II CZ 71/19

Sygn. akt II CZ 71/19 POSTANOWIENIE Dnia 13 grudnia 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Paweł Grzegorczyk (sprawozdawca) SSN Marta Romańska w sprawie z powództwa P. K. i M. K. przeciwko M. K. i D. K. z udziałem interwenienta ubocznego po stronie powodowej - Gminy C. o eksmisję, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 grudnia 2019 r., zażalenia pozwanego M. K. na wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt II Ca (…), oddala zażalenie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 15 września 2017 r. Sąd Okręgowy w P. uchylił wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 30 września 2016 r. oddalający powództwo P. K. i M. K. przeciwko M. K. i D. K. o opróżnienie lokalu mieszkalnego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy przyjął, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie, jednak z przyczyn formalnych nie mógł zmienić zaskarżonego wyroku i orzec w przedmiocie zgłoszonego roszczenia. Podniósł, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym 2 zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (jedn. tekst: Dz. U. z 2019 r., poz. 1182, dalej – „u.o.l.”) w związku z art. 195 k.p.c. Sąd Rejonowy miał obowiązek wezwać małoletnie dzieci pozwanych, zajmujące lokal mieszkalny, do wzięcia udziału w sprawie, ponieważ po stronie pozwanej zachodziło współuczestnictwo konieczne. Sąd zaniechał tej czynności, a uchybienie to nie mogło zostać usunięte na etapie postępowania apelacyjnego, gdyż w postępowaniu apelacyjnym przepisy art. 194-196 k.p.c. nie mają zastosowania. Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył zażaleniem pozwany M. K., zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. Postanowieniem z dnia 11 maja 2018 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego i zniósł postępowanie apelacyjne. Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Okręgowy trafnie uznał, iż zachodziła podstawa do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. Stwierdził jednak z urzędu, że doszło do nieważności postępowania apelacyjnego w następstwie pozbawienia możliwości obrony Gminy C., działającej w charakterze interwenienta ubocznego, co uzasadniało uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i zniesienie postępowania apelacyjnego. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 19 marca 2019 r. uchylił zaskarżony apelacją wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy ponownie odwołał się do art. 15 ust. 1 u.o.l., zwracając uwagę, że w okolicznościach sprawy po stronie pozwanej zachodziło współuczestnictwo konieczne pozwanych i ich małoletnich dzieci zajmujących z nimi lokal mieszkalny. Sąd Rejonowy zaniechał wezwania małoletnich dzieci pozwanych do udziału w charakterze pozwanych, jak tego wymagał art. 195 k.p.c. Uchybienie to nie mogło zostać usunięte w postępowaniu apelacyjnym, ponieważ przepisy art. 194-196 k.p.c. nie mają zastosowania na tym etapie postępowania. Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył ponownie zażaleniem pozwany M. K., zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. i wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. 3 Sąd Najwyższy zaważył, co następuje: Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie złożone na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. bada, czy sąd drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 386 § 2 i 4 k.p.c., tj. czy okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji, mieszczą się w kręgu sytuacji stanowiących podstawę wydania orzeczenia kasatoryjnego. Poza zakresem oceny pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska co do meritum wyrażonego przez sąd drugiej instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41, z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54 i z dnia 17 stycznia 2013 r., III CZ 2/13, niepubl.). Wydając zaskarżony zażaleniem wyrok Sąd Okręgowy przyjął, że w postępowaniu jako współuczestnicy konieczni po stronie pozwanej winny wziąć udział małoletnie dzieci pozwanych, zajmujące z nimi sporny lokal, a Sąd Rejonowy miał obowiązek wezwać dzieci pozwanych do udziału w postępowaniu na podstawie art. 195 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że sytuacja, w której w ocenie sądu drugiej instancji sąd pierwszej instancji błędnie nie zastosował art. 195 § 1 k.p.c., a tym samym w rozpoznaniu sprawy nie brały udziału wszystkie osoby, których łączny udział był konieczny, stanowi podstawę wydania wyroku kasatoryjnego przez sąd drugiej instancji, jako równoznaczna z nierozpoznaniem istoty sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2017 r., I CSK 223/16, niepubl. i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2015 r., II CZ 103/14, niepubl., z dnia 18 lutego 2016 r., II CZ 108/15, niepubl., z dnia 24 lutego 2017 r., IV CZ 117/16, niepubl., z dnia 28 marca 2018 r., IV CZ 11/18, niepubl. oraz z dnia 18 kwietnia 2018 r., IV CZ 18/18, niepubl.), względnie jako pozaustawowa przyczyna uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, oparta na analogicznym zastosowaniu art. 386 § 4 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2017 r., II CSK 790/16, niepubl. i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2018 r., III CZ 21/18, niepubl. i z dnia 22 lutego 2019 r., IV CZ 2/19, niepubl.). Sąd Okręgowy, uznawszy, że po stronie pozwanej przed Sądem Rejonowym nie wystąpiły wszystkie osoby, których udział był konieczny, prawidłowo zatem 4 uznał, że istniała podstawa do uchylenia zaskarżonego apelacją wyroku. Stanowisko to koresponduje z poglądem wyrażonym uprzednio w niniejszej sprawie przez Sąd Najwyższy w motywach postanowienia z dnia 11 maja 2018 r., które zostało całkowicie pominięte w lakonicznej argumentacji przedstawionej w zażaleniu. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Rejonowy powinien odnieść się również do skutków znajdującego się w materiale sprawy i datowanego na dzień 30 stycznia 2018 r. oświadczenia powodów obejmującego wycofanie „wniosku” przeciwko D. i M. K. (k. 281). Z tych względów, na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. aj