II CZ 77/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj.Sędziowie SN: R. Czarnecki (spr.), M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 22 października 1984 r. na rozprawie w sprawie z powództwa Macieja Ł. i Lucjana H. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "K." w S. o przyjęcie do pozwanej Spółdzielni i przydział lokalu mieszkalnego po byłym członku, zażalenia powoda Macieja Ł. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia 25 kwietnia 1984 r. sygn. akt (...) 605/83uchyla zaskarżone postanowienie; pozostawia Sądowi Wojewódzkiemu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.Uzasadnienie faktyczneMaria Ł. była członkiem pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej i zamieszkiwała w przydzielonym jej lokalu mieszkalnym na warunkach lokatorskiego prawa do tego lokalu. Miała ona syna Macieja, urodzonego w 1963 r. Pozostawała w konkubinacie z Lucjanem H. W dniu 24 VIII 1983 r. Maria Ł. zmarła.W grudniu 1983 r. Ł., a w styczniu 1984 r. H. skierowali pozwy do Sądu Wojewódzkiego, w których każdy z nich domaga się przyjęcia go do pozwanej Spółdzielni i przydziału lokalu mieszkalnego po byłym członku. Ł. zmierza do wykazania, że H. nie spełnia przesłanek co do bliskości i zamieszkiwania, a H. - że Ł. nie spełnia przesłanki, co do zamieszkiwania. W każdej z tych spraw Spółdzielnia wniosła o jej przekazanie Sądowi Rejonowemu do rozpoznania w trybie nieprocesowym, a Sąd Wojewódzki zarządził połączenie obu spraw.Następnie Sąd Wojewódzki zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy "kwestii wyboru osoby uprawnionej do żądania przyjęcia do Spółdzielni, i w celu wystąpienia do tego Sądu z wnioskiem, wyznaczył powodom termin miesiąca".Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie Ł. na powołane postanowienie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 221 § 1 pr. spółdz., w razie wygaśnięcia lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w następstwie ustania członkostwa, roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydział tego lokalu po byłym członku przysługuje zamieszkałym w nim razem osobom bliskim, a w myśl art. 221 § 3 tego prawa, dla zachowania wymienionych roszczeń (sformułowanie: "o których mowa w paragrafie poprzedzającym", tj. tylko w § 2, stanowi oczywistą omyłkę, która zakradła się do tekstu ustawy), konieczne jest złożenie w terminie ustalonym w statucie deklaracji członkowskiej i pisemnego wniosku o przydział lokalu. Jeżeli zgłasza się kilku uprawnionych, rozstrzyga sąd w postępowaniu nieprocesowym. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego przez spółdzielnię terminu do wystąpienia do sądu, wyboru dokonuje spółdzielnia.Zdanie 3 art. 221 § 3 pr. spółdz. powiada, co dzieje się po bezskutecznym upływie terminu do wystąpienia do sądu. Otóż dyspozycja ta stanowi, że wówczas wyboru jednego z kilku zgłaszających się uprawnionych dokonuje spółdzielnia. Gdy wówczas spółdzielnia zastępuje sąd, to dyspozycja ta wskazuje na treść zd. 2 art. 221 § 3 pr. spółdz., ściślej - na zakres rozstrzygania przez sąd, mianowicie - rozstrzyga on w postępowaniu nieprocesowym o wyborze jednego z kilku zgłaszających się uprawnionych. Natomiast treść zd. 1 art. 221 § 3 pr. spółdz. ogranicza się do tego, że dla zachowania roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu mieszkalnego po byłym członku konieczne jest złożenie w terminie deklaracji oraz wniosku. Dyspozycja ta nie pozostaje w związku ze zd. 3 i 2 tego paragrafu. W szczególności nie daje ona podstawy do wyprowadzenia wniosku, że sąd rozstrzyga w postępowaniu nieprocesowym o tym, który z kilku zgłaszających się uprawnionych zachował roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu.Sprawa o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu mieszkalnego po byłym członku (art. 221 § 1 pr. spółdz.) należy do właściwości sądu wojewódzkiego (art. 17 pkt 1 k.p.c.), a jej wynik zależy od tego, czy strona powodowa odpowiada łącznie dwóm przesłankom: czy jest osobą bliską byłemu członkowi oraz czy zamieszkiwała z nim razem. W sytuacji, gdy kilka osób wytoczyło powództwa z art. 221 § 1 pr. spółdz., rzeczą Sądu Wojewódzkiego jest zarządzić połączenie tych kilku oddzielnych spraw w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (art. 219 k.p.c.). Jeżeli w wyniku postępowania dowodowego okazuje się, że tylko jeden z powodów spełnia przesłanki z art. 221 § 1 pr. spółdz., Sąd Wojewódzki uwzględnia powództwo w stosunku do niego i oddala je w stosunku do pozostałego z powodów czy pozostałych powodów. Wówczas nie występuje potrzeba rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy o wyborze jednego z kilku uprawnionych w sprawie, która należy do postępowania nieprocesowego (art. 221 § 3 pr. spółdz., art. 507 k.p.c.).Jeżeli postępowanie dowodowe przed Sądem Wojewódzkim przemawia za tym, że co najmniej dwaj powodowie spełniają przesłanki z art. 221 § 1 pr. spółdz. co do bliskości i zamieszkiwania, można by wystąpić z poglądem, że postępowanie należy zawiesić. Nie byłoby to dopuszczalne przed rozpoczęciem innego postępowania cywilnego (art. 177 § 1 pkt 1, § 2 k.p.c.). Trzeba by więc wyznaczyć wymienionym powodom termin do zgłoszenia wniosków do Sądu Rejonowego o rozstrzygnięcie o wyborze jednego z nich, a gdy sprawa z tych wniosków zacznie toczyć się - zawiesić postępowanie (art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.). Jednakże w sytuacji, gdy nie byłoby orzeczenia, co do tego, że wnioskodawcy, o których mowa spełniają przesłanki, co do bliskości i zamieszkiwania, przed Sądem Wojewódzkim mogłoby następnie okazać się, że osoba, co do której Sąd Rejonowy orzekł o jej wyborze, nie spełnia wspomnianych przesłanek, nie jest więc osobą uprawnioną. Stąd rozważany pogląd nie jest do przyjęcia.Artykuł 221 § 3 pr. spółdz. nie stanowi, żeby w sytuacji, gdy kilka osób wytoczyło powództwo z art. 221 § 1 tego prawa, do właściwości Sądu Rejonowego należało rozstrzygnięcie o bliskości i zamieszkiwaniu tych osób, tj. o ich uprawnieniach. Orzeczenie w tym przedmiocie pozostaje więc we właściwości Sądu Wojewódzkiego (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Toteż gdy w wyniku postępowania dowodowego okazuje się, że co najmniej dwaj powodowie spełniają przesłanki z art. 221 § 1 pr. spółdz. Sąd Wojewódzki wydaje w odniesieniu do tych powodów wyrok wstępny, co do samej zasady, tj. co do bliskości i zamieszkiwania jako faktów prawotwórczych będących źródłem ich uprawnień, przy czym wyrok ten powinien uprawomocnić się (analogia do art. 318 k.p.c.). Zgodnie z tym art. 221 § 3 pr. spółdz. stanowi, że dopiero wtedy, kiedy zgłasza się kilku uprawnionych, Sąd Rejonowy rozstrzyga o wyborze jednego z nich. Z powyższego wynika, że według art. 221 § 3 pr. spółdz. Sąd Rejonowy rozstrzyga wyłącznie o wyborze jednej z kilku osób, co do których zapadł prawomocny wyrok, że spełniają one przesłanki co do bliskości i zamieszkiwania.Po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu Rejonowego o wyborze uprawnionego, sprawa o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu mieszkalnego po byłym członku z powództwa osoby wskazanej w tym postanowieniu toczy się przed Sądem Wojewódzkim dalej w sytuacji, gdy Spółdzielnia odmawia przyjęcia tej osoby zwłaszcza z przyczyny, która uzasadniałaby jej wykluczenie ze spółdzielni, gdyby była ona już jej członkiem, a tej okoliczności z góry w zasadzie nie można wyłączyć. Wówczas Sąd Wojewódzki wydaje wyrok, w którym rozstrzyga o przyjęciu do spółdzielni i o przydziale lokalu. Natomiast, jeżeli Spółdzielnia sama przyjmuje osobę wskazaną w postanowieniu Sądu Rejonowego i przydziela jej lokal, wydanie przez Sąd Wojewódzki wyroku końcowego staje się zbędne, wobec czego w zakresie roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu następuje umorzenie postępowania przed tym Sądem (art. 355 § 1 k.p.c.). W takim wypadku sprawę wyczerpuje wyrok wstępny, co do zasady, oraz postanowienie o wyborze jednego z uprawnionych.Z tego, co przedstawiono, wynika, iż zapatrywanie, że na podstawie art. 201 k.p.c. sprawa ulega przekazaniu Sądowi Rejonowemu w celu rozstrzygnięcia m.in. o bliskości i zamieszkiwaniu, nie znajduje oparcia w ustawie. Niemniej, w zażaleniu został zgłoszony wniosek o uchylenie postanowienia o zawieszeniu postępowania.Na tle powyższych rozważań postanowienie to zostaje uchylone.