II CZ 36/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Sychowicz (spr.).Sędziowie SN: B. Bladowski, Ł. Grygołajtys.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 21 marca 1989 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Sławomira Ł. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w C. o odszkodowanie na skutek zażalenia powoda na postanowienie zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia 19 grudnia 1988 r. sygn. akt I C (...)postanawia:odrzucić zażalenie.Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kwoty 600.000 złotych z odsetkami tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.Pozwany nie uznał powództwa i wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu.Powód został zwolniony od kosztów sądowych i ustanowiono dla niego adwokata z urzędu. Ten wniósł o zasądzenie kosztów procesu na rzecz powoda, a w przypadku oddalenia powództwa - o zasądzenie na rzecz Zespołu Adwokackiego Nr 1 w S. kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.Sąd Wojewódzki w S. wyrokiem z dnia 19 grudnia 1938 r.:1)zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 50.000 złotych z odsetkami,2)oddalił powództwo w pozostałej części,3)zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu i4)odstąpił od obciążania powoda kosztami sądowymi.Te dwa ostatnie rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki uzasadnił, powołując przepisy art. 100 k.p.c. i art. 11 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.Adwokat ustanowiony dla powoda z urzędu w odwołaniu nazwanym "zażaleniem na orzeczenie o kosztach sądowych" zarzucił, iż Sąd Wojewódzki mimo złożenia stosownego wniosku nie zasądził na rzecz Zespołu Adwokackiego Nr 1 w S. kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu i wniósł o "uchylenie w tej części wyroku" i zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz Zespołu Adwokackiego Nr 1 w S. kwoty 9.500 złotych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wydanym w sprawie wyrokiem Sąd Wojewódzki nie orzekł w przedmiocie poniesienia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Orzeczenie także nie zostało też wydane w sprawie w formie odrębnego postanowienia. Wprawdzie w wyroku zawarte zostały orzeczenia o kosztach procesu i o kosztach sądowych, ale orzeczenie w przedmiocie poniesienia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i orzeczenia o kosztach procesu oraz o kosztach sądowych są to różne orzeczenia. Podstawę wydania każdego z tych orzeczeń stanowią inne przepisy. Podstawą orzeczenia o kosztach procesu są bowiem przepisy art. 93 i nast. k.p.c., podstawą orzeczenia o kosztach sądowych - przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110) i przepisy wykonawcze do tej ustawy, a podstawą orzeczenia w przedmiocie kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu są przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. w sprawie zasad ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 51, poz. 230). Co prawda stosownie do zdania drugiego § 7 powołanego rozporządzenia do orzekania o kosztach nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - z wyjątkiem wynikającym ze zdania pierwszego tego paragrafu - stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu w sprawach cywilnych lub karnych, ale odesłanie to nie niweczy odrębności - w porównaniu do orzeczenia o kosztach procesu - orzeczenia w przedmiocie kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Na odrębność każdego z wymienionych wyżej orzeczeń wskazuje ich przedmiot. Tak więc przedmiotem orzeczenia o kosztach procesu jest rozstrzygnięcie między stronami procesu o poniesionych przez te strony kosztach procesu, tj. kosztach niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 k.p.c.). Przedmiotem orzeczenia o kosztach sądowych jest obciążenie strony na rzecz Skarbu Państwa nie uiszczonymi w sprawie kosztami sądowymi, tj. opłatami sądowymi (wpisem i opłatą kancelaryjną) i zwrotem wydatków tymczasowo pokrytych przez Skarb Państwa (art. 11 i 12 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Natomiast przedmiotem orzeczenia w przedmiocie nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz zespołu adwokackiego lub adwokata wykonującego zawód indywidualnie kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (§ 1 i nast. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r.).Jeżeli sąd, nawet orzekając o kosztach procesu i kosztach sądowych, nie orzekł o kosztach nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, to ze względu na brak substratu zaskarżenia nie przysługuje zażalenie w tym przedmiocie. Zażalenie takie podlega przeto odrzuceniu (art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 372 k.p.c.).W myśl § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. w sprawie zakończonej w postępowaniu sądowym orzeczenie o kosztach nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wydaje sąd, który wydał orzeczenie kończące postępowanie. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powinno być zawarte w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, bowiem skoro kwestii tej nie rozstrzyga powołane wyżej rozporządzenie, znajduje w tym zakresie zastosowanie - stosownie do § 7 zdanie 2 tego rozporządzenia - przepis art. 108 § 1 k.p.c., według którego sąd rozstrzyga o kosztach procesu w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy kosztami procesu został obciążony przeciwnik strony, której koszty udzielenia pomocy prawnej z urzędu nie zostały opłacone. Z § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. wynika, że wówczas o kosztach nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu sąd orzeka po wykazaniu bezskuteczności egzekucji prowadzonej stosownie do art. 122 k.p.c. Z istoty rzeczy może to zaś mieć miejsce dopiero po wydaniu orzeczenia kończącego sprawę w instancji. Wyjątek ten nie zachodzi jednakże w rozpoznawanej sprawie.W razie braku w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji rozstrzygnięcia o kosztach nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu adwokat tej strony ustanowiony z urzędu może - jeżeli nie zachodzi wyżej wskazana wyjątkowa sytuacja wynikająca z § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. - w terminie określonym w art. 351 § 1 k.p.c. złożyć wniosek o uzupełnienie orzeczenia w tym przedmiocie. Stosownie do art. 351 § 2 i 3 k.p.c., które to przepisy znajdują w tym wypadku odpowiednie zastosowanie (§ 7 zdanie drugie powołanego rozporządzenia), wniosek taki sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym i orzeczenie uzupełniające wyrok zapada wówczas w postaci postanowienia.Należy ponadto zauważyć, że złożony przez adwokata ustanowionego z urzędu dla powoda wniosek o zasądzenie na rzecz zespołu adwokackiego kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu nie zawiera wymaganego przez § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. oświadczenia, że koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Bez usunięcia tego braku wniosek nie mógłby więc zostać uwzględniony.Stosownie do tego co wyżej powiedziano, Sąd Najwyższy na podstawie art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 372 k.p.c. i art. 375 k.p.c. postanowił jak w sentencji.