II CZ 88/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Markowski. Sędziowie: H. Dąbrowski, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Emila F. o uchylenie ubezwłasnowolnienia, na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 17 kwietnia 1967 r.,uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneEmil F. twierdzi, że został bezprawnie ubezwłasnowolniony i domaga się uchylenia ubezwłasnowolnienia. Wnioskodawca nie określił jednak ani nazwy sądu, który miał go ubezwłasnowolnić, ani daty orzeczenia sądowego w tym przedmiocie.Sąd Wojewódzki na rozprawie dnia 22 marca 1967 r. postanowił przeprowadzić dowód z opinii lekarza psychiatry w celu wyświetlenia stanu zdrowia psychicznego wnioskodawcy i wezwał go, aby w ciągu 7 dni wpłacił zaliczkę na koszt tej opinii w wysokości 250 zł pod rygorem zawieszenia postępowania.Ponieważ wnioskodawca nie zastosował się w zakreślonym terminie do wezwania, Sąd Wojewódzki postępowanie w sprawie zaskarżonym postanowieniem zawiesił w myśl art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.Wnioskodawca żali się na to postanowienie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznawania wniosku Sąd Wojewódzki powinien był wyjaśnić (w trybie art. 3 § 2 oraz art. 213 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.), czy wnioskodawca został ubezwłasnowolniony, a jeśli tak, to czy całkowicie, czy też częściowo, dalej - przez który sąd, kiedy i kto jest kuratorem bądź opiekunem ubezwłasnowolnionego.Jeżeli wnioskodawca nie został dotychczas ubezwłasnowolniony, wniosek, jako bezprzedmiotowy, będzie podlegał oddaleniu.Jeżeli zaś okaże się, że F. jest ubezwłasnowolniony całkowicie i ma przedstawiciela ustawowego w osobie opiekuna, to należy zwrócić uwagę na kwestię, czy ubezwłasnowolniony całkowicie ma w świetle przepisów nowego k.p.c. legitymację do składania wniosku o uchylenie ubezwłasnowolnienia.Pod rządem obowiązującego poprzednio dekretu z 1945 r. w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie (Dz. U. Nr 40, poz. 225/45) nie było co do tego wątpliwości, bo przepis art. 19 tego dekretu przewidywał, iż całkowicie ubezwłasnowolniony uprawniony jest - obok innych podmiotów - do złożenia wniosku o uchylenie ubezwłasnowolnienia.Obecny kodeks postępowania cywilnego nie przyznaje całkowicie ubezwłasnowolnionemu takiej legitymacji, a wniosek ten wysunąć można z następujących przesłanek interpretacyjnych.Osoba całkowicie ubezwłasnowolniona, jako pozbawiona zdolności do czynności prawnych, poddana jest opiece i nie ma tym samym zdolności do czynności w postępowaniu przed sądem (por. art. 66 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 573 k.p.c.). Jeśli się przy tym zważy, że obecnie w myśl art. 559 § 1 k.p.c. uchylenie ubezwłasnowolnienia może nastąpić także z urzędu, należy przyjąć, że ustawodawca, odstępując od poprzedniego unormowania w tym względzie, dążył do zapobieżenia konieczności wszczynania przez sąd postępowań w tym względzie na skutek wniosków nieraz oczywiście bezzasadnych ze strony osób całkowicie niepoczytalnych.Przepis art. 560 k.p.c., dający ubezwłasnowolnionemu prawo do samodzielnego zaskarżenia postanowień, nie prowadzi do odmiennego rozwiązania tej kwestii. Odnosi się on bowiem do sytuacji odwrotnej, mianowicie do postępowania o ubezwłasnowolnienie; wtedy, w myśl art. 560 k.p.c., osoba ubezwłasnowolniona nieprawomocnie ma przyznaną ograniczoną zdolność do działania w tym postępowaniu.Jeżeli zatem względem wnioskodawcy F. orzeczono prawomocnie całkowite ubezwłasnowolnienie, to nie ma on legitymacji do składania wniosku o jego uchylenie. Wtedy "wniosek" F. mógłby posłużyć sądowi jedynie za materiał do rozważenia możliwości wszczęcia z urzędu postępowania o uchylenie ubezwłasnowolnienia, wtedy też wzywanie "wnioskodawcy" do uiszczenia opłaty wpisu, do złożenia zaliczki na koszt opinii biegłego lekarza psychiatry itp. nie wchodziłoby w rachubę.Skoro Sąd Wojewódzki, wzywając F. do złożenia zaliczki i zawieszając postępowanie wskutek jej niezłożenia w zakreślonym terminie, nie miał na uwadze wyżej przytoczonych podstawowych przesłanek przy rozpoznawaniu sprawy, to zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać.Dlatego Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji (art. 397 w związku z art. 381 i 388 § 1 k.p.c.).