącznie do tej części postanowienia i tego aspektu, który był przedmiotem badania pod względem abuzywności i niewątpliwie był objęty zgodnym zamiarem i świadomością konsumenta zawierającego umowę. Skarżący wniósł również o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na jej oczywistą zasadność albowiem Sąd drugiej instancji nie uwzględnił podniesionego przez bank w toku postępowania apelacyjnego zarzutu zatrzymania. Postanowieniem z 9 maja 2024 r., I CSK 2404/23, Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Zarzut bezpodstawnego oddalenia zarzutu zatrzymania nie jest oczywiście uzasadniony. Już po przyjęciu skargi do rozpoznania Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23, (OSNC 2025, nr 3, poz. 25), uznał, że prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Z argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu uchwały wynika, że również brak możliwości potrącenia w konkretnej sprawie nie oznacza przysługiwania prawa zatrzymania. Wręcz przeciwnie, Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, że uprawnienia prawokształtujące w postaci potrącenia i zatrzymania nie mogą pozostawać w zbiegu, ponieważ zakres ich zastosowania jest rozłączny. W przypadku świadczeń jednorodzajowych zastosowanie znajdzie potrącenie, a w przypadku świadczeń różnorodzajowych – prawo zatrzymania. Ponadto Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025, nr 11, poz. 98), uznał, że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c. II CSKP 557/24 6 2. Pozostałe zagadnienia, podniesione we wniosku o przyjęcie zarówno jako zagadnienie prawne jak i potrzeba wykładni, nie uzasadniały wniosku już w chwili wydania postanowienia z 9 maja 2024 r. Odpowiedź na pierwsze z zagadnień prawnych podniesionych we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania jest oczywista. Samo prowadzenie przez kredytobiorcę działalności gospodarczej, a następnie kontynuowanie jej pod adresem kredytowanej nieruchomości, nie oznacza, że umowa kredytu została zawarta w zakresie tej działalności gospodarczej. Szereg rodzajów działalności gospodarczej może być prowadzonych w lokalu mieszkalnym, w którym przedsiębiorca mieszka. Wiele rodzajów działalności może być prowadzonych u klienta, a wówczas adres zamieszkania przedsiębiorcy, wskazywany jako adres działalności gospodarczej, służy jedynie możliwości doręczania przedsiębiorcy korespondencji związanej z jego działalnością. Tego rodzaju działalnością było prowadzenie firmy sprzątającej przez kredytobiorcę. O statusie konsumenta decyduje brak związku danej czynności z działalnością gospodarczą, a nie to, czy taka działalność jest w ogóle prowadzona i pod jakim adresem. Bez znaczenia jest wiedza danej osoby co do przysługujących jej praw lub co do materii, której dotyczy transakcja z przedsiębiorcą. Konsumentem w stosunku do banku jest każdy kredytobiorca zaciągający kredyt poza zakresem swojej działalności gospodarczej, nawet jeżeli jego doświadczenie i wykształcenie wskazuje, że może lepiej od banku zdawać sobie sprawę z zagrożeń związanych z danym rodzajem kredytu. Przy tym Sąd odwoławczy, jako postanowienia niedozwolone wskazał postanowienia o stosowaniu kursów ustalonych przez bank, co nie ma związku z wykształceniem kredytobiorców. Nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego kwestia wymagalności roszczeń kredytobiorców. Bank został wezwany do zwrotu nienależnie pobranych rat kredytu i tym samym kredytobiorcy w sposób jasny przedstawili swoje stanowisko dotyczące skutków nieważności umowy. Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż: 1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie II CSKP 557/24 7 prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów; 2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej. W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank. Kurs walut obcych ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank. wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to, iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone, a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone. Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako współokreślające wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne świadczenie kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1 k.c., lecz tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w sposób jednoznaczny. Utrwalona jest rozszerzająca wykładnia tego warunku jako obejmującego nie tylko tekst warunku (jest jasne, co znaczy stosowanie kursu ogłoszonego przez bank), lecz także mechanizm działania tego warunku. Problemów prawnych nie budzi też to – wobec treści art. 3851 § 1 i 2 k.c. – które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne, tj. tylko klauzula kursowa czy także klauzula ryzyka walutowego. Skoro będąc związanym uchwałą SN z 25 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie nie mógł uznać umowy kredytu za ważną, bezprzedmiotowe jest rozważanie abuzywności części umowy w postaci mechanizmu indeksacji. II CSKP 557/24 8 3. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego i art. 3989 k.p.c. zmienił postanowienie z 9 maja 2024 r., I CSK 2404/23 i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (G.G.) [a.ł]