II PR 49/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: S. Rejman, M. Wilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Natalii M. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Z. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 25 stycznia 1963 r.,uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 25.I.1963 r. III CR 2283/62 w części oddalającej rewizję pozwanej co do kwoty 5.546,14 zł i orzekającej o kosztach oraz wyrok Sądu Powiatowego w Miliczu z dnia 23 maja 1962 r. C 22/62 w tychże częściach i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Powiatowemu w Miliczu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW związku z rozwiązaniem umowy o pracę powódka wyrokiem Sądu Powiatowego z dnia 14.III.1961 r. C 222/60 została przywrócona do pracy oraz zasądzono na jej rzecz kwotę 6.927 zł 93 gr stanowiącą odszkodowanie za okres 10 miesięcy, tj. do maja 1959 r.(powódka w dacie rozwiązania umowy była w ciąży).Rewizję strony pozwanej od tego wyroku oddalił Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 28.VI.1961 r. III CR 886/61. W ten sposób wyrok przywracający powódkę do pracy stał się z dniem 28.VI.1961 r. prawomocny.Ponieważ pozwana Spółdzielnia - pomimo wyroku przywracającego do pracy - odmówiła zatrudnienia powódki, ta ostatnia domagała się w sprawie C 22/62 odszkodowania za czas pozostawania bez pracy z winy pozwanej.Sąd Powiatowy w Miliczu ustalił, że powódka w okresie od maja 1959 r. była gotowa do pracy, że pozwana Spółdzielnia nie dopuściła powódki do pracy, że w tym czasie powódka nigdzie nie pracowała i nie szukała pracy w innych zakładach pracy. Wreszcie według ustaleń Sądu Powiatowego strona pozwana zatrudniła powódkę dopiero w lutym 1962 r.W tych warunkach Sąd Powiatowy uznał, że powódce należy się odszkodowanie za okres od maja 1959 r. do lutego 1962 r., gdyż w tym okresie - pomimo gotowości powódki do pracy - zatrudnienie jej nie nastąpiło z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Biorąc pod uwagę, że miesięczne wynagrodzenie powódki wynosiło 692 zł 93 gr, Sąd Powiatowy w Miliczu wyrokiem z dnia 23.V.1962 r. C 22/62 zasądził na rzecz powódki kwotę 23.559 zł 62 gr (za 34 miesiące).Rewizję strony pozwanej Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem oddalił, podzielając w całej rozciągłości stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 25.I.1963 r. III CR 2283/62 w części oddalającej rewizję pozwanej co do kwoty 5.546,14 zł Minister Sprawiedliwości wniósł 20 lipca 1963 r. rewizję nadzwyczajną, zarzucając naruszenie art. 455 k.z. w związku z art. 3 p.o.p.c., i domagał się uchylenia wyroku Sądu Wojewódzkiego w granicach zaskarżenia, jak również w tym samym zakresie uchylenia wyroku Sądu Powiatowego w Miliczu z dnia 23.V.1962 r. C 22/62 oraz w części orzekającej o kosztach, i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi Powiatowemu w Miliczu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest uzasadniona.Orzeczenia Sądów obu instancji w części zaskarżonej uznać należy za niesłuszne z następujących względów:Jest niesporne w sprawie, że powódka w dacie rozwiązania z nią umowy o pracę (24.VII.1958 r.) znajdowała się w stanie ciąży i że prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego z dnia 28.VI.1961 r. III CR 886/61 została przywrócona do pracy oraz że zasądzono na jej rzecz kwotę 6.927 zł 93 gr za okres 10 miesięcy (do maja 1959 r.).W niniejszym procesie powódka domagała się zasądzenia dalszych kwot za czas od maja 1959 r. do 26.II.1962 r., gdyż dopiero z tą datą strona pozwana zatrudniła powódkę.Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego rozwiązanie umowy z pracownicą w ciąży, choćby nawet z punktu widzenia merytorycznego bezzasadne, powoduje wygaśnięcie istniejącego między stronami stosunku pracy, przy czym zgodnie z ust. 3 art. 10 dekretu z dnia 18.I.1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11) za cały czas niewykonywania pracy należy się takiej pracownicy wynagrodzenie. Wynika stąd, że uprawnienia pracownicy, o których mowa w cytowanym art. 10 ust. 3 dekretu, dotyczą okresu nieistnienia stosunku pracy. W ten sposób w wypadku bezzasadnego rozwiązania z pracownicą w ciąży umowy o pracę oraz ze względu na szczególną ochronę, jaką ustawodawstwo pracy zapewnia kobiecie w ciąży, okres pozostawania bez pracy został w drodze fikcji prawnej potraktowany równoznacznie z okresem, w którym praca w ramach istniejącego stosunku pracy jest świadczona przez pracownika. Prawidłowa wykładnia art. 10 ust. 3 dekretu oraz lokalizacja tego przepisu pozwalają sądzić, że cytowana dyspozycja nie może stanowić materialnoprawnej podstawy żądania pracownicy od momentu, gdy stosunek pracy został ponownie nawiązany na podstawie orzeczenia sądu lub zakładowej komisji rozjemczej. Wychodząc z takiego założenia, roszczenie powódki za okres od maja 1959 r. do daty uprawomocnienia się wyroku przywracającego ją do pracy, tj. do dnia 28.VI.1961 r., uznać należy w świetle art. 10 ust. 3 dekretu za w pełni uzasadnione.Z chwilą zaś uprawomocnienia się wyroku przywracającego do pracy pracownicę w ciąży (28.VI.1961 r.) ocena jej uprawnień powinna nastąpić stosownie do art. 455 k.z. Z tą bowiem datą został nawiązany na nowo stosunek pracy. Nie ulega wątpliwości, że od momentu uprawomocnienia się wyroku przywracającego do pracy ciążył na zakładzie pracy obowiązek dopuszczenia powódki do pracy, i jeśli zakład pracy nie wykonał tego obowiązku, to pracownik mógł domagać się wynagrodzenia za cały czas niewykonywania pracy z winy pracodawcy, pod warunkiem oczywiście oferowania swych usług (art. 455 k.z.). Nie można natomiast wymagać od zakładu pracy, żeby w takim wypadku obowiązany był wezwać powódkę do objęcia funkcji, skoro powódka, wiedząc o toczącym się procesie, powinna była nim się interesować i sama z własnej inicjatywy zgłosić się do zakładu pracy w celu objęcia swych obowiązków. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że zwłaszcza w świetle art. 455 k.z. zachodzi konieczność oceny uprawnień pracownika w świetle zasad współżycia społecznego. W szczególności pracownik - w razie oporu pracodawcy i niedopuszczenia pracownika do pracy - powinien w ramach socjalistycznego stosunku pracy oraz dbałości o zakład pracy starać się o uzyskanie pracy w innej instytucji, korzystając w tym względzie z powołanych do tego administracyjnych organów zatrudnienia (orzeczenie S.N. z dnia 18.VII.1962 r. III PR 24/62). Przyjęcie przez pracownika nowego zatrudnienia w żadnym razie nie może być poczytywane za rezygnację z pracy w dotychczasowym zakładzie pracy, skoro zawarcie tej umowy o pracę było wynikiem zapewnienia sobie i swej rodzinie środków utrzymania (por. orz. S.N. z 6.IX.1961 r. 4 CR 938/60 - OSPiKA 1962, poz. 153).W niniejszej sprawie Sądy obu instancji z naruszeniem art. 455 k.z. w związku z art. 3 p.o.p.c. nie rozważyły, jaki wpływ na ocenę odszkodowawczych uprawnień powódki za okres od dnia 28.VI.1961 r. (data uprawomocnienia się wyroku przywracającego do pracy) do dnia 26.III.1962 r. ma okoliczność, że powódka - zgodnie z ustaleniami sądu meriti - w tym okresie czasu nigdzie pracy nie poszukiwała.Z tych przyczyn i z mocy art. 398 w związku z art. 384 k.p.c. Sąd Najwyższy obydwa wyroki w części zaskarżonej uchylił i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu. Jednocześnie na podstawie art. 110 ust. 2 w związku z art. 27 ust. 2 pkt 4 i art. 40 pkt 5 przep. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 1961 r. Nr 10, poz. 57 wraz z późniejszymi zmianami) należało zarządzić ściągnięcie od pozwanej wpisu od rewizji nadzwyczajnej w kwocie 261 zł.