II CZ 96/15

Sygn. akt II CZ 96/15 POSTANOWIENIE Dnia 29 stycznia 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa E. S. przeciwko H. S. o ustanowienie rozdzielności majątkowej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 stycznia 2016 r., zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia 9 lipca 2015 r., uchyla zaskarżone postanowienie. 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r. Sąd Okręgowy w P. odrzucił apelację pozwanego i orzekł o kosztach postępowania odwoławczego. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia 29 stycznia 2015 r. – zgodnie z żądaniem pozwu – ustanowił z dniem 7 lipca 2014 r. rozdzielność majątkową małż. E. S. i H. S. W apelacji od tego wyroku pozwany, który przed Sądem pierwszej instancji domagał się oddalenia powództwa, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź o zmianę zaskarżonego wyroku i ustanowienie rozdzielności majątkowej z dniem 1 stycznia 2008 r. W ocenie Sądu odwoławczego należało uznać – wobec treści pozwu i stanowiska pozwanego w postępowaniu w pierwszej instancji – że zgłoszone dopiero w apelacji żądanie ustanowienia rozdzielności z datą wcześniejszą niż data wniesienia pozwu stanowi „jakościowo nowe żądanie”, niedopuszczalne w postępowaniu apelacyjnym, uzasadniające odrzucenie apelacji na podstawie art. 373 k.p.c. W zażaleniu pełnomocnik pozwanego, zarzucając naruszenie art. 370, art. 373 i art. 383 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W piśmiennictwie przyjmuje się, że na postępowanie apelacyjne składają się trzy stadia: wstępne, rozpoznawcze i orzecznicze. Stadium wstępne, zgodnie z rolami rozpisanymi przez ustawodawcę, rozpoczyna sąd pierwszej instancji (art. 370 k.p.c.), a następnie realizuje je sąd drugiej instancji (art. 373 k.p.c.). Zakres podejmowanych na tym etapie czynności sprawdzających i przygotowawczych jest stosunkowo szeroki i ma istotny walor procesowy, niemniej jednak dotyczy on jedynie aspektu formalnego, a nie merytorycznego apelacji. Celem przeprowadzanego przez sąd pierwszej instancji postępowania wstępnego jest wyjaśnienie szeroko pojmowanej kwestii dopuszczalności apelacji, chodzi bowiem nie tylko o skontrolowanie, czy apelacja spełnia wymagania formalne (art. 368 k.p.c.) i fiskalne oraz czy wniesiono ją w terminie (art. 369 k.p.c.), ale także czy w konkretnej sytuacji jest ona dopuszczalna pod względem przedmiotowym, tzn. czy dany wyrok podlega zaskarżeniu apelacyjnemu, oraz pod względem podmiotowym, tzn. z punku widzenia formalnej legitymacji skarżącego. 3 Czynności sprawdzające, które mają na celu wyjaśnienie dopuszczalności apelacji w szerokim znaczeniu tego słowa, wykonuje także sąd drugiej instancji. Stanowią one w istocie postępowanie kontrolne w stosunku do postępowania wstępnego przeprowadzonego przez Sąd pierwszej instancji. Ich zakres jest jednak szerszy, ponieważ obejmuje także podjęcie decyzji, jak apelacja ma być rozpoznana, a zwłaszcza, czy wchodzi w rachubę wyznaczenie posiedzenia jawnego, czy rozprawy. Mając na względzie powyższe, należy podzielić zarzut skarżącego, że Sąd odwoławczy odrzucił apelację pozwanego z naruszeniem wskazanych w zażaleniu przepisów regulujących zakres stadium wstępnego postępowania apelacyjnego, wskazana bowiem przyczyna odrzucenia apelacji nie należy do czynności sprawdzających i przygotowawczych mających na celu zbadania dopuszczalności apelacji w wyżej przedstawionym rozumieniu. Z tych powodów również ewentualne naruszenie art. 383 k.p.c., wyrażającego ogólną zasadę, że zakres przedmiotowy rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji nie może przekraczać zakresu przedmiotowego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez sąd pierwszej instancji, nie uzasadniało odrzucenia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2001, I PZ 22/01, OSNP 2003, nr 10, poz. 255, i z dnia 9 maja 2014 r., I PZ 3/14, nie publ.). Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia (art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.). kc