II PR 512/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: K. Marowski, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Włodzimierza C. przeciwko Spółdzielni Inwalidów "Spólnota" w R. o przywrócenie do pracy i odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 14 października 1970 r.,1. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną nim kwotę 3.900 zł podwyższył do 5.945 zł z przyznanymi tym wyrokiem odsetkami;2. w pozostałym zakresie rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się do zobowiązania pozwanej Spółdzielni do nawiązania z nim stosunku pracy oraz do zapłacenia wynagrodzenia za czas pełnienia funkcji inspektora samorządu spółdzielczego po 265 zł i za prowadzenie biblioteki po 200 zł miesięcznie, a także do zapłacenia odszkodowania za czas pozostawania bez pracy.Sąd Wojewódzki zasądził od Spółdzielni na rzecz powoda 3.900 zł, oddalił zaś powództwo w pozostałej części. Na zasądzoną kwotę składa się wynagrodzenie powoda za prowadzenie biblioteki fachowej przez okres 39 miesięcy. Zgodnie z postanowieniami uchwały Zarządu CZSP nr 103 z 18.V.1965 r. (Biuletyn Nr 19, poz. 47) za prowadzenie biblioteki przysługuje wynagrodzenie od 100 do 300 zł miesięcznie. Biblioteka - o której mowa - była małych rozmiarów i dlatego powodowi należy się wynagrodzenie w najniższej wysokości. Pozostałe jego roszczenia są natomiast nieuzasadnione.Powodowi wypowiedziano warunki płacy w dniu 25.XI.1969 r. ze skutkiem na dzień 28.II.1970 r. (art. 124 § 3 ust. o spółdzielniach i ich związkach). Strona pozwana była władna dokonać tej czynności, jeżeli powód nie podlegał w tym czasie szczególnej ochronie. W sprawie jest poza sporem, że na posiedzeniu walnego zgromadzenia w maju 1967 r. został on wybrany społecznym inspektorem pracy na okres trzech lat. Okoliczność ta nie przesądza jednak o słuszności roszczeń powoda. Problem sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w listopadzie 1969 r. pełnił on jeszcze tę funkcję, czy też nie. W związku z tym należy zauważyć, że w 1969 r. powołano branżowy związek pracowników spółdzielczości pracy. Związek ten przejął m.in. funkcję społecznej inspekcji pracy. Na tej podstawie Zarząd CZSP uchwałą nr 29 z dnia 5.III.1969 r. uchylił uchwałę nr 333 z 13.X.1957 r. w sprawie ustalenia wzorcowego regulaminu społecznego inspektora pracy. W wykonaniu tej uchwały, strona pozwana we wrześniu 1969 r. przeprowadziła - w ramach organizacji związkowej - wybory społecznego inspektora pracy, którym został wybrany inny pracownik, a nie powód, który również kandydował na to stanowisko. Z tą chwilą przestał on pełnić wyżej wzmiankowaną funkcję społeczną. Nastąpiło to bez potrzeby uprzedniej zmiany statutu lub powzięcia uchwały walnego zgromadzenia o odwołaniu powoda ze stanowiska społecznego inspektora pracy. Bezzasadne są też jego roszczenia o nawiązanie stosunku pracy na poprzednich warunkach i o odszkodowanie za czas pozostawania bez pracy, albowiem nie rozwiązano z nim spółdzielczego stosunku pracy. Powód będąc członkiem spółdzielni, ma obowiązek nawiązania z nią stosunku pracy, ale tego bezpodstawnie dotychczas nie czyni.Wyrok ten zaskarżył powód, zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie prawa materialnego, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału (art. 368 pkt 1, 3 i 4 k.p.c.). Skarżący wniósł o zmianę wyroku w pkt I przez dodatkowe zasądzenie na jego rzecz 5.870 zł za prowadzenie biblioteki (art. 390 § 1 k.p.c.). Domagał się także uchylenia wyroku w pkt II w części oddalającej powództwo o zapłatę 3.626 zł z tytułu pełnienia funkcji społecznego inspektora pracy oraz o nawiązanie spółdzielczego stosunku pracy na warunkach obowiązujących przed dniem 28.II.1970 r. i o odszkodowanie w kwocie 11.941 zł za czas pozostawania bez pracy (art. 388 § 1 k.p.c.). Skarżący powołuje się w rewizji między innymi na to, że strona pozwana uznała częściowo powództwo, co najwidoczniej - jego zdaniem - uszło uwagi Sądu I instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Rewizja w części dotyczącej nawiązania spółdzielczego stosunku pracy na warunkach sprzed 28.II.1970 r. oraz odszkodowania za czas pozostawania bez pracy jest nieuzasadniona.Powód był członkiem pozwanej Spółdzielni, która na podstawie art. 124 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach wypowiedziała mu warunki płacy w listopadzie 1969 r. na dzień 28.II.1970 r. W tej kwestii zapadła uchwała zarządu, co wynika z protokołu posiedzenia. Twierdzenie więc, że uchwałę tę podjął jednoosobowo prezes zarządu jest sprzeczne z treścią materiału dowodowego. Powód w tym czasie nie był już społecznym inspektorem pracy, gdyż na to stanowisko powołano - z wyboru - inną osobę. Gdyby jednak nawet założyć - tak jak to cały czas utrzymuje skarżący - że w tym czasie pełnił tę funkcję, to i tak wypowiedzenie mu warunków płacy było dopuszczalne. W myśl bowiem uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 7.VI.1965 r. III PO 24/69 (OSNCP z 1969 r. z. 7-8, poz. 105) czynność prawna wypowiedzenia warunków umowy, jako zmierzająca do zmiany umowy o pracę, jest uprawnieniem podmiotowym, które mogłoby być ograniczone tylko przez wyraźny przepis prawa. Takiego zaś zakazu nie można upatrywać w treści przepisów art. 9 ustawy z dnia 4.II.1950 r. o społecznej inspekcji pracy (jednolity tekst: Dz. U. z 1955 r. Nr 20, poz. 134), skoro dotyczą one tylko rozwiązania stosunku pracy, a nie jego zmiany.Jeżeli pracownik nie wyraża zgody na zmianę warunków pracy lub płacy i nie przyjmuje zaofiarowanych mu nowych warunków, to dochodzi do rozwiązania stosunku pracy. Wówczas jednak należy badać, czy może on nie wyrazić zgody na proponowane mu warunki i czy odmienna w tej kwestii jego wola nie stanowi nadużycia przysługującej mu ochrony oraz czy może odnieść skutek. Powodowi ze względu na zmniejszony zakres jego pracy (dowód z przesłuchania przedstawiciela strony pozwanej oraz uchwały zarządu) zarząd Spółdzielni postanowił zmienić warunki płacy przez zmianę ryczałtu w kwocie 2.900 zł na wynagrodzenie według najwyższej stawki taryfikatora, tj. 2.300 zł miesięcznie. W tej sytuacji powód nie miał uzasadnionych podstaw do rozwiązania umowy o pracę przez odrzucenie propozycji zarządu. Wobec tego, że jest on nadal członkiem pozwanej Spółdzielni, obowiązany jest do podjęcia kroków zmierzających do nawiązania z nią stosunku pracy.Roszczenie powoda o nawiązanie stosunku pracy na warunkach obowiązujących strony przed dniem 28.II.1970 r. i o odszkodowanie jest nieuzasadnione, skoro wypowiedzenie zmieniające warunki płacy było prawidłowe, a skarżący bezzasadnie nie podjął oferowanej mu pracy. Uzasadniona jest natomiast rewizja w części dotyczącej wynagrodzenia po 265 zł ale tylko za czas od maja do września 1969 r. W tym zakresie powództwo zostało uznane - i słusznie - gdyż do 3.IX.1969 r. powód był społecznym inspektorem pracy. Po tym dniu przestał nim być, bo na stanowisko to został wybrany kto inny, mimo że powód też kandydował, a więc sam uważał, że jego mandat z tym dniem wygasa. Społeczna inspekcja pracy jest organem związków zawodowych. Z chwilą powołania do życia branżowego związku pracowników spółdzielczości pracy i dokonania przez członków związku wyboru społecznego inspektora pracy powód automatycznie - wobec zmiany stanu prawnego - przestał pełnić tę funkcję i utracił prawo do pobierania z tego tytułu wynagrodzenia, gdyż nie był gotów do świadczenia wzajemnego z przyczyny nie leżącej po stronie Spółdzielni.Również trafne są częściowo zarzuty odnoszące się do wynagrodzenia za prowadzenie biblioteki. Skarżącemu wynagrodzenie takie się należy, czego zresztą Spółdzielnia nie kwestionuje. Mając na uwadze, że słusznie przysługuje mu wynagrodzenie i że zgodnie z § 7 uchwały Zarządu CZSP nr 103 z dnia 18.V.1965 r. (Biuletyn CZSP Nr 19, poz. 47) dodatkowe wynagrodzenie za prowadzenie biblioteki fachowej płatne jest z funduszu osobowego i doliczane do wynagrodzenia podstawowego, a więc wpływa na wysokość premii regulaminowej i udziału w nadwyżce bilansowej, Sąd Najwyższy uznał, że Spółdzielnia powinna zapłacić powodowi dodatkowo 985 zł (9.770 : 2 = 4.885 - 3.900 = 985 zł). W tym też zakresie zaskarżony wyrok uległ zmianie (art. 390 § 1 k.p.c.), a w pozostałej części rewizja oddaleniu (art. 387 k.p.c.). W konsekwencji zmianie uległo także orzeczenie o opłacie sądowej.