II PR 450/62

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 1963 r. sprawy z powództwa Karola B. przeciwko Wojewódzkiemu Biuru Projektów we W. o przywrócenie do pracy i odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 17 kwietnia 1962 r. II C 651/61 oddala rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód zatrudniony od roku 1954 w charakterze projektanta w Wielobranżowym Dziale Terenowym pozwanego Biura w Kłodzku i pełniący funkcję członka rady zakładowej został pismem z dnia 29 marca 1960 r. zwolniony z pracy ze skutkiem natychmiastowym, przy czym jako podstawę zwolnienia powołano nadużywanie przez niego zwolnień lekarskich dla uchylenia się od pracy oraz wykorzystywanie tych zwolnień dla wykonywania innej pracy zarobkowej (art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu Rady Państwa z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy - Dz. U. z 1956 r. Nr 2, poz. 11, i art. 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1958 r. o zwalczaniu nadużyć w zakresie wykorzystywania zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy - Dz. U. z 1958 r. Nr 35, poz. 154). Nadto strona pozwana z powołaniem się na art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 6 czerwca 1958 r. pozbawiła powoda prawa do wynagrodzenia za objęty zwolnieniem lekarskim okres niezdolności do pracy w ciągu marca 1960 r.Twierdząc, że zwolnienie z pracy było formalnie wadliwe i merytorycznie nie uzasadnione, powód żądał przywrócenia do pracy oraz odszkodowania za okres od 1 marca do 31 grudnia 1960 r.Sąd Wojewódzki nakazał pozwanemu przedsiębiorstwu przywrócenie powoda do pracy na poprzednich warunkach i zasądził na rzecz powoda kwotę 16.995 zł, oddalając powództwo w pozostałej części. Sąd uznał wprawdzie, że zwolnienie pod względem formalnym nie było wadliwe, bowiem rada zakładowa uchwałą z dnia 25 marca 1960 r. wyraziła zgodę na rozwiązanie stosunku pracy z powodem bez wypowiedzenia, a już z dniem 25 marca 1960 r. powód przestał być z mocy uchwały rady zakładowej członkiem tejże rady, przy czym ta ostatnia uchwała uzyskała w drodze głosowania aprobatę całej załogi, nie było jednak to zwolnienie merytorycznie uzasadnione wobec ustalenia, że powód w czasie korzystania z zaświadczeń o niezdolności do pracy wykonał tylko dwie prace zlecone, mianowicie projekt konstrukcyjny wraz z obliczeniami i inwentaryzację na przebudowę budynku mieszkalnego dla Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w Kłodzku oraz projekt konstrukcyjny dla Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Kłodzku, przy czym tę ostatnią pracę powód wykonywał wspólnie z drugim projektantem. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego przytoczone fakty nie usprawiedliwiały w świetle art. 5 powołanej ustawy z dnia 6 czerwca 1958 r. zastosowania wobec powoda najsurowszej sankcji w postaci zwolnienia z pracy bez wypowiedzenia, gdyż wykroczenie powoda nie miało charakteru ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, gdy się zważy, że prace te nie były zbyt absorbujące, nie wymagały wychodzenia z domu, a przede wszystkim ponieważ powód był rzeczywiście chory i nie zachodził tu wypadek uchylenia się od pracy czy symulowania choroby. Nadto Sąd Wojewódzki stwierdził, że istniała w zasadzie w oparciu o pismo dyrektora pozwanego przedsiębiorstwa z dnia 25 maja 1959 r. możliwość uzyskania przez powoda zezwolenia na wykonywanie projektów w budownictwie w określonych granicach, zachodzi zatem jedynie ze strony powoda przekroczenie formalnych przepisów obowiązujących go. Wreszcie sąd powołał się na uchwałę nr 327 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1957 r. w sprawie przestrzegania porządku i dyscypliny pracy (M. P. 1957 r. Nr 70 poz. 432), jak i na zarządzenie nr 67 Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 18 sierpnia 1959 r. w sprawie zapobieżenia wzrastającej absencji, które to akty przewidują wachlarz środków od upomnienia do zwolnienia bez wypowiedzenia, podkreślając przy tym jeszcze raz, iż w konkretnym wypadku brak było dostatecznych podstaw do zastosowania najsurowszej sankcji. Tymi przesłankami kierując się Sąd pierwszej instancji orzekł przywrócenie powoda do pracy i zasądził od strony pozwanej nie wypłaconą należność powoda za marzec 1960 r. oraz odszkodowanie za dalsze trzy miesiące po odliczeniu zarobku, jaki powód od połowy maja 1960 r. osiągał w nowym miejscu zatrudnienia.W rewizji opartej na zarzutach błędnej oceny materiału dowodowego, w następstwie której Sąd Wojewódzki nie dopatrzył się dostatecznych podstaw do rozwiązania z powodem pracy bez wypowiedzenia i naruszył przez to przepisy prawa materialnego, które przedsiębiorstwo powołało w decyzji o zwolnieniu, jak i sprzecznego z treścią dokumentu ustalenia, że według pisma dyrektora pozwanego przedsiębiorstwa wolno było pracownikom przyjmować dowolne zlecenia w zakresie wykonywania projektów w budownictwie, strona pozwana wniosła o zmianę wyroku i oddalenie w całości powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty skarżącego są chybione.Ustawa z dnia 6 czerwca 1958 r. o zwalczaniu nadużyć w zakresie wykorzystywania zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy (Dz. U. z 1958 r. Nr 35, poz. 154) wprowadziła szczególne rygory wobec pracowników dopuszczających się naruszenia dyscypliny pracy przez nadużywanie zwolnień od pracy uzyskiwanych na podstawie zaświadczeń lekarskich. Omawiane nadużycie zwolnień polega na wykorzystywaniu ich przez pracownika niezgodnie z przeznaczeniem tych zwolnień. Jako przykłady tak rozumianego nadużycia ustawa wymienia wykorzystywanie zwolnień dla uchylenia się od pracy lub dla wykonywania innej pracy zarobkowej.A zatem ustawa z dnia 6 czerwca 1958 r. o zwalczaniu nadużyć w zakresie wykorzystywania zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy zakłada zarówno nadużycia polegające na wyłudzeniu zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy w celu bezpodstawnego uzyskania zwolnienia od pracy, jak i na wykorzystaniu zwolnień uzyskiwanych na podstawie zaświadczeń o czasowej niezdolności, mających pełne usprawiedliwienie w stanie zdrowia pracownika, niezgodnie z przeznaczeniem takich zwolnień np. dla wykonywania innej pracy zarobkowej.O pierwszej formie nadużyć nie może być w ogóle mowy wobec niewątpliwego faktu, że powód od dłuższego czasu poważnie chorował i już przed rokiem 1960 korzystał ze zwolnień od pracy z powodu choroby. Niepodejmowanie pracy w takiej sytuacji jako mające pełne oparcie w merytorycznie uzasadnionym zwolnieniu lekarskim nie może być w żaden sposób utożsamione z uchylaniem się od pracy.Nie zachodzi również - w świetle niewadliwie poczynionych w wyroku ustaleń - nadużycie w zakresie wykorzystania merytorycznie uzasadnionego zwolnienia niezgodnie z jego przeznaczeniem, a to w celu wykonywania innej pracy.Wykonywanie przez pracownika w okresie zwolnienia lekarskiego innej pracy zarobkowej dopiero wówczas może być uznane za nadużycie w rozumieniu ustawy z dnia 6 czerwca 1958 r. o zwalczaniu nadużyć w zakresie wykorzystywania zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy, dające podstawę do zastosowania sankcji przewidzianych w art. 3, art. 4 i art. 5 tej ustawy, jeżeli na wykonywanie omawianej pracy pracownik zmuszony jest poświęcić czas w rozmiarze przekraczającym czas wolny od zajęć, jaki pracownikowi pozostaje do dyspozycji w okresie niekorzystania ze zwolnienia lekarskiego, dalej gdy charakter zarobkowy tej pracy przejawia się w zamiarze osiągania z niej dochodu mogącego mieć istotne znaczenie w budżecie pracownika i gdy intencją wykorzystania zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy była chęć podjęcia przez pracownika pracy o wskazanym wyżej zakresie i charakterze.Wymienione przesłanki w sprawie nie zachodzą. Nie może dowodzić ich istnienia fakt wykonania przez powoda w okresie prawie trzech miesięcy zwolnienia dwóch projektów konstrukcyjnych, których wykonanie było możliwe w stosunkowo niedługim czasie, za które powód osiągnął pareset złotych wynagrodzenia, a wykorzystanie przez powoda zwolnień lekarskich w tym okresie nie było zapewne podyktowane chęcią wykonania wspomnianych dwóch prac.Trafnie przeto Sąd Wojewódzki uznał, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia było niezgodne z art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu Rady Państwa z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy. Również nie uzasadniał zastosowania w stosunku do powoda sankcji z art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1958 r. fakt wykonania przez powoda dwóch projektów konstrukcyjnych w okresie korzystania przez niego ze zwolnienia lekarskiego.Gdyby zaś przyjąć za Sądem Wojewódzkim, a wbrew temu, co wyżej powiedziano, że podjęcie się przez powoda opracowania dwóch projektów konstrukcyjnych wypełniło dyspozycję nadużycia przewidzianego w ustawie z dnia 6 czerwca 1958 r., to i wówczas, uwzględniając okoliczności sprawy, brak było podstaw do zastosowania najsurowszej sankcji w postaci wydalenia z pracy, bo tym w istocie jest rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia. Nawet zatem i przy akceptowaniu rozumowania, na jakim Sąd Wojewódzki oparł swoje rozstrzygnięcie, brak było podstaw do natychmiastowego zwolnienia powoda z pracy.Skoro nie zostało wykazane, że powód wykorzystał zaświadczenie o niezdolności do pracy dla wykonania w okresie zwolnienia innej pracy zarobkowej, chybione jest powoływanie się strony skarżącej zarówno na treść § 21[a) regulaminu pracy, który przewiduje za tego rodzaju nadużycie jedyną sankcję w postaci zwolnienia z pracy bez wypowiedzenia, jak i na zasady i tryb udzielania zezwoleń pracownikom resortu gospodarki komunalnej na doraźne wykonywanie projektów w budownictwie.Gdy więc brak jest uzasadnionych podstaw rewizyjnych, jak i podstaw, które z urzędu należałoby brać pod rozwagę, rewizja podlega oddaleniu (art. 383 k.p.c.).